شوک آمریکا به مرد سخت سیاست عراق/ تقلای نوری المالکی برای جلب رضایت ترامپ/ رئیس جمهور آمریکا کوتاه می آید؟

انتخابات عراق این ماه ها با چالش های متعددی روبه رو است، از یک طرف ایجاد یک ائتلاف واحد برای انتخاب یک نخست‌وزیر و از سوی دیگر دخالت نیروهای خارجی .

به نوشته المانیتور، نوری المالکی، نخست‌وزیر سابق عراق، در تلاش است تا نظر مساعد ایالات متحده را جلب کرده و به دفتر نخست‌وزیری بازگردد. او در این مسیر روابط خود با گروه‌های شبه‌نظامی را مورد بهره‌برداری قرار داده و در عین حال اتهاماتی مبنی بر وفاداری به ایران را رد می‌کند. در حالی که المالکی همچنان حمایت‌های قابل توجهی در میان هم‌پیمانان سیاسی خود دارد و بحران سیاسی عراق ادامه دارد، کارشناسان معتقدند که جلب حمایت واشنگتن برای او دشوار خواهد بود. المالکی ماه گذشته از سوی "چارچوب هماهنگی" ائتلاف احزاب شیعه برای تصدی پست نخست‌وزیری نامزد شد، اما هنوز با توجه به اختلافات میان دو حزب کرد در خصوص ریاست جمهوری، که پستی تاریخی برای کردها بوده است، به رأی‌گیری پارلمانی نرسیده است.

طبق قانون اساسی عراق، پارلمان باید ابتدا رئیس‌جمهور را انتخاب کند تا سپس رئیس‌جمهور منتخب بتواند از نامزد ائتلاف بزرگ‌ترین گروه‌های پساانتخاباتی (در این مورد، چارچوب هماهنگی که حدود 170 کرسی از 329 کرسی مجلس را در اختیار دارد) بخواهد که دولت را تشکیل دهد. المالکی پیش‌تر از سال 2006 تا 2014 به عنوان نخست‌وزیر عراق خدمت کرده است.

پیام‌های المالکی به ایالات متحده

المالکی با مخالفت علنی ایالات متحده روبه‌رو است، امری که با تشکیل دولت‌های پیشین که در آن واشنگتن به‌طور غیرمستقیم وارد عمل می‌شد، تفاوت دارد و این مسئله یک مانع بزرگ برای تلاش‌های او جهت بازگشت به قدرت است. ترامپ در یک پست در شبکه اجتماعی تروت سوشال ماه گذشته، المالکی را انتخابی بسیار بد خواند و تهدید کرد که اگر او نخست‌وزیر شود، حمایت از عراق را قطع خواهد کرد. ترامپ گفت که عراق در دوره نخست‌وزیری مالکی به فقر و هرج و مرج کامل فرو رفت و سیاست‌های او را دیوانه‌وار توصیف کرد، هرچند که به رویدادهای خاصی اشاره نکرد. المالکی سخنان ترامپ را رد کرده و در عین حال از روابط دوجانبه قوی میان عراق و ایالات متحده حمایت کرده است. او روز دوشنبه در بیانیه‌ای گفت که روابط عراق با ایالات متحده قوی است و به توافق‌نامه چارچوب استراتژیک که در سال 2008 در دوره نخست‌وزیری او امضا شد، اشاره کرد.

او تأکید کرد که عراق آمادگی دارد تا از روابط و منافع خود با ایالات متحده دفاع کند، به ویژه در زمینه حفظ مشارکت‌های اقتصادی و از سیاست خارجی متعادل حمایت کرد. المالکی افزود: عراق در روابط خود با تمام کشورهای منطقه سیاست متعادلی را دنبال می‌کند، که ممکن است پاسخی به نگرانی‌های ایالات متحده درباره روابط او با ایران باشد. در تاریخ 3 فوریه، المالکی نخستین مصاحبه خود با رسانه‌های محلی پس از نامزدی‌اش را انجام داد. او اظهار داشت که تحت فشار ایالات متحده عقب‌نشینی نخواهد کرد و تنها چارچوب هماهنگی می‌تواند او را مجبور به کناره‌گیری کند. او دوباره سخنان ترامپ را به عنوان نتیجه مداخلات خارجی رد کرد، اما مشخص نکرد که منظورش کدام کشورها هستند.

