دور زدن تنگه هرمز به سبک امارات و عربستان | جنگ ایران سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های خلیج فارس را افزایش می‌دهد

به گزارش اقتصادنیوز، تنگه هرمز سال‌ها یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های تجارت انرژی جهان بوده است؛ مسیری که بخش بزرگی از نفت و گاز خلیج فارس از آن عبور می‌کند و هرگونه اختلال در آن می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی را در منطقه و بازارهای جهانی ایجاد کند.

با تشدید تنش‌های اخیر، کشورهای منطقه به این نتیجه رسیده‌اند که اتکا به یک مسیر واحد، ریسک بزرگی برای تجارت و صادرات انرژی است؛ به همین دلیل، توسعه بنادر، خطوط لوله و مسیرهای ریلی و دریایی جایگزین با سرعت بیشتری دنبال می‌شود.

براساس گزارش رویترز، بازترسیم نقشه تجارت جهانی در پی جنگ ایران، کشورهای حوزه خلیج فارس را وادار کرده است در الگوی سرمایه‌گذاری خود بازنگری کنند و برای مقابله با پیامدهای این درگیری، سرمایه بیشتری را به سمت زیرساخت‌ها، از خطوط لوله انرژی گرفته تا بنادر، هدایت کنند.

این جنگ وابستگی بیش از حد کشورهای خلیج فارس به تنگه هرمز را برجسته کرده است؛ تنگه‌ای که پیش از این محل عبور حدود ۲۰ درصد از جریان نفت جهان بود، اما در عین حال، طی دهه‌های گذشته همواره در معرض تهدیدهای ایران برای ایجاد اختلال در تردد از این مسیر قرار داشته است.

با توجه به اینکه تنگه هرمز طی بیشتر شش ماه گذشته عملاً مسدود بوده است، موجی از تعهدات سرمایه‌گذاری به ارزش میلیاردها دلار شکل گرفته است؛ زیرا صادرکنندگان انرژی در خلیج فارس تلاش می‌کنند اقتصادهای خود را در برابر آینده مقاوم کنند؛ اقتصادهایی که اکنون با یک کندی شدید مواجه شده‌اند.

عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز

میانگین هفت‌روزه نفتکش‌های با ظرفیت بیش از ۱۰ هزار تن وزن مرده

تجارت در حال تغییر مسیر به سمت بنادر عربستان سعودی در دریای سرخ و بنادر شرقی امارات متحده عربی است، اما ظرفیت این مسیرها کمتر است. یک منبع صنعتی گفت دولت‌های خلیج فارس در حال بررسی راه‌هایی برای ایجاد راهکارهای دائمی و یکپارچه هستند تا بتوانند وابستگی خود به عبور از تنگه هرمز را کاهش دهند. این منبع به دلیل حساسیت موضوع، نخواست نامش فاش شود.

«بندر، بندر، بندر»

در حالی که بیشتر دولت‌های خلیج فارس می‌توانند به ثروت نفتی انباشته‌شده طی دهه‌ها تکیه کنند، برخی کشورها ممکن است همزمان با تلاش برای تحقق اهداف بلندپروازانه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، به منابع مالی خارجی نیز روی بیاورند؛ به‌ویژه آنکه صندوق‌های بزرگ زیرساختی و سایر سرمایه‌گذاران بین‌المللی به دارایی‌های این منطقه علاقه نشان می‌دهند.

هزینه این سرمایه‌گذاری‌ها در سال‌های آینده ممکن است از صدها میلیارد دلار فراتر رود و صندوق‌های ثروت حاکمیتی خلیج فارس، که در میان بزرگ‌ترین صندوق‌های جهان قرار دارند، از هم‌اکنون برای سرعت بخشیدن به این روند وارد عمل شده‌اند.

یک منبع صنعتی دیگر گفت بنادر برای دولت‌های خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، به یک «اولویت حیاتی و مأموریتی» تبدیل شده‌اند.

او درباره عربستان سعودی گفت: «اگر دو سال پیش ورزش موضوع داغ و بزرگ بود، فکر می‌کنم فعلاً در یکی دو سال آینده خواهند گفت: بندر، بندر، بندر.»

صندوق ثروت حاکمیتی ابوظبی، L'IMAD، هفته گذشته اعلام کرد قصد دارد باقی‌مانده سهام AD Ports را خریداری کند؛ اقدامی که در چارچوب بازنگری در استراتژی این شرکت انجام می‌شود.

شرکت AD Ports بنادر متعددی را در امارات متحده عربی و سراسر جهان اداره می‌کند، اما حجم جابه‌جایی کانتینر و همچنین محموله‌های فله و عمومی این شرکت در امارات در سه‌ماهه دوم نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود دو سوم کاهش یافت. این شرکت اعلام کرده بود که در حال فعالیت در «شاید مهم‌ترین چالش در تاریخ ۲۰ ساله خود» بوده است.

شرکت DP World دبی، یکی از بزرگ‌ترین اپراتورهای بندری جهان، نیز در نیمه نخست سال با کاهش فعالیت مواجه شد. این شرکت قصد دارد دو پایانه کانتینری در فجیره احداث کند؛ جایی که امارات در حال ساخت یک خط لوله نفت جدید است که پس از بهره‌برداری در سال آینده، ظرفیت انتقال نفت خام به فجیره را دو برابر خواهد کرد.

