سه تهدید هراسانگیز در نگاه رهبران حزب کمونیست چین | چرا ایدئولوگ ارشد شی جینپینگ نگران آینده چین شده است؟
به گزارش اقتصادنیوز، هفتهنامه اکونومیست در مقالهای با عنوان «نگرانی ایدئولوگ ارشد شی جینپینگ» نوشت:
فرمانروای چین، شی جینپینگ، شاگرد تاریخ است. البته نه تاریخ به معنای رشتهای از رویدادها که یکی پس از دیگری اتفاق میافتند، بلکه تاریخ بهشکل برجسته؛ «از آن نوع تاریخ کلان و پرطمطراقی که فیلسوفان و دانشجویان معتاد دربارهاش بحث میکنند.»
آقای شی گفته است که تاریخ بر اساس برخی «قوانین» مارکسیستی پیش میرود و در مسیر رسیدن به کمونیسم، از مراحلی میگذرد. او اغلب به «دگرگونیهای عظیم بیسابقه در یک قرن گذشته» اشاره میکند و میگوید بشریت به آستانۀ تاریخی تازهای رسیده است.
احتمالاً ایدهٔ این دگرگونیهای عظیم متعلق به خود آقای شی نیست. به احتمال بسیار زیاد، مبتکر آن وانگ هونینگ است؛ چهارمین رهبر بلندپایۀ حزب کمونیست و ایدئولوگ غیررسمی آن (احتمالاً او نویسندۀ «اندیشۀ شی جینپینگ» نیز هست که همۀ کادرهای حزبی باید آن را بخوانند).

آقای وانگ که زمانی استاد علوم سیاسی بود، در میان مردان خاکستریرنگ رأس حزب، چهرهای متمایز به شمار میرود. او تنها کسی است که مشاور ارشد سه رهبر متفاوت بوده است. اگرچه نقش رسمی و علنی او فقط ریاست یک نهاد مشورتی فاقد قدرت اجرایی است، در کمیتههای تدوین کنندۀ تصمیمات مهم حضوری همیشگی دارد.
بنابراین، وقتی در سوم نوامبر، پیپلز دیلی، بلندگوی حزب، هشدار تکاندهندهای را به قلم آقای وانگ منتشر کرد، حتماً مقامات چینی متوجهاش شدهاند: حزب بهجای هدایت مسیر تاریخ، در معرض این خطر قرار دارد که خود به قربانی تاریخ تبدیل شود. آقای وانگ در این مقاله به شرح عبارتی تازه پرداخت که آقای شی در اواخر اکتبر، در نشست کمیتۀ مرکزی حزب مطرح کرده بود. این عبارت، «سه امر حتی هراسانگیزتر» است (که بیتردید آن هم ابتکار خود آقای وانگ نیز بوده است). این اصطلاح به چالشهای فزایندهای اشاره دارد که به باور رهبری حزب، در زمینۀ تأمین امنیت ملی، تداوم اصلاحات و ثبات، و حفظ خلوص ایدئولوژیک با آنها روبهرو است.
آقای وانگ نگران است که دگرگونیهای جهان، چین را غافلگیر و از تعادل خارج کند. او به «انواع و اقسام طوفانها» و «چالشهایی که پیدرپی از راه میرسند» اشاره میکند؛ از انقلاب هوش مصنوعی و حمایتگرایی اقتصادی گرفته تا رفتار غیرقابلپیشبینی برخی کشورها (که آشکارا منظورش آمریکاست).
تحولات داخلی چین نیز به تهدیدی فزاینده تبدیل شدهاند. آقای وانگ از کشوری میگوید که از نابرابری میان مردم، مناطق و صنایع رنج میبرد. او به موانع جمعیتی ناشی از پیری جامعه و کاهش جمعیت چین اشاره میکند. به نوشتۀ او، «هوشمندسازی» (که ظاهراً منظور از آن هوش مصنوعی است) ممکن است موجب آشفتگی اجتماعی شود. شیوههای جدید اشتغال، یعنی اقتصاد گیگ یا اقتصاد مبتنی بر کارهای موقت و پروژهای که ۳۲۰ میلیون نفر را به کار گرفته است، کنترل حزب بر نیروی کار را تضعیف کردهاند. آقای وانگ با نگرانی میگوید که این روزها در چین «انواع و اقسام اندیشهها و ارزشها درهم میآمیزند و با یکدیگر برخورد میکنند». او از «تضادهای» موجود در جامعه با عنوان پدیدههایی «بیسابقه» یاد میکند.
بسیاری از این نگرانیها پیشتر نیز مطرح شدهاند، از جمله از سوی خود آقای شی (در سال ۲۰۲۰ کتابی شامل گزیدههایی از سخنرانیهای او دربارۀ نگرانیهای مختلف منتشر شد). اما تلاش آقای وانگ برای خلاصهکردن مشکلات حزب در قالب یک مقاله، بهطرز غیرمعمولی صریح و بیپرده است.

او در این مقاله توضیح میدهد که چگونه فرصتهای کسب درآمد و اندیشههای خارجی برخی مقامات را فاسد کرده و باعث شده است برخی دیگر اعتقاد خود را به آقای شی از دست بدهند. آقای وانگ خاطرنشان میکند که وظیفۀ برخورد انضباطی با این افراد، با گسترش حزب دشوارتر میشود (حزب اکنون ۱۰۰ میلیون عضو دارد). کمیتۀ مرکزی نیز طی قطعنامهای نگرانی خود را دربارۀ رهبرانی ابراز کرد که در سالهای آزادسازی پس از مائو متولد شدهاند. در این قطعنامه آمده بود که این افراد «الزامات جدیدی را در زمینۀ آموزش و تربیت» مطرح میکنند.
استفاده از عبارتی دارای شماره برای خلاصهکردن این نگرانیها، به آنها وزن سیاسی تازهای میبخشد. هدف، آشکارا این است که اطمینان حاصل شود این مسائل در تمام سطوح حزب، با دقت و جدیت مورد مطالعه قرار گیرند. برای آنکه مبادا کسی جرئت کند با خود بیاندیشد که اصلاحات اقتصادی یا سیاسی میتواند برخی از این مشکلات را حل کند، آقای وانگ خواستار کنترل بیشتر شده است.
این موضع با دیدگاههای کمیتۀ مرکزی همخوانی دارد که خواستار تمرکز بیشتر قدرت تصمیمگیری در دستان رهبران ارشد شده است. این کمیته اعلام کرد که شرکتهای فناوری باید تحت نظارت مقامات بلندپایهتری قرار گیرند و توجه و تبعیت بیشتری از هستههای حزبیشان نشان دهند. همچنین از مقامات خواست از اینترنت برای متحدکردن «تودهها» استفاده و کارگران اقتصاد گیگ را بهسوی «گوش دادن و دنبال کردن» سخنان حزب هدایت کنند.
اما آیا این سیاستها نتیجه خواهند بود؟ کارل مارکس که او نیز علاقه داشت دربارۀ تاریخ تأمل کند، نوشته بود: «دگرگونی در بنیاد اقتصادی، دیر یا زود به دگرگونی کل روبنای عظیم جامعه میانجامد.» به نظر میرسد آقای وانگ باور ندارد که چنین تحولی در چین اجتنابناپذیر باشد. او از رفقای خود خواست «عزم و ارادهمان را حفظ کنیم و با شجاعت به پیش برویم.» همین باید کار را راه بیندازد.