واکنش ترامپ و واشنگتن

ترامپ روز جمعه به خبرنگاران گفت که دولت ایالات متحده در حال پیگیری رقابت برای نخست‌وزیری است و تصریح کرد که عراق نیاز به ایالات متحده دارد. او گفت: ما در حال بررسی نخست‌وزیری هستیم. خواهیم دید چه پیش می‌آید. ایده‌هایی در این زمینه داریم، اما در نهایت، همه به ایالات متحده نیاز دارند. ویکتوریا تیلور، مدیر ابتکار عراق در شورای آتلانتیک واشنگتن، گفت که مالکی و هم‌پیمانانش در حال آزمایش این موضوع هستند که آیا امکان تغییر موضع ایالات متحده و کسب حمایت آن از طریق چنین بیانیه‌هایی وجود دارد یا خیر. تیلور که پیشتر مقام ارشد وزارت امور خارجه ایالات متحده بوده و هفته گذشته با المالکی ملاقات کرده، به المانیتور گفت: حامیان مالکی استدلال می‌کنند که او تنها رهبری است که می‌تواند شبه‌نظامیان را خلع سلاح کند که این یک درخواست اصلی ایالات متحده بوده است. المالکی در مصاحبه هفته گذشته خود شبه‌نظامیان عراق را فرزندان و دوستان ما خواند، اما اضافه کرد که گروه‌های مسلح نیاز به حل مشکل سلاح‌ها را پذیرفته‌اند. او وعده داد که در برخورد با این مشکل از زور استفاده نخواهد کرد.

با وجود این تلاش‌ها، تیلور گفت که هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که ایالات متحده موضع خود را نرم کرده باشد و افزود که تغییر نظر در واشنگتن کار دشواری خواهد بود. او افزود: "ایالات متحده پیش‌تر تجربه زیادی با المالکی دارد و بر اساس آن تجربه تصمیم گرفته که از او برای دوره سوم حمایت نکند. عباس کاظم، مدیر برنامه عراق در مؤسسه کشورهای حوزه خلیج فارس در واشنگتن، گفت که هنوز روشن نیست چگونه المالکی می‌تواند حمایت ایالات متحده را جلب کند و اشاره کرد که ایالات متحده هنوز دلایل دقیق خود را برای مخالفت با مالکی ارائه نداده است. کاظم به المانیتور گفت: "ایالات متحده جزئیات خاصی درباره دلایل رد مالکی ارائه نکرده است، جز اینکه عراق در دوره نخست‌وزیری او مشکلات زیادی داشت." او اشاره کرد که سخنان ترامپ در خصوص هرج و مرج کامل نشان‌دهنده توضیحات ناکافی است.

کاظم همچنین گفت که اگر عراق با وجود مخالفت‌های ایالات متحده با مالکی پیش برود، ممکن است روابط خود با واشنگتن را "فدای" این انتخاب کند. از سوی دیگر، اگر مالکی تنها تحت فشار ایالات متحده کناره‌گیری کند، ممکن است عراق به عنوان یک دولت عروسکی به نظر برسد. او افزود: "عراق با این معضل روبه‌رو است که یا باید با مالکی پیش برود و روابط خود را با ایالات متحده آسیب بزند یا تحت فشار عقب‌نشینی کند و به دنیا نشان دهد که یک دولت عروسکی است که ایالات متحده کاندیداهای سیاسی را رد می‌کند."

تهدیدات ایالات متحده

بلومبرگ هفته گذشته گزارش داد که ایالات متحده ممکن است دسترسی عراق به درآمدهای نفتی خود را در صورت بازگشت مالکی به قدرت محدود کند. در اواخر ژانویه، رویترز گزارش داد که واشنگتن تهدید به تحریم‌هایی کرده است اگر گروه‌های مورد حمایت ایران در دولت آینده عراق حضور داشته باشند. از سال 2003، عراق از حسابی در فدرال رزرو نیویورک برای دریافت درآمدهای نفتی خود استفاده کرده است. مالکی در برابر این تهدیدات واکنش نشان داده و آکیل الفتلاوی، سخنگوی ائتلاف دولت قانون المالکی، در روز چهارشنبه گفت که باور به اینکه ایالات متحده می‌تواند صادرات نفتی عراق را آسیب بزند، ساده‌لوحانه است.
او گفت: عراق روزانه حدود 4.5 میلیون بشکه نفت تولید می‌کند و بخش عمده‌ای از آن را به بازار جهانی صادر می‌کند. تصور اینکه چنین مقادیر زیادی از بازارهای بین‌المللی کنار گذاشته شود بر اساس تحلیل‌های احساسی یا ارزیابی‌های غیرواقعی، منطقی نیست. عراق در سال 2024 حدود 97.1 میلیارد دلار نفت خام صادر کرده است، از جمله 37 میلیارد دلار به چین و 28.1 میلیارد دلار به هند. ایالات متحده در آن سال 5.81 میلیارد دلار نفت خام از عراق وارد کرده است.

