ضربه بزرگ ترامپ به جاهطلبیهای جهانی پکن | جنگ قدرت در زمین «ونزوئلا» و «پاناما» بالا گرفت
به گزارش اقتصادنیوز، با بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در ژانویه سال گذشته، قاره آمریکا به محل رقابت وسیع ایالات متحده و چین مبدل شده است.
از برادری آهنین تا همه چیز در گرو ترجیحات ترامپ
به نوشته والاستریت ژورنال، تقریباً دو دهه پیش از این، ، زمانی که ونزوئلا طی نهضت ملیسازی، شرکتهای نفتی آمریکایی را از میدان به در کرد، چین وارد عمل شد. اکنون، با اعمال قدرت دوباره ایالات متحده بر بخش نفتی ونزوئلا، جایگاه پکن در این کشور در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
شرکتهای نفتی دولتی چین ادعای کنترل بیش از ۴ میلیارد بشکه نفت ونزوئلا را دارند که معادل پنج برابر ظرفیت تنها شرکت بزرگ آمریکایی - یعنی شورون- است که امروزه در این کشور آمریکای جنوبی فعال است. قراردادهای استخراج، سکوهای نفتی و ترتیبات عرضه با پشتوانه بدهی پکن، مدتهاست که نفوذ زیادی در ونزوئلا برای این کشور ایجاد کرده است - اما همه اینها اکنون ناگهان تابع ترجیحات دولت ترامپ شده است.
اقتصادنیوز:استراتژی قدرت متوسط هند، این کشور را از شر تعرفههای سرسامآور ترامپ رهایی بخشید.
تولیدکنندگان چینی نفوذ خود را پس از ملیسازی ونزوئلا در سال ۲۰۰۷ -که غولهای نفتی آمریکایی اکسون موبیل و کونوکوفیلیپس را از میدان بیرون راند- گسترش دادند. چین به سرعت در مقام سرمایهگذار، تأمینکننده تجهیزات و شریک سیاسی -که کاراکاس آن را «برادری آهنین» مینامید- ظهور و تلاش میکرد این کشور را از فشار ایالات متحده مصون نگه دارد.
ابهام در مورد آینده حضور استراتژیک پکن
از زمان برکناری نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، ترامپ از ادامه خرید نفت ونزوئلا توسط پکن -به شرط معامله با قیمتهای بازار- استقبال کرده است. تقریباً تمام تولید ناچیز این کشور در سالهای اخیر در نهایت به صورت خریدهای عمدتاً بازار سیاه و با تخفیف بسیار زیاد نسبت به قیمتهای جهانی به سمت پکن سرازیر شده است.
ترامپ هنوز موضعی در مورد حضور استراتژیکتر چین در صنعت نفت ونزوئلا اعلام نکرده است. به گفته اریکا داونز، متخصص سیاست انرژی چین در دانشگاه کلمبیا «آینده شرکتهای نفتی چین در صنعت نفت ونزوئلا در هالهای از ابهام قرار دارد.»
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در هنگام صحبت در مورد حضور چین در ونزوئلا، بار دیگر استراتژی امنیت ملی دولت ترامپ مبنی بر «انکار کنترل رقبای غیر نیمکرهای» بر داراییهای حیاتی این منطقه را تکرار کرد. روبیو در ۴ ژانویه به شبکه انبیسی گفت: «نمیشود بزرگترین ذخایر نفتی جهان همچنان تحت کنترل دشمنان ایالات متحده باشد.»
با این حال، استراتژی امنیتی بیرون راندن پکن از منطقه ممکن است با برخی دیگر از اولویتهای ترامپ، از جمله تمایل به رونق بخشیدن به اقتصاد تحت سلطه نفت ونزوئلا، در تضاد باشد. ترامپ همچنین برای حفظ رابطه کاری با شی جین پینگ، رهبر چین، پیش از نشست پکن در ماه آوریل، به سختی تلاش کرده است. مدیران اجرایی نفت ایالات متحده اخیراً پاسخی سرد به درخواست ترامپ برای سرمایهگذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی این بخش ارائه دادند. دارن وودز، مدیر اجرایی اکسون، این کشور را در حال حاضر «غیرقابل سرمایهگذاری» خواند.
حاکمیت کامل نفت، راه سوسیالیسم و غارت چینی
زمانی که هوگو چاوز، رهبر فقید ونزوئلا در سال ۲۰۰۷ زیر پرچمی با عنوان «حاکمیت کامل نفت، راه سوسیالیسم» ایستاد، چین به شدت به نفت نیاز داشت. از آنجایی که کونوکوفیلیپس و اکسون از واگذاری کنترل میادین توسعه یافته خود خودداری کردند، پکن از فرصت خرید نفت استقبال کرد.
