سقوط «مردِ شماره 2» ارتش چین | پشت پرده حذف ژنرالها با فرمان شیجینپینگ | مرحله جدید تمرکز قدرت در چین
به گزارش اقتصادنیوز، روز 24 ژانویه و همزمان با اعلام خبر بازداشت و بازجویی ژنرال «ژانگ یووشیا»، بلندپایهترین فرمانده نظامی چین بعد از شیجینپینگ، شوکی کمسابقه به ساختار قدرت در پکن وارد شد. مردی که سالها بهعنوان نزدیکترین متحد نظامی رهبر چین شناخته میشد، حالا به اتهام نقض شدید انضباط و قانون برکنار شده است.
در ادبیات رسمی حزب کمونیست، معنای چنین اتهامی مترادف با فساد یا بیوفایی سیاسی است. این برکناری نهتنها نشانه اوجگیری پاکسازیهای شی در ارتش است، بلکه پرسشهای جدی را درباره آمادگی نظامی چین، انسجام فرماندهی و حتی محاسبات پکن درباره تایوان ایجاد کرده است.
ژنرالی که دستنیافتنی به نظر میرسید
کریس باکلی در نیویورک تایمز نوشت: ژانگ یووشیا ۷۵ ساله تنها یک افسر ارشد نبود. او فرزند یکی از ژنرالهای بنیانگذار حزب کمونیست و از معدود فرماندهان دارای تجربه واقعی جنگ (در نبرد مرزی با ویتنام در سال ۱۹۷۹) و عضو دفتر سیاسی حزب بود؛ جایگاهی که کمتر نظامیای به آن میرسد. حضور او در رأس کمیسیون مرکزی نظامی نهادی که ارتش آزادیبخش خلق را کنترل میکند، تا مدتها نشانه اعتماد مطلق شی جینپینگ تلقی میشد.
حتی در موجهای پیشین پاکسازی که دهها ژنرال برکنار شدند، ژانگ در جای خود باقی ماند و فراتر از سن بازنشستگی معمول، ترفیع گرفت. بسیاری از ناظران غربی تصور میکردند او نه یک قربانی، بلکه خود معمار رویه پاکسازیهاست؛ این درحالی است که اکنون این سیستم او را نیز بلعیده است.
کنترل همه چیز در اختیار شی است
وزارت دفاع چین بدون ارائه جزئیات اعلام کرد که ژانگ یووشیا و ژنرال لیو ژنلی، رئیس ستاد مشترک و مغز عملیاتی ارتش، تحت بازجویی قرار گرفتهاند. بهگفته تحلیلگران، این سرعت عمل و صراحت در کلام تلاشی برای مهار شایعات و کنترل آسیبهای سیاسی بوده است؛ چرا که رویه برکناری در چین اغلب به این صورت است که مقامات عالیرتبه مدتی ناپدید می شوند و بعد از چندین ماه، ناگهان خبر رسمی بازداشتشان منتشر میشود.
با اینحال، این اعلام سریع هم نتوانست از شوک عمومی جلوگیری کند.
با کنار رفتن این دو مقام سیاسی، کمیسیون مرکزی نظامی چین در عمل به دو نفر تقلیل یافته است؛ اول خود شیجینپینگ و دوم، ژنرال «ژانگ شنگمین» که مسئول نظارت انضباطی و اجرای پاکسازیهاست. به بیان دیگر، فرماندهی ارتش چین حالا تقریبا تکنفره در حال اداره شدن است.
پشت پرده پاکسازیها چیست؟
اکونومیست نیز در گزارشی نوشت: تحلیلگران این موج را بزرگترین پاکسازی در ارتش چین از زمان مرگ مائو تسهتونگ در سال ۱۹۷۶ میدانند. از هفت عضو نظامی کمیسیون مرکزی که در سال ۲۰۲۲ منصوب شده بودند، تقریباً همه یا برکنار شدهاند یا تحت تحقیقاند. دهها فرمانده موشکی، دریایی، منطقهای و مدیران صنایع تسلیحاتی نیز در دو سال اخیر ناپدید یا بازداشت شدهاند.
حتی در کمیته مرکزی حزب، از ۴۴ افسر نظامی منصوبشده در کنگره ۲۰۲۲، حدود دوسوم یا کنار گذاشته شدهاند یا دیگر در انظار عمومی دیده نمیشوند. این ارقام نشان میدهد مسئله فراتر از چند پرونده فساد فردی است.
فساد، رقابت جناحی یا نگرانی؟
روایت رسمی پکن از هدف این پاکسازیها مبارزه با فساد است؛ فسادی که شی جینپینگ آن را بزرگترین تهدید حزب کمونیست نامیده است. اما بسیاری از ناظران معتقدند که این اقدامات همزمان کارکردی سیاسی دارند و با هدف جلوگیری از ایجاد رقیبهای سیاسی و یا افزایش محبوبیت هر شخصی جز رهبر چین است.
