جنگ یا بازی ویدیویی؟ | وقتی فناوری، موازنه جنگ اوکراین را تغییر داد | شکست پوتین در حذف اوکراین از نقشه سیاسی اروپا
بهگزارش اقتصادنیوز، درحالی که جنگ میان اوکراین و روسیه به چهارمین سال خود کشیده است، نتیجه وضعیت کنونی برخلاف پیشبینیهای بسیاری در روزهای اول جنگ است. تصور شکست فوری و قطعی کییف، حال به تصویری مبهم و نامطمئن تبدیل شده است.
این درحالی است که اوکراین موفقیت خود در مبازره را مدیون گسترش فناوری و مشاهده از راه دور است؛ چیزی که در نگاه اول بیشتر شبیه به بازیهای ویدیویی میماند.
مبارزه از راه دور
آن اپلباوم در آتلانتیک نوشت: در دشتی در حومه کییف، یک ون معمولی پشت درختها پنهان شده است. داخل آن هیچ نشانی از یک وسیله نقلیه معمولی دیده نمیشود؛ نه صندلی مسافر، نه فضای استراحت.
اقتصادنیوز: با نزدیک شدن به تابستان، نیروهای اوکراینی بار دیگر شاهد افزایش حملات و تلاش نیروهای روسیه، برای نفوذ به خاک خود هستند؛ اما اینبار چیزی متفاوت است: روحیه سربازان و فرماندهان اوکراین، و خوشبینی برای برقراری یک آتشبس واقعی.
در این میان، یک میز بلند، دو صندلی اداری، چند لپتاپ و نمایشگرهای متعدد به چشم میخورد. این خودرو یک پایگاه سیار رهگیری پهپاد است؛ یکی از صدها واحد مشابه که اکنون در سراسر اوکراین پراکنده شدهاند. آنچه در این ونها جریان دارد، بخشی از یک تحول گستردهتر فناوری است که نه فقط جنگ اوکراین، بلکه ماهیت جنگهای آینده را نیز دگرگون خواهد کرد.
میدان نبرد بر صفحه نمایشگر؛ جنگ یا بازی ویدیویی؟
روی یکی از لپتاپها، سربازی درحال بررسی یک تصویر هوایی از منطقهای روستایی است که بیش از صد مایل دورتر قرار دارد.
وظیفه او تشخیص اجسام پرنده است. او باید تفاوت میان پرندگان و خفاشها و پهپادهای تهاجمی روسی را مشخص کند. پس از شناسایی پهپاد دشمن، اپراتور دیگر هدایت پهپادهای رهگیر را به دست میگیرد. این پهپادهای کوچک و موشک مانند هستند و برای تعقیب و انهدام پهپادهای مهاجم، پیش از رسیدن به هدف طراحی شده است.
شاید در اولین نگاه این صحنه شبیه به یک بازی ویدئویی پیچیده به نظر برسد، اما در واقعیت، سامانهای بسیار پیشرفته در کار است. پهپادهای رهگیر مبتنی بر هوش مصنوعی، متکی بر شبکهای گسترده از رادارها، حسگرهای صوتی و سامانههای ارتباطی هستند. این زیرساخت توسط صدها شرکت فناوری اوکراینی که دادههای خود را مستقیم از خطوط مقدم دریافت و بهروزرسانی میکنند، توسعه یافته است.
جنگ، مشاغل اوکراینیها را به سمت جدیدی هدایت کرد
چهار سال پیش، هیچ یک از این شرکتهای اوکراینی وجود نداشتند. آنها از دل جامعهای بهوجود آمدند که جنگ، مسیر زندگی افراد را تغییر داده است. مدیران این شرکتها پیشتر در حوزههایی مانند بانکداری، معماری یا سیاست فعال بودند، اما اکنون به توسعه فناوریهای جنگی مشغول هستند.
حتی برخی از این مدیران، همزمان تجربه حضور در خط مقدم را هم دارند. یکی از آنها میگوید که مشاهده مستقیم میدان نبرد، به او در استفاده بهتر و بهبود فناوریهای شرکت خود، کمک کرده است. این چرخه بازخورد مستقیم میان میدان جنگ و توسعه فناوری، سرعت تحول نظامی اوکراین را چند برابر کرده است.
اپراتورها مشغول به کارند!
این فناوری تنها محدود به ونهای سیار نیست. اتاقهای زیرزمینی زیادی در نقاط مختلف اوکراین با دهها اپراتور وجود دارند که همگی درحال رصد لحظهای خط مقدم هستند.
آندری زاگورودنیوک، تحلیلگر دفاعی اوکراین این ساختار را آگاهی موقعیتی شبکهمحور مینامد؛ یعنی ترکیبی از پهپادها، حسگرها، هوش مصنوعی و نیروهای انسانی که بهصورت یکپارچه عمل میکنند.
همین تحول فناوری باعث شده تا برداشت جهانی از جنگ تغییر کند. برای مدت طولانی، بسیاری از تحلیلها حتی در غرب، تحت تأثیر روایت روسیه بودند؛ اینکه اوکراین دیر یا زود شکست خواهد خورد.
حتی بسیاری کمکهای غرب را تنها برای به تأخیر انداختن این شکست تلقی میکردند.