اقتصاد چین در آن زمان به شدت رونق داشت و در حال رشد بود و در مسیر رسیدن به صدر مصرف انرژی در جهان قرار داشت و پکن برای تثبیت آنچه امنیت انرژی مینامید، سراسیمه بود. پس از آنکه اکسون عملیات کمربند اورینوکو خود را در نزدیکی آمازون ترک کرد، شرکت دولتی نفت ملی چین به عنوان شریک در سرمایهگذاری مشترکی به نام سینوونزا که اکنون بزرگترین پایگاه تولیدی چین در ونزوئلا است، به شرکت دولتی پترولئوس د ونزوئلا PdVSA،پیوست. یکی دیگر از شرکتهای بزرگ چینی، سینوپک، زمینهای فراساحلی را در خلیج پاریا، نزدیک جایی که کونوکو فیلیپس فعالیت میکرد، تصاحب کرد.
طبق تحقیقات وود مکنزی و مورگان استنلی ریسرچ، غولهای دولتی چین، سینوپک و CNPC، از طریق سرمایهگذاریهای مشترک با PdVSA، ادعای مالکیت حدود ۴.۴ میلیارد بشکه نفت زیر زمین را دارند، در حالی که سهم شورون ۹۰۰ میلیون بشکه است.
با وجود ادعاهای نفتی چین، این کشور در مقایسه با شورون، تولیدکننده کوچکی است و بیش از ۱۵ درصد از تولید ونزوئلا که کمتر از ۱ میلیون بشکه در روز است را تولید نمیکند. در واقع، برخی از هلدینگهای کلیدی چینی غیرفعال هستند، که نشان دهنده اختلال عملکرد سهامدار کنترلکننده PdVSA در دوران مادورو است که تولید روزانه بیش از ۳ میلیون بشکه در روز در دهه ۱۹۹۰ را کاهش داده است.
درست قبل از برکناری مادورو در ۳ ژانویه، چین واردکننده غیرمستقیم بیش از ۸۰ درصد از صادرات نفت ونزوئلا بود و از نرخهای زیر قیمت بهرهمند میشد، زیرا تحریمهای کاراکاس مشتریانش را کاهش داده بود. اگرچه مداخله ایالات متحده اکنون این تجارت را مختل کرده است، اما تأثیر آن بر چین محدود است زیرا نفت خام ونزوئلا سهم کوچکی از تقریباً ۱۱ میلیون بشکه واردات روزانه این کشور را تشکیل میداد.
سیگنالهای متناقض
آنچه میتواند برای پکن مشکلساز باشد، ادعای ترامپ مبنی بر کنترل ایالات متحده بر پول حاصل از صادرات ونزوئلا است، به ویژه اگر مکانیسم فروش جدید، ترتیبات تسویه بدهی نفت در برابر بدهی را که سالهاست بر تجارت چین و ونزوئلا حاکم بوده است، از بین ببرد. ونزوئلا حداقل ۱۰ میلیارد دلار به چین، بزرگترین طلبکار خود، بدهکار است.
پکن پیامهای متناقضی در مورد تولید خود در ونزوئلا ارسال کرده است. امروزه، چین طیف گستردهای از تأمینکنندگان انرژی قابل اعتماد از جمله روسیه و عربستان سعودی را در اختیار دارد. سینوپک در فوریه گذشته به توافقی برای فروش داراییهای قابل توجه ونزوئلا به یک سرمایهگذار آمریکایی، شرکت مدیریت انرژی جهانی آموس متعلق به علی مشیری، مدیر اجرایی سابق شورون، دست یافت.
در سالهای اخیر، مجموعهای از شرکتهای کوچک چینی وارد معاملات تولید ونزوئلا شدهاند، از جمله شرکتی که چند ماه پیش یک سکوی حفاری جدید و پیشرفته را در دریاچه ماراکایبو راه انداخت. دادههای گمرک چین همچنین نشان دهنده افزایش صادرات تجهیزات بخش نفت به ونزوئلا در سال گذشته، مانند لولههای فولادی و قطعات یدکی برای دکلهای حفاری است.
به گفته پارسیفال دسولا آلوارادو، رئیس مرکز تحقیقات چینیهای آمریکای لاتین در بنیاد آندرس بلو مستقر در بوگوتا من واقعا تصور نمیکنم که ایالات متحده چین را بیرون براند. این تحلیلگر پیشبینی میکند که دولت ترامپ با ادامه تولید چین، مانند آنچه در آرژانتین پس از انتخاب منتقد سرسخت پکن، خاویر میلی، به عنوان رئیس جمهور رخ داد، به آن توجهی نخواهد کرد. او گفت: «میلی در مورد آن صحبت نمیکند، اما چین به کار خود ادامه میدهد.»
