روسیه با تضمینهای امنیتی مشابه ناتو برای اوکراین موافق است؟ | کوشنر: روسها را همراه کردهایم که هرگونه تضمین امنیتی برای اوکراین بر اساس ماده ۵ پیمان ناتو خواهد بود
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از الجزیره، ایالات متحده طرح تازهای را برای تأمین امنیت اوکراین پس از پایان جنگ نزدیک به پنجساله این کشور با روسیه مطرح کرده است. جرد کوشنر، داماد و فرستاده دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز پنجشنبه در دیدار با رهبران اروپایی در برلین گفت به باور او روسیه با ارائه تضمینهای امنیتی مشابه ناتو به اوکراین در دوران پس از جنگ موافق است.
این اظهارات تنها چند ساعت پس از نشست کمسابقه دونالد ترامپ، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در شنژن چین مطرح شد؛ نشستی که در جریان آن پوتین وعده داد به حملات اوکراین علیه روسیه پاسخ دهد.
پس از نشست برلین، امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، خواستار بررسی دوباره موضوع عضویت اوکراین در ناتو شد. سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، در واکنش گفت هرگونه شکل از عضویت شبهناتویی اوکراین در این ائتلاف نظامی غربی برای مسکو کاملاً غیرقابلقبول است.
اوکراین در سپتامبر ۲۰۲۲ درخواست عضویت در ناتو را ارائه کرد تا امنیت مرزهای خود با روسیه را تقویت کند. بااینحال، کرملین بارها هشدار داده است که عضویت اوکراین در این ائتلاف با واکنش شدید روسیه روبهرو خواهد شد. اکنون پرسش اصلی این است که آیا تضمینهای امنیتی مشابه ناتو، بدون عضویت اوکراین در این ائتلاف، امکانپذیر خواهد بود؟
اظهارات کوشنر در نشست برلین چه بود؟
کشورهای اروپایی از کنار گذاشته شدن اتحادیه اروپا از بخش عمده مذاکرات پراکنده آمریکا با روسیه و اوکراین از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ ناراضی بودهاند.
نشست روز پنجشنبه ترامپ با پوتین و شی جینپینگ نیز نگرانیها درباره جدیت رئیسجمهور آمریکا در پایان دادن به جنگ اوکراین را افزایش داده است؛ بهویژه پس از انتقادهای او از ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، و نشانههای اخیر تمایلش به نزدیکی با پوتین از جمله کاهش تحریمهای نفتی روسیه.
بااینحال، در نشست ائتلاف کشورهای مایل، متشکل از نزدیک به ۴۰ کشور متحد اروپایی اوکراین، در برلین، کوشنر و استیو ویتکاف، دیگر فرستاده آمریکا، تلاش کردند رهبران اروپایی را درباره تلاشهای ترامپ برای پایان دادن به جنگ اطمینان دهند. آنها گفتند ترامپ در دیدار خود در شنژن درباره پایان جنگ اوکراین گفتوگو کرده است.
کوشنر گفت: «ترامپ میخواهد با حضور اروپا در کنار خود به توافق برسد.»
ترامپ میخواهد با حضور اروپا در کنار خود به توافق برسد. — جرد کوشنر
او همچنین تأکید کرد که حضور اروپا در مذاکرات برای پایان جنگ ضروری است. کوشنر مدعی شد روسیه با این ایده که تضمینهای امنیتی اوکراین بر اساس ماده ۵ پیمان ناتو تنظیم شود، احساس راحتی میکند. این ماده حمله به یک عضو ائتلاف را حمله به همه اعضا تلقی میکند.
کوشنر گفت: «فکر میکنم روسها را با این مفهوم همراه کردهایم که هرگونه تضمین امنیتی برای اوکراین بر اساس ماده ۵ خواهد بود.»
فکر میکنم روسها را با این مفهوم همراه کردهایم که هرگونه تضمین امنیتی برای اوکراین بر اساس ماده ۵ خواهد بود. — جرد کوشنر
او افزود ترامپ با این ایده مخالفتی ندارد، اما چنین توافقی باید در راستای منافع آمریکا و بخشی از یک بسته امنیتی گستردهتر باشد. به گفته کوشنر، ترامپ پس از دیدار با پوتین با نشست برلین نیز تماس گرفت. دور اخیر مذاکرات صلح در ابوظبی در هفته گذشته دستاورد مهمی نداشت.
ماده ۵ ناتو چگونه عمل میکند؟
ماده ۵ پیمان آتلانتیک شمالی که از آن بهعنوان سنگبنای ناتو یاد میشود، اصل دفاع جمعی این ائتلاف را تعریف میکند. این سازوکار در سال ۱۹۴۹ و در آغاز جنگ سرد، با هدف ایجاد پیمانی برای حفاظت متقابل اعضا در برابر تهدیدهای اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت.
بر اساس این ماده، اگر یکی از اعضای ناتو هدف حمله مسلحانه قرار گیرد، سایر اعضا نیز آن حمله را اقدامی علیه تمام اعضای ائتلاف تلقی میکنند و موظفاند اقداماتی را که برای کمک به کشور مورد حمله ضروری میدانند، انجام دهند.
