مالیات بالا، جاده‌های خراب؛ روی دیگر اقتصاد رفاه در اسکاتلند | پشت کردن به میراث اسمیت و هیوم در زادگاه اندیشه آزادی

به گزارش اقتصادنیوز، دومینیک پینو، اقتصاددان، در وبسایت مؤسسه امور اقتصادی (Institute of Economic Affairs) نوشت: 

برای حامیان بازار آزاد شنیدن داستان‌های ترسناک سوسیالیسم از کشورهایی مانند اتحاد جماهیر شوروی، کوبا یا کره شمالی عادی شده است؛ مصادره اموال، اردوگاه‌های کار اجباری، قحطی‌ها و گورهای دسته‌جمعی. 

بازگو کردن مداوم تاریخِ آنچه هنگام رها کردن بازار آزاد و حاکمیت قانون رخ می‌دهد، از اهمیت حیاتی برخوردار است. اما به تازگی همین‌طور که در اسکاتلند قدم می‌زدم، به استدلال دیگری علیه سوسیالیسم، یا دست‌کم در دفاع از بازار آزاد فکر کردم. البته اسکاتلند صف نان یا اردوگاه مرگ ندارد. قطعاً جای زیبایی برای بازدید بود و طبق استانداردهای جهانی، جایی فوق‌العاده دلچسب برای زندگی است. فقط آن چیزی نیست که می‌توانست باشد. 

وقتی اسکاتلند از میراث خود به‌عنوان زادگاه ایده‌های بازار آزاد چشم‌پوشی کرد، به ورطه فقر سقوط نکرد، اما خود را به بند معمولی بودن کشید.

گذشته باشکوه اسکاتلند

ساموئل گرگ در یادداشتی برای Law & Liberty درباره «پیروزی فکری» اسکاتلند در دوران روشنگری نوشت که کارنامه‌ای خیره‌کننده از جایی غیرمنتظره است. اسکاتلند در اواخر قرن هجدهم منطقه اقتصادی عقب‌مانده‌ای بود که از سال ۱۶۰۳ از دور اداره می‌شد. اما اسکاتلند پیوندهای عمیقی با زندگی فکری اروپا داشت و برخی از بزرگ‌ترین متفکران آن عصر را پرورش داد. فرانسیس هاچسون، دیوید هیوم، آدام اسمیت، توماس رید، ویلیام کالن، لرد کِیمز، هیو بلر، دوگالد استوارت، آدام فرگوسن و دیگران، سنت لیبرالی پرباری را پایه‌گذاری کردند.

قدردانی آن‌ها از آزادی و ردّ کنترل از بالا به پایین، در تفکر اقتصادی آن زمان که معروف‌ترین آن‌ها در کتاب ثروت ملل تجلی یافته، منعکس شده بود. اسمیت درباره «سیستم آزادی طبیعی» نوشت که در آن «هر انسانی، تا زمانی که قوانین عدالت را نقض نکند، کاملاً آزاد گذاشته می‌شود تا منافع خود را به روش خود دنبال کند و صنعت و سرمایه خود را به رقابت با هر انسان یا گروهی از انسان‌های دیگر وارد سازد».

این موضوع فقط محدود به متفکران نبود؛ اسکاتلند مردان عمل زیادی نیز پرورش داد. رویداد بزرگ دیگر سال ۱۷۷۶، در کنار اعلامیه استقلال آمریکا و انتشار کتاب ثروت ملل، اختراع موتور بخار توسط جیمز وات بود.

هر کسی که از یک جاده آسفالت‌شده استفاده کرده است، مدیون جان لودون مک‌آدام است که نام خانوادگی‌اش بخش دوم واژه «تارمک» (Tarmac / آسفالت) را تشکیل می‌دهد. ویلیام رانکین و لرد کلوین بنیادهای علم مدرن ترمودینامیک را در دانشگاه گلاسگو بنا نهادند. جیمز کلرک ماکسول چشمان ما را به روی طیف الکترومغناطیسی گشود. فناوری‌های پزشکی نجات‌بخشی که اکنون پیش‌پاافتاده به نظر می‌رسند، مانند سرنگ زیرپوستی و سرم نمکی، به ترتیب توسط دو اسکاتلندی‌، آلکساندر وود و توماس لاتا اختراع شدند.