آخرین نقطه عطف؛ تهدید پاناما به بهای سنگین
با این همه، به نظر میرسد مبارزه دولت ترامپ با نفوذ چین در نیمکره غربی به شکل جدیتر و فراگیری دنبال میشود. در واقع ایالات متحده میخواهد چین را از این منطقه بیرون براند و کانال پاناما نمونه دیگری در این رابطه است.
به نوشته سیانان، پس از آنکه دادگاه عالی پاناما علیه حق یک شرکت هنگ کنگی برای اداره بنادر کلیدی در کانال پاناما حکم خود را صادر کرد، پکن واکنش تندی نشان داده و وتهدید کرد اگر دولت مسیر خود را تغییر ندهد، »بهای سیاسی و اقتصادی سنگینی پرداخت میکند.»
این لحن تند، آخرین نقطه عطف در نبرد پیرامون منافع چین در آبراه استراتژیکی است که سالانه حدود ۴۰ درصد از کل ترافیک کانتینری ایالات متحده از طریق آن عبور میکند و به نقطه کانونی هدف دولت ترامپ برای بیرون راندن قدرتهای رقیب از نیمکره غربی تبدیل شده است.
شرکت چندملیتی CK Hutchison مستقر در هنگ کنگ، از طریق کسب و کار و شرکتهای تابعه خود در Hutchison Ports، بنادر سراسر جهان را اداره میکند. این موارد شامل دو ترمینال کلیدی در کانال پاناما میشود -امتیازی که دیوان عالی این کشور آمریکای مرکزی در اواخر ماه گذشته با صدور حکمی آن را خلاف قانون اساسی دانست.
دفتر نظارت بر امور هنگ کنگ در پکن در پاسخ به تصمیم دادگاه اعلام کرد: این حکم شرمآور و رقتانگیز، نشانه تسلیم دز برابر سلطهگری و همدستی با شرارت است. چین قاطعانه با استفاده از اجبار اقتصادی و قلدری سلطهجویانه مخالف است. این واکنش دلالت بر آن دارد که چین تا چه حد بر این پرونده - و تلاش گستردهتر کاخ سفید برای ریشهکن کردن نفوذ خود در منطقه - تمرکز دارد.
فوریترین آزمون در نبرد علیه رقبای غیرنیمکرهای
چین در سالهای اخیر نفوذ عمیقی در آمریکای لاتین و کارائیب به دست آورده است. اکنون ارزش مبادلات تجاری پکن در این منطقه سالانه به بیش از نیم تریلیون دلار رسیده و شرکتهای دولتی و برندهای ملی آن در شبکههای برق، شبکههای مخابراتی و معادن مستقر هستند.
اکنون، در حالی که دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، وعده داده که «از کنترل رقبای غیرنیمکرهای» بر «داراییهای حیاتی استراتژیک» در نیمکره غربی جلوگیری کند و شرکتهای خارجی را که زیرساختهای آنجا را میسازند، بیرون براند، کانال پاناما به عنوان فوریترین آزمون چگونگی پیشبرد این مبارزه قدرت مطرح است.
جنگ قدرت و چالش استراتژیک پکن
پکن گفته که از شرکتهای چینی محافظت خواهد کرد و در آخرین بیانیه خود تأکید کرده که «ابزار، قدرت و توانایی کافی برای حفظ یک نظم اقتصادی و تجاری بینالمللی منصفانه و عادلانه را دارد.»
اما این لحظه همچنین یک چالش استراتژیک برای پکن ایجاد میکند، زیرا پکن در حال ارزیابی این است که چقدر میخواهد پیامی قوی به شرکایی که آنها را طرف ایالات متحده میداند، ارسال کند - به خصوص که به دنبال ثبات در روابط خود با ایالات متحده پیش از سفر مورد انتظار ترامپ در اواخر بهار است.
ترامپ پیش از این روابط پکن با پاناما را که گسترده شده، تحت فشار قرار داده و از همان روز اول ریاست جمهوری خود، فشار بر این کشور را بر سر روابطش با چین افزایش داده است. او از سخنرانی افتتاحیه خود با ادعای اینکه "چین کانال پاناما را اداره میکند"، وعده داد که ایالات متحده "آن را پس میگیرد".
در همان روز، پاناما حسابرسی از عملیات دو بندر کانال توسط شرکت هاچینسون پورتس را آغاز کرد، در عین حالی که رئیس جمهور خوزه رائول مولینو ادعاهای ترامپ را رد کرد. این شرکت یکی از شرکتهای دولتی متعدد چین که در خارج از کشور فعال هستند، نیست، بلکه یک اپراتور بزرگ بندر جهانی در یک شرکت بزرگ تحت کنترل لی کا-شینگ، ثروتمندترین مرد هنگ کنگ، است. این شرکت از عملیات خود دفاع کرده است و پکن ادعاهای مربوط به دخالت خود در کانال را رد کرده است.
