نیروگاههای هستهای آمریکا در عربستان در برابر حملات احتمالی دوام می آورند؟ | مسئله امنیت از غنیسازی اورانیوم جدیتر است
به گزارش اقتصادنیوز، هفته گذشته، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا از کنگره خواست تا توافق همکاری هستهای غیرنظامی میان واشنگتن و عربستان سعودی را تصویب کند. اگر کنگره با این طرح مخالفتی نکند، بهاحتمال زیاد ظرف ۹۰ روز صادرات راکتورهای هستهای آمریکا به عربستان آغاز شود.
با اینحال، پیش از موافقت با چنین توافقی، واشنگتن باید یک پرسش مهم را بررسی کند: «نیروگاههای هستهای عربستان در صورت وقوع جنگ تا چه اندازه امن خواهند بود؟»
اقتصادنیوز: رابرت تافت، سناتور جمهوریخواه اوهایو و یکی از برجستهترین چهرههای محافظهکاری، معتقد بود قانون تنها نیرویی است که میتواند از وقوع جنگ جهانی دیگری جلوگیری کند. او در سال ۱۹۴۹ خواستار اتحادی از کشورها شد که خود را به قوانین مشترک متعهد کنند و دادگاهی بینالمللی نیز بر اجرای آنها نظارت داشته باشد.
خروج نمایندگان روسیه از نیروگاه بوشهر بیعلت نبود
هنری سوکولسکی در نشنالاینترست نوشت: تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که این پرسش چندان هم فرضی نیست. در فوریه که جنگ علیه ایران آغاز شد، روسیه تقریبا تمام ۶۰۰ نیروی خود را از نیروگاه هستهای بوشهر خارج کرد.
مسکو ماه گذشته بهتدریج بخشی از نیروهایش را بازگرداند، اما تعداد آنها تنها به ۴۲ نفر رسید. این احتیاطها بیدلیل نیست.
نویسنده مدعی شد: در ۱۷ مه ۲۰۲۶، پهپادهای ایرانی به ژنراتورهای دیزلی پشتیبان نیروگاه هستهای براکه در امارات متحده عربی حمله کردند. ایران نیز پیشتر اعلام کرده بود که نیروهای آمریکا و اسرائیل چهار بار در داخل یا نزدیکی تأسیسات بوشهر را هدف قرار دادهاند.
این اتفاقات بخشی از یک ماجرای طولانی هستند. بین سالهای ۱۹۸۰ تا ۲۰۰۷، اسرائیل، آمریکا، ایران و عراق دستکم در ۱۳ مورد جداگانه به سایتهای رآکتوری حمله کردند. در سال جاری و سال گذشته نیز آمریکا و اسرائیل فعالیتهای مرتبط با تولید سوخت هستهای ایران را هدف قرار دادهاند.
نیروگاههای عربستان در خط مقدم آتش؟
با توجه به این سابقه تاریخی، واشنگتن و ریاض باید این احتمال را که تأسیسات هستهای آینده عربستان نیز در صورت تشدید درگیریهای منطقهای به اهداف نظامی تبدیل شوند، جدی بگیرند.
عربستان اعلام کرده که دستکم یک نیروگاه هستهای خواهد ساخت و برخی کارشناسان صنعتی حتی از احتمال ساخت ۱۶ نیروگاه، از جمله چند راکتور کوچک مدولار، سخن میگویند. ریاض همچنین بر غنیسازی اورانیوم در داخل خاک خود اصرار دارد؛ موضوعی که جدا از نگرانیهای امنیتی، از منظر اشاعه هستهای نیز حساسیتهای زیادی را ایجاد میکند.
تامین امنیت برخی بخشها ممکن است اما...
اما مسئله حساس، امنیت این تأسیسات در زمان جنگ است. آیا آنها میتوانند در برابر حمله موشکی و پهپادی دوام بیاورند؟ پاسخ اصلا روشن نیست.
البته میتوان برخی بخشهای نیروگاه را در برابر حملات پهپادی با روشهای غیرفعال محافظت کرد؛ مشابه اقداماتی که امارات برای حفاظت از مخازن بزرگ نفتی خود انجام داده و از سازههای فلزی موسوم به «قفس» استفاده کرده است. اوکراین نیز از همین روش برای حفاظت از برخی نیروگاههای هستهای خود در برابر حملات پهپادی روسیه بهره میگیرد.
با این حال، حفاظت از خود راکتور تنها مشکل نیست. سامانههای تأمین برق نیز اهمیت حیاتی دارند، زیرا برای خنککردن راکتورها و فعال نگه داشتن سیستمهای ایمنی، برق باید بهصورت مداوم در دسترس باشد.
اوکراین برای همین منظور بخشی از شبکه برق خود را مقاومسازی کرده، از ترانسفورماتورهای مهم محافظت میکند و قطعات یدکی را برای جایگزینی تجهیزات آسیبدیده در اختیار دارد. این کشور حتی واحدهای تخصصی تعمیر شبکه برق ایجاد کرده تا بتواند پس از حملات، تأمین برق را در کوتاهترین زمان ممکن از سر بگیرد.