تاریخ روایتهای مسکو منقضی شده
اما اکنون، تصور شکست اوکراین در حال فروپاشی است. از سال ۲۰۲۵ و همزمان با کاهش حمایت مستقیم آمریکا، اروپا بخش بزرگی از بار مالی و نظامی اوکراین را بر عهده گرفت. از سوی دیگر، جامعه اوکراین هم به توسعه سیستمهای دفاعی و اطلاعاتی پیچیدهای روی آورد و توازن جنگ را بهنفع خود تغییر داد.
در سفر ولودیمیر زلنسکی به کشورهای خلیج فارس در مارس، نگاه بینالمللی هم تغییر کرد. کشورهایی مانند قطر، امارات و عربستان دیگر تنها از منظر انسانی به جنگ نگاه نمیکردند، بلکه به فناوریهای نظامی اوکراین علاقهمند شدند. این کشورها به دنبال دسترسی به سامانههایی هستند که بتواند با تهدیدات پهپادی مشابه آنچه ایران و روسیه استفاده میکنند، مقابله کند.
توقف پیشروی روسیه در جنگ زمینی
اگر در سالهای گذشته تصویر غالب جنگ اوکراین پیشروی تدریجی روسیه بود، وضعیت این روزها متفاوت شده است. از آغاز عملیات روسیه در بهار، ارتش این کشور نه تنها پیشروی قابل توجهی نداشته، بلکه کنترل برخی مناطق را نیز از دست داده است.
مرزهای مبهم خط مقدم جنگ
همچنین، خط مقدم دیگر یک خط مشخص نیست؛ بلکه به منطقهای وسیع و خطرناک به عرض حدود ۳۰ کیلومتر تبدیل شده است. هر حرکت در این منطقه توسط پهپادها دیده میشود و تقریبا هر هدفی به سرعت شناسایی و منهدم میگردد. با وجود این شرایط، فرماندهان روسی همچنان دست به حملات گسترده میزنند. این حملات تلفات سنگین انسانی زیادی داشته و در برخی برآوردها، تا ۳۰ هزار نفر در ماه هم میرسد.
جنگ دوربرد و تخریب زیرساختها
در حالی که پیشروی زمینی متوقف شده است، روسیه همچنان از موشکها و پهپادها برای حمله به زیرساختهای اوکراین استفاده میکند. با این حال، اوکراین نیز توانایی خود را در ضربه به عمق خاک روسیه افزایش داده است.
پهپادهای اوکراینی اکنون پالایشگاهها و مراکز انرژی روسیه را هدف قرار میدهند و باعث کاهش قابل توجه ظرفیت پالایش نفت شدهاند. برخی برآوردها این کاهش را تا ۲۰ درصد اعلام میکنند.
همزمان، حملات به انبارهای تسلیحاتی و خطوط لجستیکی در مناطق اشغالی، تأمین نیروهای روسی را دشوارتر کرده است.
تضاد واقعیت زندگی روزمره با روایات رسمی
نویسنده مدعی شد: در سطح داخلی روسیه، روایت رسمی کرملین مبنی بر پیروزی قریبالوقوع روزبهروز در تضاد بیشتری نسبت به واقعیت قرار میگیرد. حملات پهپادی به مسکو و سنپترزبورگ، محدود شدن رژههای نظامی و افزایش خسارات زیرساختی، تصویری متفاوت از آنچه رسانههای دولتی ارائه میدهند را ایجاد کرده است.
به گفته مقامهای اوکراینی، بسیاری از روسها دیگر نمیتوانند میان تبلیغات رسمی و تجربه روزمره خود ارتباطی برقرار کنند. این شکاف شناختی توانایی کرملین برای حفظ انسجام روایت جنگ را تضعیف کرده است.
تغییر دستوری معنای پیروزی
با وجود چنین وضعیتی، هنوز برخی افراد در مسکو به دنبال تداوم جنگ هستند. البته نشانههایی از تغییر در نگرش کلی هم دیده میشود. اسنادی که از حلقههای داخلی کرملین منتشر شده نشان میدهند که برنامههایی برای بازتعریف پایان جنگ بهعنوان پیروزی در حال تدوین است؛ حتی اگر دستاوردهای واقعی محدود باشند.
نویسنده مدعی شد: در این سناریو، قرار است تا روایت رسمی به منظور مدیریت افکار عمومی در صورت پایان یا توقف جنگ، بر پیروزی نظامی، ضعف اروپا و فروپاشی احتمالی اوکراین تأکید کند.
منطقه حائل شبیه به منطقه کره شمالی و جنوبی میشود؟
بدون شکلگیری یک توافق سیاسی، جنگ ممکن است به یک وضعیت پایدار جدید برسد. با پیشرفت پهپادها، منطقه خطرناک میان دو طرف میتواند از ۳۰ به ۵۰ یا حتی ۶۰ کیلومتر گسترش یابد. در این صورت خط مقدم به یک منطقه غیرنظامی دائمی شبیه منطقه حائل میان دو کره تبدیل میشود، مرزی که شاید هیچگاه به رسمیت شناخته نشود؛ اما در عمل تثبیت خواهد شد.
این وضعیت شاید پیروزی کامل اوکراین نباشد، اما به معنای شکست راهبردی هدف اصلی روسیه، یعنی حذف اوکراین از نقشه سیاسی اروپا خواهد بود.
