4 ابتکار منطقه ای برای جلوگیری از جنگ ایران و آمریکا | اردوغان و بن سلمان چه نقشی در کاهش تنش داشتنند؟

به گزارش اقتصادنیوز به نقل از عصرایران، تنش اخیر میان ایران و آمریکا با ابتکار 3 کشور عربی (عربستان سعودی، عمان و قطر) به علاوه ترکیه، مهار و از بروز درگیری جدید در منطقه جلوگیری شد. این اتفاق می تواند منطقه را به سمت شکل گیری مجموعه جدیدی از همکاری ها با هدف مدیریت و دور کردن تنش هدایت کند.

به دنبال حوادث و ناآرامی های خشونت بار اخیر ایران، ترامپ، تهدیدات مستقیم و غیرمستقیم علیه ایران مطرح کرد. خبرهای رسمی و غیررسمی و گمانه زنی ها جدی، ذهن ها را به سمت گزینه دخالت نظامی امریکا در ایران برد. 

با این حال رایزنی های شدید و جدی 4 کشور منطقه شامل عربستان سعودی، عمان و قطر به علاوه ترکیه میان تهران و واشنگتن توانست از میزان تنش کم کند و مانع از تقابل جدید ایران و امریکا شود؛ تقابلی که در تیر ماه گذشته و در جنگ 12 روزه به اوج خود رسید. زمانی که ارتش امریکا 3 مرکز هسته ای ایران را بمباران کرد و در مقابل تهران هم بزرگترین پایگاه نظامی امریکا در منطقه (پایگاه العدید قطر) را مورد حمله موشکی قرار داد.

ترامپ از شدت سخنانش علیه مقامات ایران کاست و مدعی شد مقامات ایران 800 اعدام در یک روز را لغو کرده اند و بابت این موضوع از آنها تشکر کرد. مقامات ایرانی هم البته این موضوع را تکذیب کردند. آنهایی که کمترین اطلاع از وضعیت ایران دارند هم از بیان چنین آماری از سوی ترامپ تعجب کردند و نادرستی چنین آمار و ادعایی نیاز به بررسی بسیاری ندارد. 

به نظر می رسد ترامپ برای اینکه توجیهی برای خودداری از وعده اقدام علیه ایران بیابد به چنین ادعای سستی پرداخته است. با توجه به اتفاقات و موضع گیری های فعلی، می توان نتیجه گرفت فعلا سایه تنش و درگیری نظامی از منطقه کوتاه شده است.

سه کشور عربی (عربستان سعودی، عمان و قطر) در کنار ترکیه، این ابتکار منطقه ای را برای جلوگیری از وقوع جنگ در منطقه هدایت کردند. آنها میان ایران و آمریکا واسطه شدند. از جمله به آمریکا هشدار دادند که حمله به ایران می تواند به واکنش نظامی ایران علیه پایگاه های نظامی امریکا در منطقه و اسرائیل منجر شود. این یعنی کل منطقه درگیر ناامنی و بی ثباتی و ناامنی خواهد شد. موضوعی که علاوه بر بخش سیاسی – نظامی، عوارض و آسیب های جدی اقتصادی برای همه منطقه خواهد داشت. 

از درگیری نظامی ایران - امریکا یا ایران - اسرائیل، کل منطقه دچار آسیب سیاسی – اقتصادی می شود. لغو پروازها، رزرو هتل ها و تورهای گردشگری، برنامه ها و نشست های مختلف و توقف و تعلیق بسیاری از برنامه های اقتصادی در تک تک کشورهای منطقه تنها بخشی از خسارت های اقتصادی است.

این 4 کشور توانستند در ابتکاری موفقیت آمیز منطقه را از درگیری نظامی جدید دور کنند. در نتیجه احتمالا این ابتکار برای آینده هم ادامه خواهد داشت و فعال خواهد بود.

در میان این 4 کشور، عربستان سعودی و ترکیه، در کنار ایران، مثلث قدرت های منطقه ای را تشکیل می دهند. عمان و قطر نیز به عنوان قدرت های میانجیگری شناخته می شوند.

ویژگی مشترک این 4 کشور این است که همه آنها هم با ایران و هم با آمریکا، رابطه خوب یا خیلی خوبی دارند. این 4 کشور همچنین با اسرائیل نیز رابطه رسمی یا غیررسمی دارند. در نتیجه آنها می توانند همزمان میان ایران و اسرائیل و امریکا، کانال انتقال پیام باشند.