نویسنده مدعی شد: برخی کشورها مانند اوکراین، ایران و بلاروس نیز برای مقابله با تهدید موشکهای کروز و هواگردها از سامانههای پدافند هوایی در اطراف نیروگاهها استفاده میکنند. اما هیچیک از این تدابیر نمیتواند امنیت نیروگاه را در برابر موشکهای بالستیک تضمین کند.
مشکل اصلی به استخرهای تامین آب بازمیگردد
اگر عربستان از راکتور AP-1000 شرکت وستینگهاوس استفاده کند، یکی از گزینههای اصلی آن، ساختمان محفظه ایمنی راکتور و تأسیسات جداگانه نگهداری سوخت مصرفشده خواهد بود. هر دو تأسیسات در برابر فشار حدود ۶ هزار پوند بر اینچ مربع مقاومسازی شدهاند.
اما این میزان حفاظت هم الزاما کافی نیست. ساختمان نگهداری سوخت مصرفشده میتواند با استفاده از بتن فوقمقاوم تقویت شود؛ موادی که توان تحمل فشارهایی تا حدود ۴۰ هزار پوند بر اینچ مربع را دارند.
اهمیت این مسئله در آن است که حمله به تأسیسات نگهداری سوخت مصرفشده میتواند پیامدهایی بسیار فراتر از آسیب فیزیکی به ساختمان داشته باشد. اگر یک حمله موجب تخریب استخر سوخت و خروج آب آن شود، سوخت مصرفشده ممکن است بیش از حد داغ شده و آتش بگیرد. چنین حادثهای میتواند انتشار گسترده مواد پرتوزا را در پی داشته باشد.
در چنین شرایطی، تخلیه صدها هزار و حتی میلیونها نفر از منطقه اطراف نیروگاه ممکن است امروز ضروری شود.
تمامی این سناریوها کاملاً فرضی نیست؛ موشکهای بالستیک مجهز به کلاهکهای نفوذگر میتوانند حتی بتنی با مقاومت بسیار بالا را نیز بشکافند.
شورای پژوهشی آمریکا سالها پیش نیز راهکار دیگری پیشنهاد کرده بود: نصب سامانههای اضطراری پاشش آب در ساختمانهای محل نگهداری سوخت. این سامانهها میتوانند در صورت آسیب دیدن استخر و از دست رفتن آب، مانع از بروز آتشسوزی در سوخت مصرفشده شوند.
اینها تنها بخشی از اقداماتی است که برای مقاومسازی نیروگاههای موجود یا برنامهریزیشده عربستان میتوان انجام داد. با این حال، هنوز مشخص نیست مجموعه این تدابیر برای جلوگیری از بدترین سناریو، یعنی انتشار گسترده مواد پرتوزا در میانه جنگ، کافی باشد.
چرا عربستان به دنبال انرژی هستهای است؟
با وجود همه ریسکها، درباره آسیبپذیری نیروگاههای هستهای احتمالی عربستان در برابر حملات نظامی، بحث عمومی چندانی در جریان نیست.
از سوی دیگر، عربستان با کمبود گزینههای انرژی مواجه نیست. این کشور از انرژی خورشیدی فراوان، منابع گسترده نفت و گاز و حتی ظرفیتهای زمینگرمایی برخوردار است. در چنین شرایطی، برای ریاض متوسل شدن به ساخت نیروگاههای هستهای پرهزینه و آسیبپذیر برای تامین انرژی، ضرورتی وجود ندارد.
در حقیقت، اگر کشوری واقعا به انرژی هستهای وابستگی داشته باشد، میتواند ریسکهای امنیتی وجود آن را بهعنوان هزینه اجتنابناپذیر این انتخاب بپذیرد؛ اما عربستان در چنین موقعیتی قرار ندارد.
از سوی دیگر، پروژه هستهای عربستان نگرانیهای جدی درباره اشاعه هستهای نیز ایجاد میکند، بهویژه با توجه به اصرار ریاض بر امکان غنیسازی اورانیوم در داخل خاک این کشور.
مسئله امنیت از غنیسازی جدیتر است
بنابراین، بررسی توافق هستهای آمریکا و عربستان صرفا محدود به این پرسش که آیا ریاض به فناوری هستهای غیرنظامی دسترسی پیدا خواهد کرد یا نه، نیست؛ بلکه مسئله مهمتر این است که آیا تأسیسات هستهای این کشور در برابر واقعیت امنیتی خاورمیانه مقاوم خواهند بود؟ و اگر روزی هدف حمله قرار گیرند، چه پیامدهایی برای میلیونها نفر در منطقه خواهند داشت؟
هر ارزیابی جدی از توافق همکاری هستهای واشنگتن و ریاض باید تمامی این پرسشها را در نظر بگیرد. تاکنون دولت آمریکا چنین بررسی جامعی انجام نداده است. حال نوبت کنگره است که این کار را انجام دهد.
