آیا «رؤیای دبی» از جنگ بزرگ خاورمیانه جان سالم به در میبرد؟ | بزرگترین شوک دهههای اخیر به اقتصاد امارات
به گزارش اقتصادنیوز، جنگ بزرگ در خاورمیانه در حال مخدوش کردن چهره امارات به مثابه جزیره ثبات در منطقهای آشوبزده است.
تصویری که جنگ آن را به چالش کشید
به نوشته نیویورکتایمز، مکس گرینرز، در حالی که یک شلوارک شنای صورتی پوشیده بود، در میان امواج خروشان در ساحل آفتابی دبی ایستاده و ویدئویی درباره بازار املاک و مستغلات این شهر ضبط میکرد. او به دوربین گفت که با وجود جنگ، به دبی «خوشبین» است. آقای گرینرز، ۳۳ ساله، یک سرمایهگذار املاک و مستغلات از بریتانیا، با ستایش از معافیتهای مالیاتی و فرصتهای فراوان گفت: «این کشور برای من بسیار خوب بوده است.»
اقتصادنیوز: سرمایهگذاری خارجی در بخشهای فناوری مانند هوش مصنوعی و محاسبات ابری، زیربنای برنامههای تحول دولتهای خلیج فارس برای تنوعبخشی به اقتصادهایشان و کاهش وابستگی به نفت است.
رویای به اصطلاح دبی، که با مراکز خرید مجلل و هتلهای پنج ستاره جلا یافته، در چند دهه گذشته میلیونها مهاجر را به این شهر در کناره خلیج فارس جذب کرده است. با این حال، این تصویر با جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران که خاورمیانه را در بر گرفته، به چالش کشیده شده است. طبق گزارش وزارت دفاع، امارات متحده عربی از زمان آغاز جنگ بیش از ۲۰۰۰ حمله پهپادی و موشکی را تجربه کرده که در اثر این حملات حداقل هشت غیرنظامی کشته شدهاند. در واقع این کشور بیشترین آسیب را از جنگ در میان کشورهای خلیج فارس متحمل شده است.
در دبی، جایی که کمتر از ۱۰ درصد از جمعیت چهار میلیون ساکن آن اماراتی هستند، مقامات تلاش کردهاند تا این ایده را که این شهر یک پناهگاه امن در منطقهای بیثبات است، حفظ کنند. به گزارش خبرگزاریهای دولتی، حداقل ۳۵ نفر به اتهام گرفتن یا به اشتراک گذاشتن ویدیو از حملات یا پیامدهای آن دستگیر شدهاند.
رویای مرده؟
به نظر میرسد برخی از ساکنان، مانند آقای گرینرز که پنج سال در دبی زندگی کرده، تقریباً به همان اندازه اماراتیها در حفظ تصویر شهر به عنوان سرزمینی با فرصتهای تقریباً بیحد و حصر سرمایهگذاری میکنند، آن هم با وجود اینکه بسیاری از ساکنان نگرانند که جنگ تأثیر بلندمدتی بر اقتصاد داشته باشد.
به گفته غیث عبدالله، یک اماراتی که گالری هنری بیت الممزر را در دبی اداره میکند، در حالی که از برخی ساکنان شنیده که میگویند «رویای دبی مرده است»، برخی دیگر قاطعانه معتقدند که «هیچ مشکلی وجود ندارد و همه چیز آفتابی و گلگون است». به گفته عبدالله، ساکنان اغلب این درگیری را با همهگیری کووید-۱۹ مقایسه میکنند و بسیاری از مردم تحت یک حس هشدار شدید زندگی میکنند، «برخلاف اینکه ما به معنای واقعی کلمه مورد حمله قرار گرفتهایم.»