بااینحال، اجرای ماده ۵ به معنای آغاز خودکار عملیات نظامی نیست. ابتدا باید شورای آتلانتیک شمالی تشکیل جلسه دهد و بررسی کند که آیا حمله صورتگرفته معیارهای لازم را دارد یا خیر. سپس اعضای ناتو باید بهاتفاق آرا درباره فعالسازی این ماده تصمیم سیاسی بگیرند.
پس از آن، هر کشور عضو بهصورت مستقل تعیین میکند که چه نوع کمکی ارائه دهد. این کمک لزوماً نظامی نیست و میتواند اشکال دیگری از پشتیبانی را شامل شود. ناتو نیز تأکید میکند که تصمیم درباره نحوه مشارکت بر عهده هر کشور عضو است.
ماده ۵ تنها یک بار در تاریخ ناتو فعال شده است؛ پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ القاعده به آمریکا. این تصمیم موجب شد ناتو بهطور فعال در مبارزه با تروریسم مشارکت کند و نخستین عملیات خود را خارج از منطقه یوروآتلانتیک آغاز کند.
تضمینهای مشابه ناتو برای اوکراین چه شکلی خواهند داشت؟
هنوز مشخص نیست. اوکراین هفت ماه پس از آغاز تهاجم تمامعیار روسیه درخواست عضویت در ناتو را مطرح کرد. از آن زمان، زلنسکی، مقامهای دولت او و اوکراینیهای سراسر جهان تلاش کردهاند کشورهای عضو ناتو را به تسریع روند پیوستن کییف به این ائتلاف ترغیب کنند.
با وجود حمایت گسترده از اوکراین، اعضای ناتو درباره پذیرش این کشور در شرایط ادامه جنگ اختلافنظر دارند. کشورهایی که با روسیه مرز مشترک دارند، از جمله لیتوانی و لهستان، از جدیترین حامیان عضویت اوکراین بودهاند. چند کشور دیگر نیز از تسریع روند عضویت حمایت کردهاند، هرچند نگرانیهایی درباره فساد در اوکراین و لزوم پایان جنگ پیش از پیوستن این کشور به ائتلاف وجود دارد.
دولت ترامپ در مقایسه با دولتهای پیشین آمریکا استقبال کمتری از درخواست عضویت اوکراین در ناتو نشان داده است. ترامپ حتی علناً از کییف خواسته امید خود را برای پیوستن به این ائتلاف کنار بگذارد.
بااینحال، کوشنر و ویتکاف هفته گذشته مطرح کردند که اوکراین ممکن است در ازای واگذاری منطقه دونباس در شرق این کشور به روسیه، امکان پیوستن به ناتو را داشته باشد.
مکرون روز پنجشنبه در نشست برلین بار دیگر موضوع عضویت اوکراین در ناتو را پیش کشید و گفت: «با توجه به ماهیت حداکثری موضع روسیه، معتقدم باید موضوع پیوستن اوکراین به ناتو را دوباره بررسی کنیم.»
کوشنر نیز در همین نشست، بدون ارائه جزئیات اجرایی، تضمینهای امنیتی مشابه ماده ۵ ناتو را برای اوکراین پیشنهاد کرد.
زلنسکی پیشتر تأکید کرده بود که تضمینهای امنیتی اوکراین باید ابتدا از سوی آمریکا ارائه شوند. او در ماه اکتبر نیز درباره تضمینهایی مشابه ماده ۵ با ویتکاف گفتوگو کرده بود.
بااینحال، رئیسجمهور اوکراین روز پنجشنبه گفت در نشست برلین درباره معنای دقیق این تضمینها توافق مشترکی حاصل نشده است. او این پرسش را مطرح کرد که آیا چنین تضمینهایی به معنای استقرار نیروهای آمریکایی و اروپایی در خاک اوکراین خواهد بود یا خیر؛ برداشتی که او از سازوکار ماده ۵ دارد.
زلنسکی گفت: «برای من مهمترین مسئله این است که کشورها در برابر تجاوز چگونه واکنش نشان خواهند داد.»
هری ندلکو، شریک و مدیر ارشد حوزه ژئوپلیتیک در شرکت مشاوره راسموسن گلوبال و عضو پیشین تیم برنامهریزی سیاست دبیرکل ناتو، به الجزیره گفت راهبرد آمریکا با نوعی تناقض همراه است.
او توضیح داد که واشنگتن از یک سو عضویت اوکراین در ناتو را در ازای خروج کامل نیروهای کییف از دونباس مطرح میکند و از سوی دیگر میگوید این کشور میتواند تضمینهای امنیتی مشابه ناتو دریافت کند.
ندلکو گفت: «روشن است که واشنگتن میخواهد نوعی پیشرفت نشان دهد و توافق صلح را به نتیجه برساند؛ شاید وضعیت ایران نیز در این موضوع بیتأثیر نباشد.»
او افزود که روسیه نیز باید با این پیشنهاد موافقت کند، اما تاکنون به نظر میرسد واشنگتن بیشتر اوکراین را برای مذاکره تحت فشار قرار داده است تا روسیه. به گفته او، زمان آن رسیده که آمریکا و قدرتهای اروپایی مسکو را برای حضور در میز مذاکره تحت فشار قرار دهند.