مرد سخت سیاست عراق

به نوشته العربی الجدید، برای سومین هفته متوالی، نوری المالکی، نخست‌وزیر پیشین عراق، تلاش می‌کند معادله مخالفت با نامزدی خود برای پست نخست‌وزیری دولت جدید را در سطح داخلی و خارجی بشکند. در روزهای اخیر، او نقشه‌های جدیدی برای خط مشی رسانه‌ای خود و تیمش از سخنگویان و اعضای ائتلاف دولت قانون ارائه کرده است؛ این ائتلاف که از حزب الدعوه، قدیمی‌ترین حزب دینی عراق، منشعب می‌شود. با این حال، موانع زیادی بر سر راه او قرار دارد که مانع تغییر نگرش ایالات متحده نسبت به او می‌شود؛ نگرشی که به شدت مخالف اوست و حتی تهدید کرده که ادامه نامزدی مالکی به معنی از دست دادن حمایت واشنگتن در تمام سطوح خواهد بود.

عبارات گسترش حاکمیت قانون"، "محدود کردن سلاح‌ها و وجود یک ارتش واحد که شامل تمامی اقشار جامعه عراق باشد به کرات تکرار شد، در حالی که او دوباره بر اهمیت تنظیم حشد شعبی تأکید کرد. این سخنان واکنش‌های منفی از سوی برخی گروه‌های مسلح را به دنبال داشت، به طوری که آن‌ها این سخنان را به عنوان نوعی تنازل برای به دست آوردن دوره سوم نخست‌وزیری ارزیابی کردند. همچنین مالکی تلاش کرد روابط خود را با دولت سوریه جدید عادی کند، با این که پیش‌تر یکی از مخالفان سرسخت آن بود و حتی در چندین نوبت به رئیس‌جمهور سوریه، بشار اسد، حمله کرده بود. این تغییر در رویکرد او واکنش‌های زیادی را در میان سیاست‌مداران و کاربران شبکه‌های اجتماعی برانگیخت.

عبدالله الرکابی، پژوهشگر سیاسی، در این خصوص گفت که شخصیت مالکی که عراقی‌ها آن را می‌شناسند، شخصیتی سرسخت است که مواضع خود را تغییر نمی‌دهد. اما بازگشت مالکی به توصیف احمد شرع به عنوان برادر بعد از آن که او را تروریست می‌خواند، و صحبت از محدود کردن سلاح گروه‌های مسلح و تنظیم حشد شعبی پس از آن که خود را مؤسس آن می‌دانست، نشان‌دهنده مخالفت شدید ایالات متحده و حتی کشورهای منطقه‌ای با این شخصیت است که نمی‌خواهند او در رأس قدرت در عراق باشد. بنابراین تمامی تلاش‌های مالکی و تنازلاتش به شکست انجامید. او افزود که مالکی از رد شدن توسط ایالات متحده شوکه شده است، زیرا او فکر می‌کرد که از دوستان نزدیک آمریکایی‌ها بوده و پس از اشغال عراق توسط ایالات متحده، به ویژه با مقابله با گروه‌های تروریستی مانند القاعده و گروه‌های شیعی مانند ارتش مهدی تحت رهبری مقتدی صدر، به حمایت آنها دست یافته است. بنابراین او طی دو هفته گذشته سعی کرد پیام‌های خود را درباره دستاوردهایی که آمریکایی‌ها از آنها استقبال کرده بودند، به آنها برساند، اما این پیام‌ها به جایی نرسید یا اگر رسید، وضعیت در طی یک دهه گذشته تغییرات زیادی کرده است.