در کلیپی که به طور گسترده در رسانههای اجتماعی به اشتراک گذاشته شده، محمد بن زاید آل نهیان، رئیس دولت امارات متحده عربی، در روزهای اولیه جنگ در حال قدم زدن در مرکز خرید دبی دیده میشود تا به مردم اطمینان دهد و آنها را به بیرون رفتن در شهر تشویق کند. اوایل این ماه، در سومین روز عید فطر، تعطیلاتی که به مناسبت پایان ماه رمضان برگزار میشود، سعیده قریشی، دختر ۷ ساله و پسر ۲۰ سالهاش را به پیست اسکیت روی یخ در مرکز خرید برد. خانم قریشی، ۴۴ ساله، گفت که او، مانند بسیاری از ساکنان، در روزهای اول جنگ عصبی بود. اگرچه اوضاع تا حد زیادی به حالت عادی بازگشته است، اما او گفت - حتی با اینکه هنوز موشکها از بالای سرشان رد میشوند - مجبور شده به اقوامش در بریتانیا اطمینان دهد که در امان است.
خانم قریشی در حالی که رقصندگان روی یخ با ترکیبی گیجکننده از آهنگهای عربی اجرا میکردند، گفت: «آنها تصاویری از تلآویو و تهران میبینند و فکر میکنند این همان چیزی است که در دبی اتفاق میافتد». او گفت: «وقتی در دبی زندگی نمیکنید، میزان راحتی همه چیز و سبک زندگی راحت ما را دست کم میگیرید. منظورم این است که ما در وسط یک منطقه جنگی فعال هستیم و به پیست یخ آمدیم.»
خطیب الرحمن، ۳۸ ساله اهل هند که دو سال در دبی زندگی کرده است، گفت که او و دوستانش به صدای هشدارهای موشکی روی تلفنهایشان عادت کردهاند. او گفت: «این یک وضعیت عادی جدید است.»
در جلوی مرکز خرید، فواره دبی یک نمایش رقص شبانه اجرا میکند که در آن فوارههای آب با موسیقی بلند «میرقصند». غرفه و رستورانهای اطراف مملو از جمعیت بود و بسیاری با لباسهای عید تازه خریداری شده سلفی میگرفتند. فائزه الجاسمی، مادر ۳۵ ساله اماراتی چهار فرزند که فرزندانش در حال خرید بستنی قیفی بودند، گفت: «میبینی چقدر شلوغ است. اوضاع عادی است، فراتر از عادی است.» نادر المنصوری، همسر او، نیز با این نظر موافق بود. او گفت: «ما هیچ چیز متفاوتی احساس نکردهایم.» لحظاتی قبل، یک جت جنگنده در حال عبور، غرش کنان از بالای سرشان گذشت - یادآوری اینکه هنوز جنگی در اطراف آنها در جریان است.
پروازهای در تعلیق
قبل از شروع درگیری، فرودگاه اصلی دبی از شلوغترین فرودگاههای جهان بود و گردشگری بخش مهمی از اقتصاد این شهر است. در ابتدا، این ترافیک تقریباً متوقف شد و برخی از خطوط هوایی همچنان پروازهای ورودی یا خروجی از دبی را به حالت تعلیق درآوردهاند.
تأثیر این حادثه در سراسر شهر احساس شده است، به طوری که نرخ اتاقها در بسیاری از هتلهای لوکس آن کاهش یافته است. ساکنان فهرست این نرخها را دست به دست میکنند و یکدیگر را به در نظر گرفتن "اقامت در هتل" تشویق میکنند.
در 28 فوریه، اولین روز جنگ، یک پرتابه به هتل فیرمونت در جزیره مصنوعی پالم جمیرا دبی برخورد کرد و باعث انفجاری بزرگ و خسارات خارجی به ساختمان شد. هتل در بیانیهای اعلام کرد که چهار نفر در پارکینگ نزدیک هتل زخمی شدهاند.
در آن زمان، سامیت آگوستین، ۳۷ ساله، که سه دهه در دبی زندگی کرده است، به همراه پسرش روی تراس آپارتمانش در پالم نشسته بود. او گفت: «به محض اینکه صدای انفجار را شنیدیم، به سرعت به داخل دویدیم.» از آپارتمانش بوی دود به مشام میرسید. او در ابتدا نگران بود، اما خانم آگوستین گفت که اکنون احساس اطمینان میکند زیرا این شهر مانند سایر نقاط خاورمیانه دچار اختلال نشده است. او حتی پسرش را به زمین بازی کودکان هتل فیرمونت برده است. او گفت: «حالا احساس امنیت بیشتری میکنم.»