رابطه شخصی ترامپ با اردوغان رئیس جمهوری ترکیه بسیار عالی است. ترامپ بارها از شخص اردوغان و سیاست های ترکیه تعریف و تمجید کرده است. کار به جایی رسیده که ترامپ نام وزیر خارجه ترکیه را در شورای اداره غزه نیز قرار داده و بر اعزام نظامیان ترکیه به غزه اصرار دارد اما این اقدام با مخالفت جدی نتانیاهو و وزیران اسرائیلی روبه رو شده است.

عربستان سعودی مقصد اولین سفر خارجی ترامپ در دو دوره حضور وی در کاخ سفید بود. ترامپ برای استقبال از شاهزاده محمد بن سلمان ولیعهد سعودی در کاخ سفید پروتکل های معمول را کنار گذاشت و برای نخستین بار، برای یک مقام دوم، استقبال با شکوه و پرزرق و برق در سطح نفر اول کشورها ترتیب داد.

 ترامپ و داماد یهودی اش جراد کوشنر و محمد بن سلمان ولیعهد و نخست وزیر عربستان سعودی روابط نزدیک شخصی دارند. عربستان سعودی همچنین با اعلام برنامه سرمایه گذاری هزار میلیارد دلاری به بزرگترین سرمایه گذار خارجی در امریکا تبدیل شده است. 

پیش از این خبرهای غیررسمی از واسطه گری عربستان سعودی میان ترامپ و تهران خبر داده بودند. 

قطر دیگر کشوری است که با دولت امریکا و شخص ترامپ روابط نزدیک دارد. قطر میزبان بزرگترین پایگاه نظامی امریکا در منطقه است. ضمن اینکه در سال گذشته میلادی، قطر بعد از عربستان سعودی، بیشترین سرمایه گذاری خارجی در امریکا را اعلام کرده است. قطر به تازگی هم یک فروند هواپیمای لوکس اختصاصی برای استفاده "ایرفورس وان" (ناوگان پروازی اختصاصی کاخ سفید) اهدا کرد.

قطر هم بارها میان ایران و امریکا دست به میانجیگری زده و میزبان مذاکرات ایران و امریکا بوده است.

آخرین مورد، تلاش برای آزادسازی شماری از شهروندان زندانی آمریکایی و اروپایی در ایران و ایرانیان زندانی در امریکا و همزمان آزادسازی پول متوقف شده ایران در کره جنوبی اشاره کرد. 7 میلیارد دلار ایران در بانک های کره جنوبی متوقف شده بود که به بانک های قطری منتقل شد و در مسیر نقل و انتقال و تبدیل میان ارزهای مختلف یک میلیارد دلار آن کم شد.

6 میلیارد دلار باقی مانده که قرار بود در بانک های قطری بماند و ایران با مجوزهای وزارت خزانه داری امریکا از آن برای خرید کالاهای غیرتحریمی مثل مواد غذایی و دارو و ... استفاده کند بعد از عملیات 7 اکتبر حماس علیه اسرائیل، با فشار دولت وقت امریکا، بلوکه شد و ایران امکان استفاده از آن را ندارد.

عمان نیز تاکنون بیشترین تجربه میانجیگری میان ایران و دیگر کشورها را دارد که علاوه بر امریکا شامل دولت های اروپایی هم شده است. عمان میزبان بیشترین تعداد مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و امریکاست. مذاکرات غیرعلنی، اعلام نشده، محرمانه و مستقیم ایران و امریکا در سال 90 و 91، با ابتکار سلطان قابوس پادشاه وقت عمان در این کشور انجام شد.

طولانی ترین مذاکرات میان دو کشوری که ارتباط دیپلماتیک رسمی ندارند. این مذاکرات به توافق بر سر چارچوبی منجر شد که پذیرش غنی سازی ایران یکی از مهمترین بخش های آن بود. چارچوبی که در نهایت به مبنایی برای توافق هسته ای بزرگتر یعنی برجام میان ایران و گروه 1+5 منجر شد. 

عمان همچنین میزبان آخرین مذاکرات چند مرحله ای ایران و امریکا قبل از شروع جنگ 12 روزه اسرائیل علیه ایران بود. مذاکراتی که به 6 دور مذاکرات فرستادگان ایران و آمریکا، عراقچی و ویتکاف پایان داد.