DP World همچنین در حال توسعه انبارها و پایانه‌های کانتینری داخلی در امارات است.

زین بکالی، مدیرعامل شرکت مدیریت سرمایه‌گذاری بریتانیایی Silk Invest، می‌گوید دولت‌های خلیج فارس سرمایه لازم را در اختیار دارند تا بخشی یا حتی بیشتر این سرمایه‌گذاری شتاب‌گرفته در زیرساخت‌ها را از منابع داخلی تأمین کنند.

بکالی گفت: «بنابراین، زیرساخت‌ها قطعاً حوزه‌ای هستند که به نظر ما از این شرایط منتفع خواهند شد.»

منابع آگاه ماه گذشته به رویترز گفتند عربستان سعودی طرح‌های میلیارد دلاری برای انتقال نفت به خارج از مسیر هرمز را با سرعت بیشتری دنبال کرده است. این طرح‌ها شامل افزایش ظرفیت خط لوله انتقال نفت خام به سواحل غربی دریای سرخ است؛ اقدامی که می‌تواند به کشورهای همسایه نیز کمک کند نفت بیشتری را بدون عبور از تنگه هرمز صادر کنند.

پیامدهای اقتصادی

فراتر از اختلال در کشتیرانی، حملات به تأسیسات تولیدی در خلیج فارس تأثیر قابل‌توجهی بر پالایشگاه‌های نفت، کارخانه‌های آلومینیوم و مراکز داده، در میان سایر بخش‌ها، گذاشته است. همزمان، ترافیک هوایی همچنان پایین‌تر از سطح پیش از جنگ قرار دارد و این مسئله بر گردشگری و فعالیت‌های تجاری در منطقه تأثیر گذاشته است.

از منظر دیگری، جنگ اعتبار مراکز اقتصادی خلیج فارس به‌عنوان پناهگاه‌های امن را نیز متزلزل کرده است.

بر اساس نظرسنجی رویترز، اقتصادهای قطر و کویت قرار است امسال کمی بیش از ۸ درصد کوچک شوند؛ در حالی که انتظار می‌رود اقتصاد عربستان سعودی با وجود رشد ۴.۵ درصدی در سال ۲۰۲۵، امسال ۱.۴ درصد رشد کند.

قطر که پیش از جنگ ایران یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع‌شده در جهان بود، برای صادرات LNG خود کاملاً به تنگه هرمز وابسته است و همچنین به دلیل آسیب واردشده به تأسیسات انرژی خود، با کاهش شدید ظرفیت تولید مواجه شده است.

شرکت نفت کویت در حال مذاکره با عربستان سعودی و امارات متحده عربی است تا سیستم‌های خطوط لوله این دو کشور را برای پذیرش محموله‌های نفت کویت توسعه دهد.

عراق نیز در حال تلاش برای افزایش صادرات نفت خود از طریق بندر جیحان ترکیه است و قصد دارد صادرات نفت از بنادر بانیاس سوریه و عقبه اردن را نیز آغاز کند؛ اقدامی که به ساخت خطوط لوله جدید نیاز دارد.

در روزهای اخیر، تردد از تنگه هرمز تا حدی از سر گرفته شده است، اما تجارت همچنان محدود است و با وجود کاهش تنش‌ها، نشانه روشنی از پایان درگیری میان ایران و آمریکا دیده نمی‌شود.

خط لوله نفت امارات برای دور زدن تنگه هرمز

امارات متحده عربی ساخت یک خط لوله نفت جدید را تسریع خواهد کرد تا ظرفیت صادرات نفت خود به فجیره را تا سال ۲۰۲۷ دو برابر کند و با این اقدام، تنگه هرمز را دور بزند. خط لوله نفتی موجود این کشور ظرفیت صادرات ۱.۸ میلیون بشکه نفت در روز را دارد.

کنترل تنگه هرمز یکی از مناقشه‌برانگیزترین نقاط اختلاف میان طرفین است و کشورهای منطقه در حال همکاری با یکدیگر برای یافتن راه‌های جدیدی جهت کاهش وابستگی به این مسیر هستند.

وزیر حمل‌ونقل ترکیه در ماه ژوئن گفت ترکیه و عربستان سعودی قصد دارند طی سه تا چهار سال آینده یک خط راه‌آهن احداث کنند که دو کشور را از طریق اردن و سوریه به یکدیگر متصل کند. او افزود کشورهای دیگر حوزه خلیج فارس نیز به این پروژه خواهند پیوست.

آفاق حسین، عضو ارشد پیشین طرح خاورمیانه در شورای آتلانتیک، گفت: «بحران اخیر تنگه هرمز درس بسیار مهمی به ما داده است؛ اینکه این آسیب‌پذیری‌ها واقعی هستند... و ممکن است هر زمانی در هر گلوگاه تجاری رخ دهند.»

او گفت حتی زمانی که مسیرهای جایگزین تجارت و حمل‌ونقل در ابتدا از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه به نظر نمی‌رسند، وجود آنها ضروری است.