خسارتی فراتر از صد میلیارد دلار
با اینهمه، میدلایست آی در گزارشی متذکر شده جنگ اسرائیل و آمریکا اقتصاد امارات متحده عربی را در هم کوبیده و فراتر از ۱۲۰ میلیارد دلار از بازارهای ابوظبی و دبی را از بین برد.
بر اساس این گزارش، جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران بحران اقتصادی شدیدی را در امارات متحده عربی ایجاد کرده و بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار از بازارهای سهام دبی و ابوظبی را در عرض یک ماه از بین برده و باعث اختلال گسترده در هوانوردی، املاک و مستغلات و گردشگری شده است. شاخص دبی ۱۶ درصد کاهش یافت، رزرو هتلها از بین رفت و بیش از ۱۸۰۰۰ پرواز لغو شد. ساکنان خارجی با محدودیتهایی روبرو هستند و بازار املاک دبی که زمانی پررونق بود، در حال سقوط آزاد است و معاملات ۳۷ درصد کاهش یافته و قیمتها کاهش یافته است.
به تعبیری دیگر، مدل اقتصادی جهانی شده امارات متحده عربی - که بر پایه ثبات، گردشگری و امور مالی بنا شده است - در میان حملات مداوم و آسیب به زیرساختهای کلیدی، بسیار آسیبپذیر شده است.
بزرگترین شوک اقتصادی دهههای اخیر؛ عملیات نجات دور از دسترس؟
امارات متحده عربی با جدیترین شوک اقتصادی خود در دهههای اخیر روبرو است، چرا که جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران ضربه مستقیمی به صنایع اصلی آن، از امور مالی گرفته تا هوانوردی، وارد میکند و آسیبپذیریهای عمدهای را در مدل اقتصادی آن آشکار میسازد.
بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار از ارزش بازار بورس دبی و ابوظبی در ماه گذشته از بین رفته است، در حالی که بیش از ۱۸۴۰۰ پرواز لغو شده است. شاخص دبی با سقوط ۱۶ درصدی از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، بیش از دو برابر کاهش مشاهده شده در ابوظبی، بیشترین ضربه را متحمل شده است.
شیخ محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات متحده عربی، و شیخ حمدان بن محمد بن راشد آل مکتوم، ولیعهد دبی، سعی کردهاند با سفرهای تبلیغاتی به مرکز خرید دبی، چهرهای شجاعانه به مشکلات اقتصادی کشور خود نشان دهند. اما تحلیلی که توسط میدل ایست آی از اطلاعات عمومی موجود گردآوری شده، نشان میدهد که نجات اقتصاد امارات متحده عربی تحت هر سناریوی پس از جنگ، به بیش از چند سفر به مرکز خرید نیاز دارد. برخلاف عربستان سعودی و عمان که بازارهای سهام آنها به دلیل افزایش قیمت نفت افزایش یافته است، مدل اقتصادی جهانیشده امارات متحده عربی که بر پایه گردشگری، املاک و مستغلات، لجستیک و امور مالی بنا شده است، ضربه مستقیمی خورده و مدل آسیبپذیر این کشور را آشکار کرده است.
جواهر تاج برند دبی زیر ضرب موشک و پهپاد
تا 28 مارس، 398 موشک بالستیک، 1872 پهپاد و 15 موشک کروز به سمت امارات متحده عربی شلیک شده و این کشور را پس از متحد نزدیکش اسرائیل، بیشترین ضربات را متحمل شده است. در حالی که اکثر موشکها رهگیری شدند، بقایای آنها همچنان خساراتی را در ابوظبی و دبی، از جمله در برج العرب، پالم جمیرا، فرودگاه دبی و منطقه صنعتی نفتی فجیره، ایجاد کرد.
"برند دبی" که مدتها برای معرفی امارات متحده عربی به عنوان چیزی فراتر از نفت استفاده میشد، ضربه قابل توجهی خورده است.