به نظر می‌رسد کارنامه شگفت‌انگیز دستاوردها از کشوری که جمعیت آن هرگز بزرگ‌تر از جمعیت امروز منطقه شهری مادرید نبوده است، در حدود آغاز قرن بیستم از بین رفت. آلکساندر فلمینگ و آلکساندر گراهام بل پیشرفت‌های خود را در خارج از اسکاتلند به دست آوردند و از آن زمان به بعد، سخت می‌توان به چیزی اشاره کرد که در حد و اندازه اعتبار گذشته این کشور باشد.

میراثی که کنار گذاشته شده 

هنگام بازدید از گالری ملی پرتره اسکاتلند در ادینبرو واضح است که اسکاتلند میراث خود را کنار گذاشته است. این ساختمان فوق‌العاده زیبا پر از آثار هنری برجسته‌ای است که موزه ظاهراً از نمایش آن‌ها شرمسار است. توصیف‌های همراه آثار هنری از یک فرمول قابل پیش‌بینی پیروی می‌کنند: یک پاراگراف توضیح می‌دهد که آن فرد چه کسی بوده است، و پاراگراف دوم به توصیف یک ارتباط اغلب بسیار ضعیف و بی‌اساس با برده‌داری می‌پردازد.

حتی برای کسی که در طول زندگی خود با برده‌داری مخالف بود، مانند آدام اسمیت، موزه نتوانست مدال برجسته جیمز تاسی از چهره او را بدون این ادعا به نمایش بگذارد که اسمیت «تسلیمِ ادامه وجود و حتی اجتناب‌ناپذیری نابرابری شدید اجتماعی و اقتصادی به نظر می‌رسید» و «دیدگاه قوم‌‌گرایانه‌ای را ترویج می‌کرد که جوامع سرمایه‌داری غربی را برتر از سایرین می‌داند».

ملی گرایی دون کیشوت‌وار

سیاست امروز اسکاتلند تحت‌الشعاع نوعی ملی‌گرایی دون کیشوت‌وار، آرمان‌گرایانه و غیرواقع‌بینانه قرار دارد که اکثریت مردم این کشور آن را رد می‌کنند.

حزب ملی اسکاتلند که از سال ۲۰۰۷ پارلمان تفویض‌اختیارشده را در کنترل دارد، میان چپ‌های -ترقی‌خواه- افراطی و ملغمه‌ای از گروه‌های چپ میانه در نوسان است. اسکاتلند به جای اینکه به بقیه اقتصاد راکد بریتانیا -به جز لندن- نشان دهد که چگونه ایده‌های مطرح‌شده توسط اجدادش می‌تواند رشد را بازگرداند و رفاه را افزایش دهد، عقب مانده است.

اسکاتلند باید ثروتمند باشد. انرژی دریای شمال می‌تواند سوخت صنایع‌ پیشرفته (های‌تک) باشد که جایگزین کارخانه‌های قدیمی تعطیل‌شده بشوند. دانشگاه‌های سنتی آن باید جذب کننده بهترین استعدادهای جهان باشند.

ادینبرو قرن‌ها تاریخ بانکداری دارد و امروز نیز هنوز یک مرکز مالی باقی مانده است. همچنین اسکاتلند هیچ مشکلی در جذب گردشگرانی مانند من برای بازدید ندارد.

در عوض، اسکاتلند کشوری به شدت بدهکار و جزئی از یک کشور به شدت بدهکار دیگر است. کسری بودجه ۱۱.۶ درصدی آن از تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵ از هر کشور دیگری در اروپا بزرگ‌تر است و اگر نفت دریای شمال نبود به ۱۴.۳ درصد می‌رسید. اسکاتلند میانگین تولید سرانه را در بریتانیا را پایین می‌کشد و به میزان تقریباً ۳۰۰۰ پوند به ازای هر نفر از انگلستان عقب تر است. در ازای میزان مالیاتی که اسکاتلندی‌ها می‌پردازند (۴۲.۲ درصد از تولید ناخالص داخلی، که بالاتر از اکثر کشورهای اروپایی و تقریباً دو سوم بالاتر از ایالات متحده است) آن‌ها دست‌کم باید جاده‌های بهتری داشته باشند.

امروزه اکثر منتقدان بازار آزاد نمی‌خواهند کاملاً به سبک شوروی عمل کنند، و تصور اینکه مثلاً جان سوینی -نخست وزیر فعلی و رهبر حزب ملی اسکاتلند- کسی را به گولاگ بفرستد دشوار است. اما حامیان بازار آزاد نباید برای اثبات حرف خود به سراغ بدترین جنایات بروند. فقط به اسکاتلند نگاه کنید. وحشتناک نیست، اما غم‌انگیز است.