قاره سبز پشت آمریکا را خالی کرد / «نه» بلند اروپا به ماجراجویی ترامپ
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از خبرآنلاین، به گفته یک منبع آگاه، اسپانیا روز دوشنبه حریم هوایی خود را به روی جتهای آمریکایی بست و ایتالیا نیز به هواپیماهای نظامی آمریکا که عازم خاورمیانه بودند، اجازه فرود در پایگاهی در سیسیل را نداد. لهستان نیز اعلام کرده است که هیچ برنامهای برای جابهجایی سامانههای پاتریوت خود ندارد؛ این موضع پس از گزارشی اتخاذ شد که در آن آمده بود ایالات متحده از ورشو خواسته است ارسال یکی از سامانههای خود را برای تقویت پدافند هوایی در خاورمیانه بررسی کند.
روز سهشنبه، رئیسجمهور آمریکا در رسانههای اجتماعی نارضایتی خود را از مخالفت فرانسه با اجازه استفاده هواپیماهای حامل تدارکات نظامی از حریم هوایی این کشور ابراز کرد. ترامپ نوشت: «ایالات متحده به یاد خواهد داشت.»
رهبران اروپایی از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه (۱۰ اسفند ۱۴۰۴)، بر روی لبه تیغ حرکت کردهاند. آنها امیدوارند از برانگیختن خشم فرمانده کل قوای آمریکا جلوگیری کنند تا او تلاشهای جنگی اوکراین علیه روسیه را تضعیف نکند. اروپاییها پس از رد اولیه درخواستهای ترامپ برای کمک به تأمین امنیت عبور و مرور در تنگه هرمز، بر روی پیشنهادی برای تشکیل یک ائتلاف جهت اجرای «آزادی کشتیرانی» در این گذرگاه حیاتی، آن هم «پس از پایان درگیریهای فعال»، به اجماع رسیدهاند.
اما برای جلوگیری از خشم ترامپ خیلی دیر شده بود. به گزارش بلومبرگ، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، هفته گذشته در نشست گروه هفت در فرانسه پشت درهای بسته ملایمتر بود و تقاضای مشخصی ارائه نکرد و از این ابتکار حمایت کرد. با این حال، او روز دوشنبه گفت که ایالات متحده ممکن است نیاز داشته باشد پس از جنگ ایران در روابط خود با ناتو تجدیدنظر کند. او پاسخ این اتحاد نظامی به اقدامات آمریکا را «بسیار ناامیدکننده» خواند و شرکای ناتو را به دلیل دریغ کردن دسترسی به پایگاههای نظامی مورد ملامت قرار داد.
پس از حملات لفظی ترامپ به فرانسه در رسانههای اجتماعی، ریاستجمهوری فرانسه از پست رئیسجمهور آمریکا ابراز تعجب کرد. طبق بیانیه دفتر امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه: «موضع فرانسه از روز اول تغییر نکرده است و ما این تصمیم را که با موضع فرانسه از ابتدای این درگیری همسو است، تأیید میکنیم.»
به نوشته بلومبرگ اگرچه ایالات متحده جنگ در ایران را با کمترین اطلاع قبلی به متحدانش آغاز کرد، اما تهاجم او به شدت به قلمرو اروپا (پایگاهها، بنادر و حریم هوایی) متکی است. با این حال، کشورهای اروپایی نه مایل به درگیری مستقیم در این منازعه هستند و نه آزادی عمل سیاسی لازم را دارند تا حمایتی را که ترامپ میخواهد به او ارائه دهند.
بستن بخشهای وسیعی از حریم هوایی جنوب اروپا به این معناست که بمبافکنهایی که از بریتانیا عملیات انجام میدهند، مجبورند مسیری طولانی و غیرمستقیم را برای رسیدن به خلیج فارس طی کنند. این امر باعث افزایش زمان پرواز، فشار بر خدمه و نیاز به سوخت بسیار بیشتر (تأمین شده توسط تانکرهای سوخترسان هوایی) میشود. ایالات متحده پیشتر در این جنگ دچار سانحه سوخترسانی شده بود؛ زمانی که یک فروند KC-135 در عراق سقوط کرد و تمام ۶ خدمه آن کشته شدند.
اروپا در موضوع حیاتی تنگه هرمز ذینفع است؛ تنگهای که ایران پس از مورد حمله قرار گرفتن توسط آمریکا و اسرائیل، با تهدید به تلافیجویی آن را بست. این گذرگاه حیاتی برای تأمین انرژی از اواخر فوریه عملاً بسته شده و منجر به جهش قیمت نفت و گاز شده است.
