پشت پرده تأخیر در نهایی شدن توافق ایران - آمریکا | تفاهمنامه موقت، «فضای تنفسی» کوتاه برای اقتصاد جهان است؟
به گزارش اقتصادنیوز، ترامپ میگوید برای توافق با ایران عجلهای ندارد؛ توافقی که هنوز تا نهاییشدن فاصله زیادی دارد و یک مقام ارشد دولت آمریکا گفت توافق اولیه شامل پایان محاصره دریایی آمریکا در برابر بازگشایی تنگه هرمز توسط ایران خواهد بود.
وال استریت ژورنال در گزارشی نوشت: ترامپ روز یکشنبه اعلام کرد که برای تکمیل توافق پایان جنگ با ایران عجلهای ندارد؛ این در حالی است که او هفتهها اصرار داشت تهران باید سریعا درباره برنامه هستهای خود امتیاز بدهد، وگرنه با حملات تازه روبهرو خواهد شد. ترامپ در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: «به نمایندگانم اطلاع دادهام که برای رسیدن به توافق عجله نکنند. محاصره دریایی آمریکا علیه کشتیرانی ایران تا زمانی که توافقی حاصل، تأیید و امضا شود ادامه خواهد داشت.»
جزئیاتی که غیرشفاف باقی ماندند
اظهارات رئیسجمهور اندکی پس از آن مطرح شد که یک مقام ارشد دولت ترامپ به خبرنگاران گفت توافق اولیه بر این اساس است که ایران تنگه هرمز را بهطور کامل بازگشایی کند و در مقابل، آمریکا محاصره کشتیرانی ایران را پایان دهد.
جزئیات مشخص توافق، از جمله اینکه آیا ایران برنامه هستهای خود را برای همیشه برخواهد چید یا نه، همچنان نامشخص است و قرار است در مذاکرات بعدی روشن شود.
اقتصادنیوز: تحلیلگران میگویند چین و روسیه نیز از ضعفهای ارتش آمریکا در مقابله با تاکتیکهای نامتقارن ایران و همچنین کاهش ذخایر برخی تسلیحات آمریکا درس گرفتهاند.
این مقام گفت ممکن است زمان ببرد تا رهبری ایران با چارچوب توافق موافقت کند، هرچند تأخیر میتواند ناشی از اختلافات ادامهدار دو طرف نیز باشد؛ بهویژه درباره اینکه ایران در ازای آتشبس تثبیتشده یا توافق نهایی چه منافع اقتصادی دریافت خواهد کرد.
کمتر از ۲۴ ساعت پس از آنکه ترامپ از نهاییشدن قریبالوقوع توافق با ایران سخن گفت، اطلاعات منتشرشده از سوی رئیسجمهور، مقامهای آمریکایی و میانجیگران خاورمیانه نشان میدهد که دو طرف هنوز فاصله زیادی تا توافق نهایی دارند؛ موضوعی که آینده اقتصاد جهانی و امنیت خاورمیانه را همچنان در هالهای از ابهام نگه میدارد.
روری جانستون، بنیانگذار شرکت تحقیقاتی نفتی کامودیتی کانتکست، میگوید: «این شبیه یک پیشرفت بزرگ به نظر میرسد، اما قبلا هم چنین لحظاتی را دیدهایم و هر بار وقتی پای تفسیرهای متفاوت از جزئیات به میان آمده، مذاکرات شکست خورده است.»
در اسرائیل نگرانی گستردهای وجود داشت که این تفاهمنامه فشار اقتصادی و نظامی بر تهران را کاهش دهد؛ در حالی که اسرائیل حکومت ایران را تهدیدی موجودیتی برای خود میداند و مدعی است اکنون تهران در موقعیت ضعیفی قرار دارد.
نویسنده مدعی شده است: «کشورهای عربی خلیج فارس نیز مشتاق بودند از حملات بیشتر به تأسیسات انرژی خود جلوگیری کنند و صادرات نفت شان دوباره روان شود، اما همزمان نگران بودند که توافق جدید به ایران نقشی آشکار در مدیریت تنگه هرمز بدهد و تهران را جسورتر کند تا در اختلافات آینده با همسایگانش از تهدید نظامی استفاده کند.»
حتی بازارها نیز، که طبیعتا از کاهش خطر اختلال بیشتر در عرضه انرژی استقبال میکنند، مشتاق دانستن جزئیات بودند: اینکه تردد کشتیها در تنگه هرمز با چه سرعتی از سر گرفته میشود و آیا این توافق ممکن است این آبراه استراتژیک را در آینده آسیبپذیرتر کند یا نه.
توافق یا فضایی برای تنفس؟
آن مقام ارشد دولت ترامپ گفت: «توافق اولیه میتواند برای اقتصاد آمریکا و جهان «فضای تنفسی» ایجاد کند.» او افزود: «در حال حاضر هیچ تعهد مشخصی از سوی واشنگتن برای آزادسازی داراییها یا کاهش اولیه تحریمها وجود ندارد.»
به نظر میرسد این موضوع یکی از آخرین موارد اختلاف باشد؛ چراکه ایران بر دریافت فوری امتیازهای اقتصادی اصرار دارد.
این مقام همچنین گفت: «ایران اصل کنار گذاشتن همه ذخایر اورانیوم غنیشده، چه با غنای بالا و چه پایین، را پذیرفته است، هرچند چگونگی و زمان اجرای آن هنوز مشخص نشده است.»