درباره حذف ژانگ یووشیا چند سناریو مطرح شده است. برخی معتقدند که پروندههای قدیمی فساد او از دوران ریاست بر بخش تدارکات و تسلیحات دوباره باز شده است؛ بخشی که سالها «لانه عسل» قراردادهای میلیاردی بود.
برخی دیگر به رقابت جناحی اشاره میکنند؛ چرا که ژانگ در رأس شبکهای از ژنرالهای فرزندان انقلابیون قرار داشت و نفوذش میتوانست برای خود شی هم تهدیدآمیز شود.
یک تحلیلگر آمریکایی این تحول را نابودی کامل فرماندهی عالی توصیف کرده و گفته: وقتی حتی دوست دوران کودکیات هم از حذف شدن در امان نیست، این معنی را میدهد که دیگر هیچ خط قرمزی باقی نمانده است.
تضعیف ارتش و خلاء قدرت
شی جین پینگ از سال ۲۰۱۲ وعده داده که ارتش چین را به نیرویی مدرن، چابک و آماده نبردهای ترکیبی تبدیل کند و اصلاح ساختار، ادغام نیروها و تمرکز بر جنگهای آینده بخشی از این پروژه بوده است. اما پاکسازیهای پیاپی اخیر، این روند را با تناقضی جدی روبهرو است.
در حقیقت، حذف شبکههای فاسد از یک سو میتواند در بلندمدت به ارتشی حرفهایتر منجر شود و از سوی دیگر، کنار گذاشتن فرماندهان راس هرم با تجربه عملیاتی، خلأیی را ایجاد میکند که پر کردنش سالها زمان میبرد.
پنتاگون در گزارش اخیر خود هشدار داده که این برکناریها باعث ابهام در اولویتهای سازمانی و اختلال کوتاهمدت در آمادگی رزمی ارتس شده است؛ از جمله نقصهای فنی در سامانههای موشکی که ریشه در فساد تدارکاتی داشتهاند.
تایوان؛ هدفی که دورتر شد؟
شی جینپینگ ضربالاجلی غیررسمی برای آمادگی ارتش جهت حل مسئله تایوان تعیین کرده بود. برخی تحلیلگران معتقدند نارضایتی او از کندی پیشرفتها، یکی از دلایل کنار زدن ژانگ بوده است. اما نتیجه عملی این پاکسازیها شاید خلاف انتظار باشد.
کارشناسان میگویند حذف همزمان دو فرمانده ارشد عملیاتی، آمادگی چین برای اقدام نظامی در کوتاهمدت را کاهش میدهد. بازسازی زنجیره فرماندهی، آموزش فرماندهان جدید و ترمیم اعتماد درون ارتش ممکن است تا پنج سال یا بیشتر زمان ببرد. بههمین دلیل، برخی در تایپه و واشنگتن این تحولات را عاملی بازدارنده و نه تهدیدآمیز، میدانند.
پیام نهایی شی به مقامات
کنار گذاشتن ژانگ یووشیا پیامی روشن برای همه نخبگان سیاسی و نظامی چین داشت؛ اینکه وفاداری در گذشته، سابقه خانوادگی و نزدیکی شخصی، هیچکدام ضامن بقا در ساختار سیاسی نیست. در حقیقت، شی جینپینگ نشان داده که برای کنترل کامل ارتش، حاضر است که ستونهای قدیمی سیستم را نیز فرو بریزد.
اما این کنترل بهای سنگینی دارد. ارتشی که فرماندهانش در فضای ترس و بیاعتمادی کار میکنند، ممکن است از نظر سیاسی مطیعتر باشد، اما الزاما کارآمدتر نیست. پرسش اصلی این است که آیا شی میتواند پیش از آنکه هزینههای این پاکسازیها از منافعش پیشی بگیرد، نسل جدیدی از فرماندهان وفادار و کارآمد را روی کار بیاورد یا نه.
ترس شی ناشی از بیاعتمادی است
سقوط ژانگ یووشیا فقط داستان یک ژنرال نیست؛ بلکه نماد مرحلهای جدید تمرکز قدرت در چین است. شی جینپینگ حالا ارتشی دارد که تمام رئوس آن را خود برکنار کرده، اما هنوز معلوم نیست که این ارتش در لحظه بحران ( چه در تایوان، چه در دریای جنوبی چین ) چقدر آماده و منسجم خواهد بود.
بنابراین، شاید پاکسازیها میزان فساد را کمتر کنند، اما همزمان نشاندهنده این است که بزرگترین نگرانی رهبر چین نه از دشمن خارجی، که بیاعتمادی به نزدیکترین حلقه قدرت در اطراف خود است.
ارسال نظر