ضربه بزرگ به جاهطلبیهای جهانی پکن
اما همزمان با افزایش فشار کاخ سفید بر پاناما، دولت این کشور اعلام کرد که از طرح زیرساخت جهانی «کمربند و جاده» شی جینپینگ، رهبر چین، عقبنشینی خواهد کرد - ضربهای بررگ به جاهطلبیهای پکن در منطقه، بهویژه با توجه به اینکه پاناما اولین کشور آمریکای لاتین بود که در سال ۲۰۱۷ به این ابتکار پیوست.
شرکت سی کی هاچیسون بهار گذشته اعلام کرد که سهام خود در بیش از ۴۰ بندر در حدود بیست و چهار کشور، از جمله دو بندر نزدیک کانال پاناما، را به گروهی به رهبری شرکت آمریکایی بلک راک خواهد فروخت - معاملهای که ترامپ آن را به عنوان یک پیروزی برای ایالات متحده ستایش کرد. اما پکن اعلام کرد که باید هرگونه فروش دارایی توسط این شرکت را "بررسی و نظارت" کند - و از آن زمان به بعد، این معامله به نظر متوقف شده است.
قدم بعدی چیست؟
پکن به خاطر روی آوردن به مجموعهای از اقدامات متقابل اقتصادی برای اعمال فشار، شناخته شده است. صنعت گردشگری ژاپن در ماههای اخیر به دلیل اختلاف سیاسی بر سر تایوان، با لغو مسیرهای پروازی و هشدارهای مسافرتی از سوی چین دست و پنجه نرم کرده است. و در سالهای اخیر، زمانی که دولتها با پکن درگیر شدند، کسب و کارهایی از تولیدکنندگان شراب استرالیایی گرفته تا پرورشدهندگان ماهی سالمون نروژی از بازار عظیم چین محروم شدهاند.
چین همچنین از نفوذ اقتصادی بر پاناما برخوردار است. طبق دادههای سازمان ملل متحد تا سال ۲۰۲۴، چین در سال ۲۰۱۹ از ایالات متحده به عنوان بزرگترین شریک تجاری پاناما پیشی گرفت.
اما دلایلی وجود دارد که پکن باید با احتیاط عمل کند. اولاً، اگرچه پکن از سیاست سختگیرانه ایالات متحده در آمریکای لاتین احساس فشار میکند، اما فرصتی را نیز میبیند.
پکن پیش از این موضع ایالات متحده - به ویژه در دستگیری نیکولاس مادورو، رهبر ونزوئلا - را نوعی امپریالیسم و قلدری دانسته است. و متفکران سیاسی آن محاسبه میکنند که اگرچه استراتژی ایالات متحده ممکن است در کوتاهمدت فشار بیشتری بر تعامل چین در منطقه وارد کند، اما با گذشت زمان، کشورهای بیشتری از آمریکای لاتین را به سمت همکاری با چین سوق خواهد داد.
تلافیجویی با اقدامات اقتصادی عمده علیه پاناما، میتواند تلاش گستردهتر شی جینپینگ برای قرار دادن چین به عنوان رهبر جایگزین ایالات متحده را تضعیف کند، به ویژه برای اقتصادهای نوظهوری که پکن میگوید از جهانی به رهبری ایالات متحده سودی نمیبرند. پکن همچنین ممکن است نخواهد قبل از سفر مورد انتظار ترامپ، اوضاع را بیش از حد متشنج کند.
درسهای استراتژیک
اما پکن - و شرکتهای چینی - نیز با ادامه روند تجربیات را به خاطر خواهند سپرد. به گفته برایان وانگ، تحلیلگر ژئوپلیتیک در دانشگاه هنگ کنگ: «باید انتظار داشته باشیم که شرکتهای دولتی چین به طور فزایندهای از انجام سرمایهگذاریهای استراتژیک قابل توجه در مجاورت ایالات متحده خودداری کنند - با توجه به اینکه به نظر میرسد ترامپ بسیار مشتاق است تا کنترل خود را بر نقاط حساس جغرافیایی و مکانهای مهم در منطقه اعمال کند.»
تحلیلگران در واشنگتن میگویند که ایالات متحده نیز درسهای استراتژیک را در نظر خواهد گرفت. به گفته کریگ سینگلتون، عضو ارشد اندیشکده بنیاد دفاع از دموکراسیها: در آمریکا، حکم دادگاه به عنوان «اثبات مثبتی مبنی بر اینکه فشار پایدار نتیجه میدهد» تفسیر می.شود. تصمیماتی مانند تصمیم پاناما احتمالا دیدگاه ترامپ را مبنی بر اینکه نفوذ چین در نیمکره غربی برگشتپذیر است، تقویت میکند و چالشهای بیشتری را در مکانهایی که میتوان فشار قانونی، سیاسی یا نظارتی را اعمال کرد، تشویق میکند.»
ارسال نظر