وحشت کشورهای عربی از جنگ دوباره ترامپ با ایران | از تغییر نگاه اعراب به تهران تا ترس از تسلط ایران به تنگه هرمز
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از ایرنا، مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی (CSIS) در واشنگتن در گزارشی به بررسی «دیدگاه کشورهای عرب خلیج فارس نسبت به توافق در حال شکلگیری میان ایران و آمریکا» پرداخته و مینویسد:
با انتشار جزئیات پیشبینیشده از یک یادداشت تفاهم (MOU) میان آمریکا و ایران، کشورهای عربی خلیج فارس احتمالاً با ترکیبی از احساس آسودگی و اضطراب به این توافق نگاه میکنند. اگر این یادداشت تفاهم امضا شود، به همراه آتشبس ۶۰ روزه، تمرکز بر چشمانداز نظم نوظهور در خاورمیانه را شفافتر خواهد کرد. در این مرحله جدید، بازیگران خلیج فارس تلاشهای خود را برای حفظ منافع خود و اطمینان از اینکه هرگونه توافق با ایران، پایدار خواهد بود، سرعت خواهند بخشید.
با از سرگیری درگیری، چشمانداز سرمایهگذاری مستقیم خارجی کاملاً محو میشد. همانطور که یکی از مقامات مطلع در منطقه گفت: اگر درگیری از سر گرفته شود «هیچ عقل سلیمی» در این منطقه سرمایهگذاری نخواهد کرد.نویسندگان این گزارش در ادامه با اشاره به سفری که به قطر در دوره برقراری آتش بس شکننده میان ایران و ایالات متحده داشتند، شرایط حاکم بر این کشور و سایر کشورهای حاشیه خلیج فارس در سایه احتمال بازگشت جنگ را توصیف کرده و نوشتند: اگرچه هیچ شهروند قطری در این جنگ کشته نشده اما تأثیر روانی حملههای موشکی و پهپادی مستمری که هفتهها این کشور را هدف قرار میداد، بسیار چشمگیر بود. همزمان افزایش قیمتها و کمبود برخی کالاها به اضطراب ناشی از این شرایط افزوده است.
فراتر از ترومای انسانی، اکثر دولتهای خلیج فارس با ریسکهای اقتصادی وجودی نیز مواجه هستند که ناشی از بسته شدن تنگه هرمز و حملات مستقیم به زیرساختهای انرژی آنهاست. تقریباً تمام کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، شاهد این بودند که بخشی از زیرساختهای انرژی آنها چه ذخیرهسازی، چه حملونقل، پالایش یا تولید، هدف حمله قرار گرفته است.
اگر دولت ترامپ گزینه حملات به زیرساختهای انرژی و غیرنظامی ایران را انتخاب میکرد، همانطور که رئیسجمهور اغلب تهدید میکرد، فاز بعدی درگیری میتوانست برای خلیج فارس فاجعهبار باشد. با از سرگیری درگیری، چشمانداز سرمایهگذاری مستقیم خارجی کاملاً محو میشد. همانطور که یکی از مقامات مطلع در منطقه گفت: اگر درگیری از سر گرفته شود «هیچ عقل سلیمی» در این منطقه سرمایهگذاری نخواهد کرد.
در طول جنگ، ایران رویکردی را در پیش گرفت که به تنش با تنش پاسخ میداد و همان نوع اهدافی را هدف میگرفت که در حملات آمریکا و اسرائیل به ایران تخریب می شدند. تهران تهدید کرده که اگر درگیری نظامی از سر گرفته شود، همین کار را خواهد کرد. با توجه به ریسکهای وجودی، قدرتهای اصلی شورای همکاری خلیح فارس به شمول عربستان، امارات و قطر، با رئیسجمهور آمریکا لابی کردهاند تا از دور دیگر جنگ با ایران اجتناب کند و در عوض به راهحل دیپلماتیک روی آورد.
نویسندگان این گزارش در ادامه به حس دوگانهای اشاره می کنند که در کشورهای حاشیه خلیج فارس وجود دارد و ادعا می کنند که کشورهای خلیج فارس بیتردید از اینکه درگیری با ایران از سر گرفته نشده، احساس آسودگی میکنند. با این حال، این آسودگی با نگرانی و ترس آمیخته است.
نویسندگان با اشاره به اینکه این جنگ قدرت نظامی ایران را به رخ منطقه کشاند، می نویسند که منطقه اکنون باید با ایرانی کنار بیاید که با حفظ توانمندیهای موشکی و پهپادی خود، همچنان قادر است در هر زمانی تنگه هرمز را به عنوان ابزاری در جنگ مورد استفاده قرار دهد. وضعیت حاکم شده بر تنگه هرمز به ویژه برای قطر، بحرین و کویت نگرانکننده است زیرا آنها کاملاً به این تنگه برای صادرات و واردات وابسته هستند.
