چین «نفتِ تخفیفدار» روسیه را میبلعد | رقابت سنگین میان خریداران هندی و چینی | چرا طلای روسیه در آسیا کمیابتر شد؟
به گزارش اقتصادنیوز، بازار جهانی انرژی در سالهای اخیر شاهد تغییر بزرگی در مسیر جریان نفت بوده است. پس از تحریم نفت روسیه توسط کشورهای غربی، آسیا به مقصد اصلی بشکههای تخفیفدار مسکو تبدیل شد و کشورهایی مانند هند و چین توانستند از این تغییر معادلات بهره ببرند.
اقتصادنیوز: تنگه هرمز بار دیگر به یکی از حساسترین نقاط بازار انرژی جهان تبدیل شده است؛ جایی که هر اختلال در عبور نفتکشها میتواند زنجیرهای از نگرانیها درباره قیمت نفت، امنیت انرژی و تجارت جهانی ایجاد کند.
اما بازار انرژی همچنان تحت تأثیر عوامل ژئوپلیتیک، تحریمها و رقابت قدرتهای بزرگ قرار دارد؛ عواملی که میتوانند حتی بزرگترین جریانهای تجاری را نیز دستخوش تغییر کنند. اکنون رقابت بر سر نفت روسیه وارد مرحله تازهای شده و هند با پرسشی مهم روبهرو است: آیا میتواند همچنان به نفت ارزان مسکو تکیه کند؟
به گزارش فایننشال اکسپرس، واردات نفت خام تخفیفدار روسیه به هند در ماه اوت ۲۶ درصد کاهش یافت؛ افتی که تحت تأثیر فشار تعرفهای آمریکا، حملات پهپادی اوکراین و رقابت فزاینده چین رخ داده است. آینده عرضه نفت روسیه به هند همچنان نامشخص است.
وابستگی شدید هند به نفت خام تخفیفدار روسیه از سال ۲۰۲۲ به یکی از مهمترین تحولات بازار جهانی انرژی تبدیل شده است. با این حال، این تجارت در ماه اوت با کاهش سرعت همراه شد.
دادههای اولیه مربوط به تردد نفتکشها نشان میدهد واردات نفت هند از روسیه در ماه اوت نسبت به رکورد ماه ژوئیه، ۲۶ درصد کاهش یافته است. این افت در شرایطی رخ داده که فشار تعرفهای آمریکا، حملات پهپادی اوکراین و رقابت فزاینده چین بر عرضه نفت روسیه تأثیر گذاشتهاند.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا کاهش واردات در ماه اوت تنها یک افت موقت بوده یا آغاز دورهای دشوارتر برای هند در تأمین نفت خام روسیه است.
ارقام پشت پرده کاهش واردات
بر اساس دادههای ردیابی نفتکشها از شرکت تحلیل بازار کالا Kpler، هند در ماه اوت روزانه ۲.۰۸ میلیون بشکه نفت روسیه وارد کرده است؛ رقمی که نسبت به رکورد ۲.۸۲ میلیون بشکه در روز در ماه ژوئیه، ۲۶.۳ درصد کاهش داشته است.
دادههای Kpler نشان میدهد مجموع واردات نفت هند نیز با افت ۸.۴ درصدی از ۵.۰۴ میلیون بشکه در روز در ژوئیه به ۴.۶۲ میلیون بشکه در روز در ماه اوت رسیده است. سهم روسیه از سبد نفت خام هند نیز از ۵۵.۹ درصد در ماه قبل به ۴۵ درصد در اوت کاهش یافت.
از نگاه Kpler، این کاهش میتواند نشانه عادیشدن شرایط بازار باشد، نه تغییر اساسی در مسیر خرید نفت خام روسیه. انتظار میرود جریان واردات در محدوده ۲ تا ۲.۵ میلیون بشکه در روز تثبیت شود؛ سطحی که همچنان روسیه را به بزرگترین تأمینکننده نفت خام هند تبدیل خواهد کرد.
با این حال، افت ماه اوت پس از افزایش چشمگیر واردات نفت روسیه رخ داده است. دادههای تجاری مورد استناد رویترز نشان میدهد نفت روسیه در ماه ژوئیه رکورد ۵۰.۸۳ درصد از کل واردات نفت خام هند را به خود اختصاص داده بود؛ معادل ۲.۴۷ میلیون بشکه در روز. این رقم نسبت به یک سال قبل ۶۲.۴ درصد بیشتر بود.
رشد واردات در بلندمدت حتی چشمگیرتر بوده است. بر اساس دادههای رسمی تجارت هند، ارزش واردات نفت خام روسیه در سال مالی ۲۰۲۱-۲۰۲۲ تنها ۵.۲۵ میلیارد دلار بود. این رقم در سال بعد، پس از آنکه تحریمهای غربی بشکههای تخفیفدار روسیه را به سمت هند هدایت کردند، به ۳۸.۸۱ میلیارد دلار افزایش یافت.
