جنگ ایران به کابوس انتخاباتی ترامپ تبدیل میشود؟ | چرا وعده پایان جنگهای بیپایان بر باد رفت؟ | ترامپ درگیر جنگی شده که قرار بود از آن جلوگیری کند
به گزارش اقتصادنیوز، رئیسجمهور آمریکا دو ماه پیش با امضای توافقی موقت با ایران، وعده داده بود مسیر پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز را هموار کند؛ اما اکنون با پایان مهلت مذاکرات، نه جنگ تمام شده، نه مذاکرات هستهای آغاز شده و نه چشماندازی برای حل بحران دیده میشود.
واشنگتن پست در گزارشی نوشت: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، ۶۰ روز پیش در کنار امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، در جریان ضیافتی مجلل در کاخ ورسای، یادداشت تفاهمی را با ایران امضا کرد و از آغاز روند پایان درگیری میان واشنگتن و تهران خبر داد.
کاخ سفید آن توافق را یک پیشرفت تاریخی توصیف کرد؛ توافقی که قرار بود به بازگشایی تنگه هرمز و تضمین جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای منجر شود. مشاوران ترامپ معتقد بودند این توافق نشان خواهد داد رئیسجمهور آمریکا برخلاف منتقدانش میتواند به جنگهای بیپایان در خاورمیانه پایان دهد، نه اینکه آنها را طولانیتر کند.
بر اساس این توافق، دو ماه برای مذاکرات در نظر گرفته شده بود تا آتشبس موقت به توافقی گستردهتر تبدیل شود؛ توافقی که میتوانست به مناقشه چند دههای بر سر برنامه هستهای ایران پایان دهد. اما این مهلت اکنون به پایان رسیده است.
جنگ تمام نشده و تنگه هرمز همچنان بسته است
جنگ پایان نیافته، تنگه هرمز همچنان تا حد زیادی بسته است و مذاکرات مفصل درباره برنامه هستهای ایران اساسا آغاز نشده است.
آمریکا بار دیگر محاصره بنادر ایران را از سر گرفته و تهران همچنان خواهان امتیازاتی است که دولت ترامپ حاضر به پذیرش آنها نیست.
از سوی دیگر، دولت آمریکا اکنون علنا از چند بخش مهم یادداشت تفاهمی که به نتیجه نرسید فاصله گرفته است. از جمله این موارد میتوان به تعهد برای تدوین طرحی با دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه ایران، لغو تحریمها برای فراهم کردن امکان فروش نفت ایران و همچنین گفتوگو میان ایران و عمان درباره نحوه اداره تنگه هرمز اشاره کرد.
ترامپ روز دوشنبه حتی عمان را تهدید کرد که اگر در مذاکرات این کشور با ایران درباره مدیریت تنگه هرمز «مانعتراشی» کند، آمریکا ممکن است این کشور را بمباران کند.
او در مصاحبه با شبکه فاکس نیوز گفت اگر عمان سر راه قرار بگیرد، آمریکا آنها را بهشدت بمباران خواهد کرد.
ترامپ همچنین از ایران خواست پرچم سفید تسلیم را بالا ببرد و در عین حال تاکید کرد که نه نزدیک شدن انتخابات میاندورهای کنگره و نه گذشت زمان، او را برای دستیابی به توافق تحت فشار قرار نداده است.
او گفت: من هیچ جدول زمانی ندارم. عجلهای ندارم... انتخابات میاندورهای هیچ ارتباطی با تصمیمگیری من ندارد.
ترامپ درگیر جنگی شده که قرار بود از آن جلوگیری کند
شش ماه پس از آنکه ترامپ در هماهنگی با اسرائیل حملات نظامی علیه ایران را آغاز کرد و تنها ۷۸ روز تا انتخابات میاندورهای آمریکا باقی مانده، رئیسجمهور آمریکا اکنون با همان نوع جنگ طولانی و بدون چشمانداز روشنی مواجه است که ادعا میکرد تنها خودش توان جلوگیری از آن را دارد.
در شرایط فعلی، نه راهحل نظامی مشخصی برای پایان جنگ وجود دارد، نه نشانهای از یک پیشرفت دیپلماتیک دیده میشود و نه هزینههای اقتصادی و سیاسی بحران در داخل آمریکا متوقف شده است.
ادامه این وضعیت میتواند ترامپ را در موقعیتی قرار دهد که ریاستجمهوریاش با جنگی گره بخورد که یکی از مهمترین پایههای هویت سیاسی او را زیر سؤال میبرد.
ترامپ سالها خود را سیاستمداری معرفی کرده که میتواند آمریکا را از جنگهای طولانی و پرهزینه خارج کند.
جنگ ایران به مسئلهای انتخاباتی برای ترامپ تبدیل شده است
لی میرینکوف، مدیر موسسه افکار عمومی دانشگاه ماریست، معتقد است جنگ ایران به کاهش اعتماد رایدهندگان به ترامپ کمک کرده و ممکن است پیامدهای جدیتری در انتخابات میاندورهای داشته باشد.