این درگیری در سراسر اروپا که پیش از این نیز از تورم ناشی از جنگ آسیب دیده، به شدت غیرمحبوب است. رهبران تلاش کردهاند از آن فاصله بگیرند و تأکید میکنند که هرگونه دخالت نظامی تاکنون صرفاً «دفاعی» بوده است.
ایان لسر، پژوهشگر برجسته در صندوق مارشال آلمان، میگوید: «ما شاهد شواهدی از سردرگمی و تنش بین افکار عمومی و نظرات سیاسی در بسیاری از کشورهای ناتو هستیم. به طور سنتی، تمایلی در اروپا برای همکاری نظامی با آمریکا وجود دارد، اما جنگ فعلی این روابط دفاعی دیرینه را تحت فشار قرار داده است.»
او افزود که تنشهای اخیر لایه دیگری از بیاعتمادی و عدم پیشبینیپذیری را به روابطِ پیشتر متشنجِ فراآتلانتیک اضافه میکند و حتی برای کسانی که مایل به کمک هستند، این سؤال مطرح است که اروپا از داشتن موضع همکاریجویانه چه نفعی میبرد یا هزینه مخالفت چقدر خواهد بود.
یکی از کانونهای اصلی خشم آمریکا، اسپانیا بوده است که حریم هوایی خود را به روی پروازهای آمریکایی مرتبط با عملیات ایران بست و استفاده از پایگاههای آمریکا در خاک خود را مسدود کرد. پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، یکی از صریحترین منتقدان ترامپ در میان رهبران اروپایی بوده و رئیسجمهور آمریکا را به آغاز یک جنگ «غیرقانونی» متهم کرده است.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا نیز پس از رد درخواست اولیه ترامپ برای دسترسی به پایگاههای نظامی این کشور جهت انجام حملات به ایران، با انتقاد تند او روبرو شد. دولت بریتانیا از آن زمان به ایالات متحده اجازه داده است از پایگاهها برای «اقدامات دفاعی محدود» استفاده کند.
در همین راستا، پرتغال موضعی محتاطانه در قبال استفاده آمریکا از پایگاه هوایی «لاژس» در آزور اتخاذ کرده و ضمن تأکید بر اینکه طرف درگیری نیست، دسترسی را تحت ترتیبات دوجانبه موجود و ناتو اعطا کرده است. لیسبون این مجوز را به پشتیبانی لجستیکی، از جمله سوخترسانی و ترانزیت محدود کرده و آن را همسو با قوانین داخلی و الزامات بینالمللی توصیف کرده است. پائولو رنجل، وزیر امور خارجه پرتغال، گفت هرگونه مجوز محدود به عملیات دفاعی و متناسب علیه اهداف نظامی است و تأکید کرد که پرتغال «در این درگیری نخواهد بود».
در مورد ایتالیا، یک منبع آگاه گفت که ممنوعیت استفاده از پایگاههای سیسیل دائمی نبوده و روابط با آمریکا خوب باقی مانده است. وی افزود ایتالیا به این دلیل اجازه فرود نداد که هواپیماها هنگام ارائه درخواست برای استفاده رزمی، در هوا بودند و زمانی برای بحث در مورد این موضوع در پارلمان باقی نمانده بود.
برخلاف سایر متحدان، رومانی به ایالات متحده اجازه داده است از پایگاه خود در آنجا برای امور لجستیکی استفاده کند. ایلیه بولوجان، نخستوزیر رومانی، به روزنامه فیگارو گفت: «هر کشوری که به ناتو پیوست، داوطلبانه این کار را انجام داد. طلاق سیاسی بین اتحادیه اروپا و آمریکا یک فاجعه برای کل جهان غرب خواهد بود.»
به نوبه خود، فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ممنوعیت استفاده آمریکا از پایگاه «رامشتاین» (بزرگترین پایگاه آمریکا در اروپا) را رد کرده است. توافقنامهای که پس از جنگ جهانی دوم امضا شده، استفاده آمریکا از این مکان را تا زمانی که عملیات نظامی آن ناقض قوانین ملی یا بینالمللی نباشد، تضمین میکند. با این حال، مرتس که تلاش کرده است رابطه نزدیکی با ترامپ برقرار کند، به شدت از حمله آمریکا به ایران انتقاد کرده است.
مرتس روز جمعه در کنفرانسی در فرانکفورت گفت: «آنچه ترامپ در حال حاضر انجام میدهد، تنشزدایی و تلاشی برای یافتن راه حل مسالمتآمیز نیست، بلکه یک تنشزایی عظیم با پیامدی نامشخص است.»