چرا روسیه نفت کمتری برای فروش دارد؟
دلیل اصلی کاهش واردات هند در ماه اوت این است که نفت خام کمتری برای صادرات از روسیه در دسترس است و انتقال این نفت نیز دشوارتر و پرهزینهتر شده است.
ناتالیا کاتونا، تحلیلگر انرژی مستقر در ابوظبی، در گزارشی برای Oilprice.com نوشت: «روسیه هم به هند و هم در مجموع، نفت خام کمتری صادر میکند؛ درست در شرایطی که چین رقابت خود برای محمولههای موجود را شدت بخشیده است. بنابراین، پرسش ماههای آینده این است که آیا ماه اوت تنها یک عقبنشینی موقت بوده یا آغاز دورهای است که در آن بشکههای نفت روسیه کمیابتر، گرانتر و برای پالایشگاههای هندی دشوارتر از گذشته قابل تأمین خواهند بود.»
بر اساس تحلیل کاتونا، مجموع صادرات نفت خام روسیه از مسیر دریا در ماه اوت به ۳.۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ در حالی که این رقم در ماه ژوئیه ۴.۱ میلیون بشکه در روز بود. بیشترین کاهش در بندر نووروسیسک در دریای سیاه رخ داد؛ بندی که از آوریل ۲۰۲۶ دومین منبع بزرگ نفت خام روسیه برای هند بوده است. محمولههای خروجی از این بندر از ۸۰۰ هزار بشکه در روز به ۶۱۶ هزار بشکه در روز کاهش یافت.
حملات پهپادی اوکراین در دریای سیاه نیز این منطقه را برای نفتکشها خطرناکتر کرده است. این ریسک تنها کشتیهای روسی را دربرنمیگیرد، بلکه کشتیهای متعلق به شرکتهای آمریکایی و کنسرسیوم خط لوله خزر (Caspian Pipeline Consortium) را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. به گفته کاتونا، پایانه این کنسرسیوم چندین بار هدف حمله قرار گرفته و حتی برای چند هفته بارگیری در آن متوقف شده است.
هزینه حملونقل نیز مسیر دریای سیاه را جذابیت کمتری بخشیده است. به گفته کاتونا، انتقال یک نفتکش سوئزماکس از نووروسیسک به سواحل غربی هند اکنون حدود ۲۰ میلیون دلار هزینه دارد؛ یعنی تقریباً ۲۰ دلار به ازای هر بشکه. این رقم در مقایسه با حدود ۱۳ دلار به ازای هر بشکه برای انتقال نفت از بنادر دریای بالتیک بسیار بیشتر است.
با این حال، مسیرهای بالتیک نیز بدون ریسک نیستند. نفتکشهای روسی که برای رسیدن به مقصد از اطراف اروپا عبور میکنند ممکن است با توقیف یا مصادره از سوی مقامهای اروپایی مواجه شوند. همین مسئله باعث شده تردد بیشتری به سمت مسیر دریای شمال هدایت شود؛ مسیری که در ماههای اوت و سپتامبر، همزمان با کاهش ضخامت یخهای قطبی، بیشترین میزان تردد را تجربه میکند.
روسیه همچنین نفت خام بیشتری را برای پالایشگاههای داخلی خود نگه میدارد. حملات پهپادی اوکراین به ظرفیت پالایشی روسیه آسیب زده و موجب کمبود سوخت در داخل این کشور شده است. بر اساس تحلیل کاتونا و گزارشهای جداگانه رویترز، مسکو ناچار شده صادرات بنزین و گازوئیل را محدود کند و نفت خام بیشتری را در اختیار پالایشگاههای داخلی قرار دهد؛ در حالی که همزمان تلاش میکند عرضه نفت به دو خریدار بزرگ آسیایی خود را حفظ کند.
چین برای همان بشکههای نفت روسیه قیمت بالاتری پیشنهاد میدهد
مشکلات عرضه روسیه تنها بخشی از ماجراست. چین نیز خرید نفت خام خود را افزایش داده و رقابت شدیدتری برای بشکههای نفت روسیه ایجاد کرده است. خرید نفت خام چین در ماه اوت از ۶.۹ میلیون بشکه در روز در ژوئیه به ۷.۴ میلیون بشکه در روز رسید. بر اساس تحلیل کاتونا، واردات نفت روسیه به چین نیز از ۱.۴ میلیون بشکه در روز به ۱.۷ میلیون بشکه در روز افزایش یافت.
این بدان معناست که محمولههای بیشتری از نفت اورال به جای بنادر هند، راهی بنادر چین میشوند.