در مرحله بعدی مذاکرات، مذاکرهکنندگان ایرانی اشاره کردهاند که ممکن است درباره تعلیق کوتاهتر غنیسازی اورانیوم گفتوگو کنند و ذخایر اورانیوم با غنای بالاتر از ۲۰ درصد نیز تحت نظارت منطقهای در داخل ایران رقیق شود.
براساس توافق نهایی، آمریکا کاهش گستردهتر تحریمها را متناسب با اقدامهای ایران برای محدود کردن برنامه هستهایاش ارائه خواهد داد. این مقام گفت تهران و واشنگتن هنوز درباره مدتزمان تعلیق فعالیتهای هستهای ایران به توافق نرسیدهاند.
او افزود: «تعداد سالهایی که ایران از غنیسازی منع میشود، کمتر از قدرت سازوکار نظارتی برای جلوگیری از هرگونه غنیسازی اهمیت دارد.»
میانجیگران خاورمیانه هم جداگانه گفتند: «تفاهمنامه باعث خواهد شد توقف درگیریها دستکم ۶۰ روز ادامه پیدا کند و آتشبس فعلی تمدید شود.» آنها گفتند ایران همچنین خواهان آن است که آمریکا بخشی از حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی بلوکهشده ایران را آزاد کند و برخی تحریمها را بردارد تا ایران بتواند نفت خود را بفروشد.
چهرههای تندرو ضدایرانی در آمریکا، از جمله لیندسی گراهام و تد کروز از ایده توافقی که فقط به بازگشایی تنگه هرمز منجر شود و احتمالا ایران را جسورتر کند، انتقاد کردند. همچنین مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا، گفت ایران باید شروط آمریکا را بپذیرد و به آنها پایبند بماند.
او گفت: «این تصور که این رئیسجمهور، با توجه به تمام چیزهایی که نشان داده حاضر است انجام دهد، در نهایت با توافقی موافقت کند که ایران را از نظر جاهطلبیهای هستهای در موقعیت قویتری قرار دهد، مضحک است.»
به گفته مقامهای خلیج فارس، رهبران منطقه در تماس تلفنی روز شنبه ترامپ را تشویق کردند توافق با ایران را بپذیرد تا از آسیب جدی به تأسیسات انرژی منطقه جلوگیری شود. هرچند رهبران خلیج فارس بهدنبال راهحل دیپلماتیک هستند، اما همچنان عمیقاً نگراناند که پیشنهاد فعلی آنها را در برابر ایران آسیبپذیر باقی بگذارد.
این مقامها گفتند ایران هنوز درباره برنامه موشکی خود گفتوگو نکرده و تضمینی هم نداده که کشورهای خلیج فارس یا شبهنظامیان متحدش در منطقه هدف تهران قرار نخواهند گرفت.
اچ. ای. هلیِر، پژوهشگر ارشد مؤسسه مطالعات دفاعی سلطنتی بریتانیا، گفت: «ایران در حالی وارد دوره پساجنگ میشود که اهرم تازهای دارد که قبلا نداشت، چون اکنون هرمز به یک ابزار چانهزنی تثبیتشده تبدیل شده است.»
بنیامین نتانیاهو قرار بود یکشنبه شب کابینه امنیتی اسرائیل را برای بررسی موضوع ایران تشکیل دهد. فردی آگاه از موضوع گفت مقامهای اسرائیلی درباره نبود شفافیت در مرحله دوم مذاکرات زمانی که آمریکا و ایران وارد بحث درباره مسائل هستهای خواهند شد نگران هستند. نتانیاهو پس از تماس تلفنی شنبهشب با ترامپ در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ترامپ بار دیگر حق اسرائیل برای دفاع از خود در برابر تهدیدها در همه جبههها، از جمله لبنان، را تأیید کرد.»
دولت ترامپ در جنگ غزه نیز رویکردی چندمرحلهای مشابه اتخاذ کرده بود؛ اسرائیل و حماس را برای دستیابی به توافق اولیه جهت توقف جنگ تحت فشار گذاشت و مسائل مربوط به خلع سلاح حماس و آینده حکومت غزه را به مراحل بعدی موکول کرد. هفت ماه بعد، این مسائل هنوز حلنشده باقی ماندهاند.
اسرائیل همچنان لبنان را هدف حملات قرار میدهد. اسرائیل همچنین نگران است توافق اولیه دستش را در لبنان ببندد.
در حالی که ترامپ و نتانیاهو مرتب با یکدیگر گفتوگو میکنند، اسرائیل طرف مذاکرات نیست و از اینکه مورد مشورت قرار نگرفته و درباره روند مذاکرات در جریان قرار نمیگیرد ناراضی به نظر میرسد.
ایران در تمام دوران فعالیت سیاسی نتانیاهو مسئلهای محوری برای او بوده است. توافقی که ضعیف تلقی شود، میتواند در انتخابات فشرده سراسری که قرار است اواخر امسال برگزار شود، به او در میان رأیدهندگان تندرو آسیب بزند.
جنگ ایران هم محبوبیت نتانیاهو را افزایش نداده و نظرسنجیها نشان میدهد ائتلاف او احتمالاً موفق به کسب اکثریت نخواهد شد.