موضع روسیه درباره تضمینهای امنیتی اوکراین چیست؟
پوتین پس از نشست سهجانبه در شنژن گفت هرگونه بحث درباره تضمینهای امنیتی پس از جنگ باید امنیت روسیه و اوکراین را همزمان در نظر بگیرد.
او به خبرنگاران گفت: «ما میپذیریم که اوکراین همانند روسیه حق برخورداری از امنیت را دارد. مسئله این است که هیچکس نمیخواهد درباره امنیت روسیه گفتوگو کند و این موضوع، دستکم برای ما، اهمیت بسیار زیادی دارد.»
کرملین در طول سالهای گذشته همواره عضویت اوکراین در ناتو را خط قرمز مسکو و تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی روسیه دانسته است. پوتین پیشتر نیز یکی از دلایل آغاز جنگ در سال ۲۰۲۲ را تمایل اوکراین به پیوستن به ناتو عنوان کرده بود.
رئیسجمهور روسیه در شنژن بار دیگر تأکید کرد که عضویت اوکراین در ناتو و دریافت تضمینهای امنیتی این ائتلاف برای کرملین غیرقابلقبول است.
پوتین همچنین به وعدههایی اشاره کرد که به گفته او در سال ۱۹۹۱، همزمان با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، درباره گسترش نیافتن ناتو به سمت شرق به روسیه داده شده بود. او مدعی شد که این وعدهها نقض شدهاند و از آن زمان ۱۶ کشور اروپای شرقی و اسکاندیناوی به این ائتلاف پیوستهاند.
پوتین گفت: «آن زمان فریب خوردیم و پس از آن پنج یا شش موج گسترش ناتو رخ داد. در نهایت، به اوکراین رسیدند.»
او همچنین اظهار داشت که اوکراین هنگام استقلال در سال ۱۹۹۱، در اعلامیه استقلال خود کشوری بیطرف معرفی شده بود، اما بعدها روند تلاش برای عضویت در ناتو آغاز شد.
پوتین افزود: «بارها و بارها گفتیم که نیازی به این کار، یعنی پیوستن اوکراین به ناتو، نیست. این موضوع برای ما غیرقابلقبول است.»
بارها و بارها گفتیم که نیازی به این کار، یعنی پیوستن اوکراین به ناتو، نیست. این موضوع برای ما غیرقابلقبول است. — ولادیمیر پوتین
آیا تضمینهای مشابه ماده ۵ برای اوکراین قابل اجرا هستند؟
پاسخ همچنان روشن نیست، زیرا آمریکا و دیگر اعضای ناتو هنوز مشخص نکردهاند که این تضمینها دقیقاً شامل چه تعهداتی خواهند بود. تحلیلگران نیز نسبت به اعتبار و امکان اجرای چنین توافقی تردید دارند.
اریک چیاراملا، پژوهشگر ارشد برنامه روسیه و اوراسیا در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، در گزارشی که ۱۰ نوامبر برای اندیشکده دفاعی مؤسسه خدمات متحد سلطنتی بریتانیا منتشر کرد، نوشت ارائه تضمینی مشابه ماده ۵ به اوکراین چندان منطقی به نظر نمیرسد.
او نوشت: «این تصور که آمریکا و کشورهای اروپایی خود را متعهد کنند از اوکراین در برابر حمله احتمالی آینده روسیه دفاع کنند، یعنی اصل اساسی ماده ۵، باورپذیری چندانی ندارد.»
چیامارلا افزود که تعهد ترامپ به چنین اقدامی، با توجه به کاهش حمایت دولت او از اوکراین و تلاش این دولت برای محدود کردن نقش آمریکا در امنیت اروپا، بهویژه غیرقابلباور خواهد بود.
به اعتقاد او، راهکار واقعبینانهتر آن است که آمریکا و اروپا از طریق توافقهای رسمی و دارای پشتوانه قانونی، تأمین مستمر تسلیحات، آموزش نظامی، همکاری در صنایع دفاعی و تبادل اطلاعات را دستکم برای یک دهه پس از پایان جنگ تضمین کنند.
ایان لسر، پژوهشگر برجسته صندوق مارشال آلمان در آمریکا، نیز به الجزیره گفت عملی و معتبر کردن تعهداتی مشابه ماده ۵ دشوار است؛ آن هم در شرایطی که خود ناتو همچنان در حال بررسی راهبرد تسلیح مجدد برای دفاع از اروپاست.
لسر گفت: «بخش زیادی از این موضوع به مشارکت آمریکا بستگی دارد و تعهد واشنگتن به دفاع از اروپا متأسفانه در وضعیت نامشخصی قرار دارد. همچنین باید به یاد داشت که اجرای ماده ۵ خودکار نیست و تصمیمی سیاسی است که کشورهای عضو اتخاذ میکنند.»
او در عین حال گفت نکته مثبت این است که بحث درباره تضمینهای امنیتی اوکراین در جریان است.
ارسال نظر