دو عامل دیگر نیز به این رقابت دامن زدهاند. پالایشگاههای چینی طی ماههای اخیر از ذخیرهسازی شناور نفت خام ایران در نزدیکی سواحل چین و همچنین در سنگاپور استفاده کردهاند. این ذخایر به آنها اجازه داده بود در ماههای گذشته با شدت کمتری برای خرید نفت وارد بازار شوند.
اما با توجه به اینکه نیروی دریایی آمریکا عملاً ناوگان نفتکشهای ایران را در تنگه هرمز مسدود کرده است، بعید است این ذخایر در آینده نزدیک دوباره پر شوند. این وضعیت میتواند خریداران چینی را بیش از پیش به سمت بشکههای نفت روسیه سوق دهد.
ترکیب این شرایط با تلاش روسیه برای افزایش پالایش داخلی، به این معناست که ممکن است محمولههای نفت روسیه با قیمت تخفیفی کمتری برای پالایشگاههای هندی در دسترس باشد.
فشار آمریکا که بر سرنوشت هر بشکه نفت روسیه سایه انداخته است
تجارت نفت روسیه و هند همچنین تحت تأثیر فشارهای واشنگتن قرار گرفته است. از زمان حمله روسیه به اوکراین، دولتهای مختلف آمریکا پیامهای متفاوتی به هند ارسال کردهاند. واشنگتن در ابتدا دهلینو را به خرید نفت روسیه تشویق میکرد تا به کنترل قیمتهای جهانی کمک شود؛ اما بعدها فشار بر هند برای کاهش این خریدها را افزایش داد.
در سال ۲۰۲۲ و در دوران ریاستجمهوری جو بایدن، دولت آمریکا فعالانه هند را به خرید نفت خام روسیه تشویق کرد تا به ثبات بازارهای جهانی انرژی کمک شود. این اتفاق در شرایطی رخ داد که واردات نفت روسیه به هند طبق دادههای رسمی تجارت این کشور، تنها طی یک سال تقریباً هفت برابر شد.
موضع آمریکا از آن زمان بهشدت تغییر کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، و اعضای دولت او بارها اعلام کردهاند که هند باید خرید نفت روسیه را کاهش دهد و در مقابل، واشنگتن تعرفههای صادرات هند به آمریکا را کاهش خواهد داد.
هند همچنان تأکید کرده است که خریدهای انرژی این کشور بر اساس شرایط بازار انجام میشود. با این حال، تهدید تعرفهای آمریکا تاکنون پیامدهای تجاری خود را نشان داده است.
شرکت Reliance Industries در تابستان ۲۰۲۵ واردات نفت خام ونزوئلا را متوقف کرد؛ اقدامی که پس از تهدید واشنگتن به اعمال تعرفههای بالاتر بر کشورهایی که نفت ونزوئلا خریداری میکنند، انجام شد. این اتفاق در حالی رخ داد که شرکت ریلاینس پیشتر از آمریکا معافیت تحریمی برای ازسرگیری این خریدها دریافت کرده بود.
چند شرکت هندی نیز به دلیل ادامه تجارت با مسکو هدف تحریمهای ثانویه غرب قرار گرفتهاند. یکی از آنها Lokesh Machine Tools بود که در سال ۲۰۲۴ تحریم شد و تنها در ژوئن ۲۰۲۶ از فهرست تحریمها خارج شد.
با وجود ادامه این فشارها، آمریکا پس از آنکه جنگ غرب آسیا در ماه فوریه قیمت نفت برنت را به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رساند، معافیت موقتی برای خرید نفت روسیه صادر کرد.
این معافیت در ۱۷ ژوئن منقضی شد. در دوره اجرای آن، پالایشگاههای هندی طبق گزارشهای مربوط به دادههای تجاری این کشور، حجم بیشتری از نفت خام روسیه خریداری کردند.
تنوعبخشی هند واقعی است، اما یکدست نیست
با دشوارتر شدن تأمین نفت روسیه، پالایشگاههای هندی به دنبال منابع دیگری برای خرید نفت خام هستند. امارات متحده عربی در ماه اوت جایگاه خود را بهعنوان دومین تأمینکننده بزرگ نفت خام هند تقویت کرد. صادرات نفت امارات به هند از ۴۷۰ هزار بشکه در روز به ۵۲۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت.
در مقابل، جریان نفت عربستان سعودی به هند از ۴۱۵ هزار بشکه در روز به ۳۵۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت.
این کاهش پس از بسته شدن تنگه بابالمندب در اواخر ژوئیه رخ داد؛ اتفاقی که موجب شد محمولههایی که مقصدشان کانال سوئز بود، به سمت اروپا تغییر مسیر دهند. بر اساس تحلیل کاتونا، محمولههای نفتی خلیج فارس همچنین تحت تأثیر نیاز به عبور از تنگه هرمز و استفاده از انتقال کشتیبهکشتی در نزدیکی فجیره قرار گرفتهاند.