او گفت برای بسیاری از رایدهندگان، جنگ ایران مستقیما با وضعیت اقتصادی گره خورده است؛ زیرا بسته شدن تنگه هرمز باعث افزایش قیمت بنزین شده است.
میرینکوف توضیح داد: مشکل ترامپ و جمهوریخواهان این است که بخش بزرگی از وعدههایی که ترامپ به خاطر آنها انتخاب شد، محقق نشده است. بنابراین این احساس وجود دارد که اساساً دلیل روشنی برای ورود به جنگ وجود نداشته، مشخص نیست جنگ چگونه پیش میرود و هیچ چشمانداز روشنی هم درباره اینکه چگونه از آن خارج خواهیم شد وجود ندارد.
به گفته او، چنین وضعیتی دقیقا برخلاف شرایطی است که از نظر سیاسی به نفع یک رئیسجمهور تمام میشود.
کاخ سفید در پاسخ به پرسشهایی درباره پایان یافتن مهلت یادداشت تفاهم و تأثیر آن بر اهداف سیاسی ترامپ، از ارائه توضیح رسمی خودداری کرد و تنها به اظهارات عمومی رئیسجمهور آمریکا ارجاع داد.
امید دولت آمریکا به فشار اقتصادی بر ایران
با این حال، مقامهای دولت ترامپ میگویند کاخ سفید بهشدت به این امید متکی است که فشار اقتصادی آمریکا سرانجام ایران را به نقطه فروپاشی یا تسلیم برساند.
جرد کوشنر، داماد ترامپ و فرستاده او، روز دوشنبه در گفتوگو با فاکس نیوز گفت رئیسجمهور آمریکا تمرکز زیادی بر اعمال فشار اقتصادی بر ایران دارد.
کوشنر مدعی شد: اگر به اقتصاد ایران نگاه کنید، وضعیت آن بسیار بدتر شده است. اقتصاد ایران پیش از جنگ هم شرایط بدی داشت و اکنون بسیار بدتر شده است.
او البته اذعان کرد که ایران تاکنون هیچ علاقهای به انجام کاری که از نظر ما منطقی باشد نشان نداده است.
مقامهای دولت آمریکا به عواملی همچون افزایش شدید تورم در ایران، سقوط ارزش پول ملی، کاهش درآمدهای نفتی و مالیاتی، افزایش هزینههای بازسازی و تشدید فشار بر نظام بانکی اشاره میکنند.
از نگاه دولت ترامپ، این فشارها دیگر فقط مردم عادی ایران را تحت تأثیر قرار نمیدهد و به تدریج به نخبگان و ساختار حاکمیتی نیز رسیده است؛ بهگونهای که قدرت خرید کاهش یافته و حتی درباره پرداخت حقوق کارکنان دولت نیز ابهام ایجاد شده است.
اما آمریکا دهههاست از ابزار فشار اقتصادی علیه ایران استفاده میکند و حتی در خوشبینانهترین سناریو برای دولت ترامپ، آثار اقدامات اقتصادی جدید احتمالا به ماهها زمان نیاز خواهد داشت.
تحریمها ایران را به تغییر رفتار وادار نمیکنند
آلن ایر، دیپلمات سابق آمریکایی که در تیم مذاکرهکننده واشنگتن برای دستیابی به توافق هستهای سال ۲۰۱۵ حضور داشت، معتقد است فشار اقتصادی بیش از آنکه حکومت ایران را وادار به تغییر کند، مردم این کشور را تحت فشار قرار خواهد داد.
آمریکا در سال ۲۰۱۸ و در نخستین دوره ریاست جمهوری ترامپ از توافق هستهای خارج شد.
ایر که اکنون عضو ارشد مؤسسه خاورمیانه است، گفت: آمریکا گزینههای خوبی در اختیار ندارد. این جنگ یک سیستم پیچیده را از کار انداخته و قرار نیست شرایط دوباره به وضعیت پیش از ۲۸ فوریه بازگردد.
به اعتقاد او، بحران کنونی صرفا یک اختلاف سیاسی میان تهران و واشنگتن نیست، بلکه ساختارهای امنیتی، اقتصادی و منطقهای را نیز بهشدت تحت تأثیر قرار داده است.
محبوبیت ترامپ حتی میان جمهوریخواهان هم کاهش یافته است
همزمان با طولانی شدن جنگ، جایگاه سیاسی ترامپ نیز تضعیف شده است. نکته قابل توجه آن است که کاهش حمایت از رئیسجمهور آمریکا در میان جمهوریخواهان نیز مشاهده میشود؛ گروهی که وفاداری شدیدشان یکی از پایههای اصلی قدرت سیاسی ترامپ بوده است.