یکی از جواهرات تاج دبی، بازار املاک، اکنون تحت فشار شدیدی قرار دارد. شرکت مشاورهای ساویلز مستقر در بریتانیا، دبی را تا اواخر سال 2025، زمانی که معاملات از 147 میلیارد دلار فراتر رفت، "یکی از پویاترین بازارهای املاک جهان" توصیف کرد. اما این روند اکنون به شدت معکوس شده است. تا پایان ماه مارس، شاخص املاک و مستغلات دبی حداقل ۱۶ درصد کاهش یافته بود. تحلیلگران گلدمن ساکس تخمین میزنند که معاملات نسبت به سال گذشته ۳۷ درصد کاهش یافته است، در حالی که فروش در مقایسه با فوریه ۲۰۲۶ بیش از ۵۰ درصد کاهش یافته است.
رویترز گزارش میدهد که برخی از املاک اکنون با تخفیف ۱۰ تا ۱۵ درصدی توسط کسانی که به دنبال خروج سریع هستند، فروخته میشوند. سهام شرکتهای توسعهدهندهای مانند املاک اعمار، که پشت برج خلیفه است، بیش از ۲۵ درصد کاهش یافته است.
لرزه بر جزیره ثبات
به گفته سیتی، این جنگ همچنین "خطر قابل توجهی" برای رشد جمعیت آینده دبی ایجاد کرده است، که اکنون انتظار رشد تنها ۱ درصد در سال جاری و حدود ۲ درصد سالانه تا سال ۲۰۳۱ را دارد، که بسیار کمتر از روند ۴ درصدی اخیر است.
به گفته مورگان استنلی، امارات متحده عربی، و به ویژه دبی، رشد خردهفروشی را در سراسر منطقه خاورمیانه هدایت کرده است و حدود نیمی از کل فروش کالاهای لوکس در خاورمیانه را به خود اختصاص داده است. این تقاضا به شدت به گردشگری وابسته است. بیش از 20 میلیون بازدیدکننده بینالمللی در سال 2025 وارد دبی شدند.
برای دو دهه، دبی و ابوظبی خود را به عنوان جزایر ثبات در منطقهای بیثبات جا زدند و سرمایهگذاران، گردشگران و ساکنان خارجی را به طور یکسان جذب کردند. اکنون، با ورود جنگ به ماه دوم خود، این مدل در حال فروپاشی است.
نشانههای فزایندهای از سرکوب ساکنان خارجی وجود دارد. در تلاشی آشکار برای کنترل روایت، گزارشها حاکی از آن است که دبی حداقل 70 تبعه بریتانیایی را به دلیل فیلمبرداری از حملات دستگیر کرده، اقدامی که خطر آسیب بیشتر به تصویر جهانی آن را به همراه دارد. مقامات هشدار دادهاند که به اشتراک گذاشتن چنین فیلمهایی میتواند منجر به جریمههای بیش از 260000 دلار و احکام زندان تا 10 سال شود.
آسیب به سنگ بنای اقتصاد دبی
همزمان، بخش هوانوردی امارات متحده عربی، که سنگ بنای اقتصاد آن است، ضربه مستقیمی خورده است. فرودگاه بینالمللی دبی، یکی از شلوغترین فرودگاههای جهان که سالانه حدود ۹۵ میلیون مسافر را جابجا میکند، در حملات ایران آسیب دید و در اول مارس به طور کامل تعطیل شد.
در یک روز، بیش از ۳۴۰۰ پرواز در دبی، آل مکتوم، ابوظبی و شارجه لغو شد. شرکتهای هواپیمایی امارات و اتحاد فعالیت خود را به حالت تعلیق درآوردند و پیشبینی میشود ضرر آنها به میلیاردها دلار برسد.
رزرو هتلها به شدت کاهش یافته، قیمتها کاهش یافته و طبق گزارشها، مهاجران ثروتمند تا ۲۵۰ هزار دلار برای پروازهای خصوصی تخلیه پرداخت کردهاند. دبی همچنان به شدت به گردشگران اروپایی وابسته است که بیش از ۲۰ درصد از گردشگران را تشکیل میدهند و اکنون بعید است که در کوتاه مدت به آنجا بازگردند.