برای بسیاری از کشورهای خلیج فارس، تقویت دفاع داخلی از طریق مشارکتهای متنوع کلیدی خواهد بود. این کشورها احتمالاً توافقهای دفاعی جدیدی با دولتهای اروپایی و شرق آسیا منعقد خواهند کرد. هفته گذشته، امارات توافقنامه همکاری دفاعی با فرانسه و قطر یادداشت تفاهمی با کانادا برای افزایش همکاری در زمینه امنیت و دفاع امضا کردند.در ادامه این متن با اشاره به اینکه به نظر نمی رسد وضعیت تنگه هرمز حتی در صورت شکل گیری تفاهم اولیه میان ایران و ایالات متحده هم به شرایط پیش از جنگ باز گردد، آمده است: کشورهای خلیج فارس هیچ راهی جز از سرگیری تعاملات عملگرایانه با ایران نمیبینند و این در حالی است که بی اعتمادی میان این کشورها هم در منطقه افزایش قابل توجهی یافته است.
در ادامه این متن با تاکید بر اینکه کشورهای حاشیه خلیج فارس از این پیش تلاش خواهند کرد تا مدیریت وضعیت جدید حاکم بر منطقه را به بهترین نحو برای خود پیش ببرند، آمده است: کشورهای شورای همکاری خلیج فارس همه پاسخی یکسان به شرایط نخواهند داد بلکه هر کدام بسته به اولویتها، نقاط قوت و ضعف و چشمانداز خود، استراتژی جداگانهای را تدوین خواهند کرد.
نویسندگان این متن ادعا می کنند که با وجود افتراق های ممکن میان کشورهای عضو شورا اما خطوط مشترکی هم در تبیین سیاستهای آنها تاثیر گذار خواهد بود، خطوطی که به ادعای نویسندگان یکی از آنها تداوم «تهدید دانستن ایران» است و دیگری ابهام در قابلیت اعتماد به آمریکا به عنوان تضمینکننده امنیت این منطقه.
برهمین اساس در ادامه متن آمده است که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس احتمالاً بر گامهایی تمرکز خواهند کرد که توان دفاعی داخلی آنها را افزایش می دهد، همکاری امنیتی درونمنطقهای را تقویت میکند و شرکای امنیتی و اقتصادی را متنوع میکند تا روابط با آمریکا را تکمیل کند.
برای بسیاری از کشورهای خلیج فارس، تقویت دفاع داخلی از طریق مشارکتهای متنوع کلیدی خواهد بود. این کشورها احتمالاً توافقهای دفاعی جدیدی با دولتهای اروپایی و شرق آسیا منعقد خواهند کرد. هفته گذشته، امارات توافقنامه همکاری دفاعی با فرانسه و قطر یادداشت تفاهمی با کانادا برای افزایش همکاری در زمینه امنیت و دفاع امضا کردند.
یکی از تحلیلگران خلیج فارس پیشبینی کرد که سرمایهگذاری این کشورها از فناوری هوش مصنوعی به سمت مجتمع نظامی-صنعتی تغییر جهت خواهد داد. یکی از مقامات قطری نیز علاقه خود را برای یادگیری از تجربه سایر کشورهای کوچکی که موفق به دفاع از خود شدهاند، از جمله سنگاپور و اسرائیل، ابراز کرد.
این اولین باری نیست که اصل یکپارچگی اقتصادی به عنوان مرهمی برای درگیری مطرح میشود. کوردل هال، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم گفت: «اگر کالاها از مرزها عبور نکنند، ارتشها عبور خواهند کرد».نویسندگان این مطلب در ادامه ادعا می کنند که با وجود اختلافات گسترده بین برخی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، بهویژه عربستان و امارات اما سطح بالایی از همکاری در زمینه اشتراکگذاری اطلاعات، امنیت و همکاری نظامی در خلیج فارس ادامه خواهد یافت. برخی از کارشناسان معتقدند که این همکاریها احتمالاً شامل اقدامات امنیتی دریایی بیشتر از جمله توانمندیهای پاکسازی مین برای تضمین آزادی ناوبری و همچنین تقویت دفاعهای ضد پهپاد، احتمالاً از طریق سرمایهگذاری بر روی فناوریهای ضد پهپاد اوکراینی، خواهد بود.
در بخش پایانی این نوشتار با اشاره به حاکم شدن «وضعیت جدید» بر خلیج فارس، پیش بینی شده که کشورهای عربی این منطقه به سمت بازتعریف رابطه خود با ایران حرکت خواهند کرد. نویسندگان این گزارش با استناد به سخنان یک مقام آگاه در قطر مینویسند: منطقه به این نتیجه رسیده که ایران ماندگار است.
در چنین شرایطی به نظر می رسد که برای قطر و دیگران در خلیج فارس، ایجاد روابط متقابل اقتصادی میان ایران و خلیج فارس، بهترین شکل بازدارندگی باشد. در این نگاه، ادغام ایران در یک مدل اقتصادی که به ثبات منطقه وابسته است، شاید بهترین گزینه باشد.
این اولین باری نیست که اصل یکپارچگی اقتصادی به عنوان مرهمی برای درگیری مطرح میشود. کوردل هال، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم گفت: «اگر کالاها از مرزها عبور نکنند، ارتشها عبور خواهند کرد».