نظرسنجی اکونومیست و یوگاو که هفته گذشته منتشر شد، نشان داد میزان رضایت جمهوریخواهان از عملکرد ترامپ به ۷۹ درصد رسیده است؛ رقمی که پایینترین سطح در دوره دوم ریاستجمهوری او محسوب میشود و ۱۵ واحد درصد کمتر از سطح رضایت جمهوریخواهان اندکی پس از بازگشت او به کاخ سفید است.
افت حمایت از عملکرد ترامپ در میان جمهوریخواهان حتی در میان کسانی که بهشدت عملکرد او را تایید میکنند، بیشتر بوده است. میزان این حمایت از ۶۸ درصد به ۴۸ درصد کاهش یافته است.
نظرسنجی مشترک واشنگتنپست و ایپسوس نیز در ماه گذشته نشان داد تنها ۱۵ درصد از آمریکاییها عملکرد ترامپ را «بهشدت تایید» میکنند؛ که پایینترین میزان ثبتشده در این نظرسنجی است.
جنگ ایران و بحران اقتصادی آمریکا به هم گره خوردهاند
البته نمیتوان تمام کاهش محبوبیت ترامپ را به جنگ ایران نسبت داد.
رایدهندگان از تورم، افزایش قیمت بنزین و دیگر جنبههای عملکرد دولت ترامپ نیز ناراضی هستند. اما این مسائل بیش از گذشته به یکدیگر گره خوردهاند.
جنگ ایران و ادامه اختلال در انتقال محمولههای نفتی، بحران سیاست خارجی ترامپ را به یک مسئله اقتصادی و سیاسی در داخل آمریکا تبدیل کرده است.
با وجود این، ترامپ همچنان اصرار دارد که پایان بنبست نزدیک است.
او روز دوشنبه به فاکس نیوز گفت آمریکا از طریق کانالهای پشتپرده با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حال مذاکره است.
اما سخنگوی سپاه بلافاصله این ادعا را رد کرد.
سرتیپ حسین محبی در گفتوگو با خبرگزاری نیمهرسمی تسنیم اعلام کرد هیچ مذاکرهای میان مقامهای سپاه و آمریکاییها در جریان نیست و ادعای ترامپ را ناشی از شکست و استیصال در جنگ توصیف کرد.
تنگه هرمز؛ برگ برندهای که از دست آمریکا خارج شده است؟
رابرت کیگن، پژوهشگر ارشد مؤسسه بروکینگز که مطالعات گستردهای درباره قدرت آمریکا و سیاست خارجی این کشور انجام داده، معتقد است ترامپ گزینههای نظامی جذابی در برابر ایران ندارد.
به گفته او، آمریکا عملا برای آینده قابل پیشبینی کنترل خود بر تنگه هرمز را از دست داده است و به همین دلیل دولت ترامپ بیش از گذشته به فشار اقتصادی متکی شده است.
با این حال، کیگن معتقد است این شکست لزوما به آسیب سیاسی بلندمدت برای ترامپ منجر نخواهد شد.
اگر قیمت بنزین نسبتا ثابت بماند و آمریکا وارد یک جنگ نظامی طولانی دیگر نشود، ممکن است مسئله ایران بهتدریج از اولویت رأیدهندگان آمریکایی خارج شود.
کیگن گفت: میتوانم شرایطی را تصور کنم که در آن اکثریت آمریکاییها به شکست راهبردی که متحمل شدهایم اهمیت ندهند، به شرط آنکه دیگر به ایران شلیک نکنیم و قیمت بنزین افزایش پیدا نکند.
او در نهایت افزود: ترامپ میتواند از یک شکست نظامی فاجعهبار، یک پیروزی سیاسی بسازد؛ فقط کافی است آن را برای رایدهندگانش به شکل دیگری روایت کند.
ترامپ در باتلاقی که خودش قرار بود از آن جلوگیری کند
با پایان مهلت ۶۰ روزه توافق موقت، وضعیت میان ایران و آمریکا اکنون بیش از هر زمان دیگری از یک توافق پایدار فاصله گرفته است.
ترامپ جنگی را آغاز کرد که هدف اعلامی آن جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای و ایجاد فشار برای رسیدن به توافقی جدید بود؛ اما پس از ماهها درگیری، نه تنها مذاکرات جامع هستهای آغاز نشده، بلکه تنگه هرمز همچنان با اختلال جدی مواجه است و واشنگتن برای وادار کردن تهران به تغییر موضع، به فشار اقتصادی و تهدیدهای نظامی متوسل شده است.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر فقط این نیست که آیاترامپ میتواند جنگ ایران را پایان دهد؟، بلکه این است که آیا رئیسجمهور آمریکا میتواند بدون یک توافق واقعی یا پیروزی نظامی مشخص، از این بحران خارج شود و همزمان هزینه سیاسی آن را در انتخابات میاندورهای بپردازد؟
پاسخ به این پرسش میتواند آینده سیاست خارجی ترامپ، جایگاه جمهوریخواهان در کنگره و حتی مسیر روابط ایران و آمریکا را در ماههای آینده تعیین کند.