عراق و کویت نیز پس از آنکه در جریان بحران غرب آسیا تقریباً از سبد واردات نفت هند ناپدید شده بودند، بهتدریج در حال بازگشت به این سبد هستند. عراق زمانی نزدیک به یک میلیون بشکه در روز نفت به هند صادر میکرد. جریان صادرات این کشور ابتدا بهشدت کاهش یافت، اما در ماه اوت به ۱۶۵ هزار بشکه در روز رسید.
کویت نیز پس از آنکه بین ماههای مارس تا ژوئیه هیچ نفتی به هند صادر نکرد، در ماه اوت با صادرات ۹۰ هزار بشکه در روز به بازار هند بازگشت.
ونزوئلا بزرگترین برنده تغییر مسیر واردات هند
دادههای Kpler نشان میدهد واردات نفت هند از ونزوئلا در ماه اوت نسبت به ماه قبل ۶۰.۲ درصد افزایش یافت و به ۳۵۰ هزار بشکه در روز رسید. این بالاترین سطح ماهانه واردات نفت ونزوئلا از سال ۲۰۲۰ تاکنون بود.
این افزایش پس از آن رخ داد که واشنگتن در اوایل ژانویه نیکلاس مادورو، رئیسجمهوری وقت ونزوئلا، را بازداشت کرد و ترامپ نیز بعدها اعلام کرد آمریکا کنترل بخش نفت ونزوئلا را در دست خواهد گرفت. پس از آن، به برخی معاملهگران کالا اجازه داده شد نفت خام ونزوئلا را در بازارهای جهانی به فروش برسانند.
هند، بهویژه شرکت ریلاینس، پیش از آنکه تحریمهای سال ۲۰۱۹ بخش بزرگی از این تجارت را متوقف کند، یکی از خریداران عمده نفت ونزوئلا بود. بر اساس دادههای رسمی تجارت هند، ونزوئلا در آن سال پنجمین تأمینکننده بزرگ نفت هند بود و نزدیک به ۱۱۷ میلیون بشکه نفت خام به پالایشگاههای این کشور ارسال کرد.
تعمیرات پالایشگاهها به تعویق افتاد
عامل دیگری که بر ارقام واردات ماه اوت تأثیر گذاشته، فصل معمول تعمیرات پالایشگاههاست؛ فصلی که امسال تا حد زیادی مطابق روال معمول پیش نرفت.
حاشیه سود بالای محصولات پالایشی باعث شده است بیشتر پالایشگاههای هند به جای کاهش خرید نفت خام، تعطیلیهای فصلی خود در دوره بارانهای موسمی را به تعویق بیندازند.
آینده بازار نفت هند و روسیه چه خواهد بود؟
چشمانداز تولید نفت روسیه نیز شرایط را پیچیدهتر میکند. پیشنویس پیشبینی دولت روسیه که رویترز به آن دست یافته، نشان میدهد تولید نفت خام این کشور در سال ۲۰۲۶ به ۴۹۴.۲ میلیون تن کاهش خواهد یافت؛ پایینترین سطح از سال ۲۰۰۹ تاکنون.
در همین حال، انتظار میرود صادرات نفت خام روسیه از ۲۳۰.۸ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ به ۲۴۴.۷ میلیون تن افزایش یابد. به گزارش رویترز، این تناقض ظاهری به کاهش پالایش نفت خام در داخل روسیه مربوط میشود؛ حملات پهپادی به پالایشگاههای این کشور آسیب زده و در نتیجه نفت خام بیشتری، به جای فرآوردههای پالایشی، برای صادرات باقی میماند.
انتظار میرود بخش زیادی از این نفت اضافی راهی هند و چین شود. با این حال، پیشبینیهای خود روسیه نشان میدهد صادرات پس از سال ۲۰۲۶ بار دیگر کاهش خواهد یافت و به ۲۳۲.۵ میلیون تن در سال ۲۰۲۷ و ۲۱۶.۶ میلیون تن در سالهای ۲۰۲۸-۲۰۲۹ خواهد رسید.
این روند میتواند در سالهای آینده رقابت میان خریداران هندی و چینی را حتی شدیدتر کند.
نفت خام روسیه اکنون نیز در نزدیکی قیمت برنت تاریخدار معامله میشود و در نتیجه بخش بزرگی از تخفیفی را که در ابتدا آن را جذاب کرده بود، از دست داده است. همزمان، مسیرهای تأمین نفت خاورمیانه همچنان تحت تأثیر ریسکهای مربوط به گلوگاههای مهم کشتیرانی قرار دارند.
در نتیجه، پالایشگاههای هندی در حالی وارد فصل پاییز میشوند که نسبت به سالهای گذشته، گزینههای کمتری برای خرید نفت ارزان در اختیار دارند.
ارسال نظر