ایران و آمریکا در آستانه توافق بر سر تنگه هرمز؟ | 3 هدف مذاکرات با میانجیگری عمان | مذاکره مستقیم محتمل است؟
به گزارش اقتصادنیوز، ایالات متحده، ایران و عمان به توافقی موقت نزدیک شدهاند؛ توافقی که در صورت نهایی شدن، میتواند مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز را بار دیگر باز کند و امیدها برای کاهش تنش در یکی از حساسترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان را افزایش دهد.
الجزیره در گزارشی نوشته است: این توافق که طی چند هفته گذشته در حال مذاکره بوده، سه هدف اصلی را دنبال میکند؛
- احیای آتشبس ۱۷ ژوئن میان تهران و واشنگتن.
- پایان دادن به اختلافات درباره نحوه عبور کشتیها از تنگه هرمز( مسیری که در شرایط عادی حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند).
- فراهم کردن زمینه برای ازسرگیری مذاکرات گستردهتر درباره برنامه هستهای ایران و سایر اختلافات میان دو کشور.
ترامپ: طی ۴۸ ساعت آینده همهچیز مشخص میشود
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شامگاه سهشنبه با لحنی خوشبینانه درباره روند مذاکرات گفت گفتوگوها با ایران بهخوبی در حال پیشرفت است.
اقتصادنیوز: مجموعه تحولات هفتههای اخیر نشان میدهد بحران میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن تهران بیش از گذشته بر ابزارهای بازدارندگی منطقهای، نفوذ در مسیرهای انتقال انرژی و توان موشکی خود تکیه میکند، در حالی که واشنگتن با محدودیتهای نظامی، نگرانی متحدان منطقهای و هزینههای سنگین هرگونه درگیری گسترده روبهرو است.
او در پاسخ به این پرسش که آیا توافق قریبالوقوع است، اظهار کرد: خواهیم دید؛ ظرف ۴۸ ساعت آینده همهچیز روشن میشود. تنگه هرمز خیلی زود باز خواهد شد؛ در غیر این صورت، ضربه بسیار سختی وارد میشود و بعد از آن هم تنگه باز خواهد شد.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که گزارشها حاکی از آن بود ترامپ در آخر هفته گذشته از اجرای آنچه بزرگترین حمله نظامی آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم توصیف کرده بود، صرفنظر کرده است؛ تصمیمی که بار دیگر الگوی همیشگی او را نشان میدهد؛ ابتدا تهدید به اقدام نظامی و سپس در آخرین لحظه، ترجیح دادن مسیر دیپلماسی.
تهران همچنان مذاکره مستقیم با واشنگتن را رد میکند
در مقابل، مقامهای ایرانی همچنان هرگونه گفتوگوی مستقیم با آمریکا را انکار میکنند و تاکید دارند که مذاکرات صرفا با میانجیگری عمان و درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز در جریان است.
عمان که بخشی از آبهای این تنگه در قلمرو دریایی آن قرار دارد، سالهاست نقش میانجی میان تهران و واشنگتن را ایفا میکند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرد گفتوگوهای انجامشده با عمان «مثبت» بوده و همچنان ادامه دارد. با این حال، خبرگزاری سپاه به نقل از یک مقام ایرانی گزارش داد که تهدیدهای نظامی آمریکا همچنان مهمترین مانع دستیابی به توافق محسوب میشود.
تنش در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد
این تلاشهای دیپلماتیک در شرایطی دنبال میشود که تنشها در تنگه هرمز همچنان بالاست.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) روز سهشنبه اعلام کرد یک کشتی باری در نزدیکی سواحل عمان هدف یک پرتابه ناشناس قرار گرفته است.
از سوی دیگر، تردد کشتیهای تجاری نیز همچنان با اختلال جدی روبهروست. روز دوشنبه تنها هشت کشتی از تنگه هرمز عبور کردند؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، به طور متوسط روزانه حدود ۱۳۰ کشتی از این مسیر عبور میکردند.
ادامه این وضعیت نگرانیها درباره افزایش شدید قیمت جهانی نفت را تشدید کرده است.
تلاش برای توافق موقت پیش از مذاکرات بزرگتر
در چنین شرایطی، میانجیها در تلاش هستند پیش از آنکه مذاکرات درباره تفاهمنامه گستردهتر میان ایران و آمریکا از سر گرفته شود، دستکم بر سر مدیریت موقت تنگه هرمز به توافق برسند.
این تفاهمنامه که در ماه ژوئن میان دو کشور امضا شده بود، قرار بود زمینه را برای مذاکرات جامعتر درباره پرونده هستهای ایران و سایر موضوعات مورد اختلاف فراهم کند.
چه موضوعاتی در مذاکرات تنگه هرمز مطرح است؟
اختلاف بر سر تنگه هرمز پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران شکل گرفت؛ زمانی که تهران در واکنش به حملات نظامی، این گذرگاه راهبردی را بست؛ اقدامی که یکی از شلوغترین مسیرهای دریایی جهان را مختل کرد و باعث جهش قیمت انرژی در بازارهای جهانی شد.
پس از آنکه ایران بخشی از مسیر را دوباره بازگشایی کرد، کشتیهای تجاری را ملزم ساخت از مسیر شمالی که از آبهای سرزمینی ایران و اطراف جزیره لارک عبور میکند، استفاده کنند.
در مقابل، آمریکا با هدف افزایش فشار اقتصادی بر تهران، محاصره دریایی بنادر ایران را در دستور کار قرار داد؛ اقدامی که در حالی انجام شد که ایران همچنان از طریق همین تنگه به صادرات نفت خود ادامه میداد.
پس از برقراری آتشبس در ماه آوریل، واشنگتن پیشنهاد کرد کشتیها بهجای مسیر شمالی، از کریدور جنوبی در امتداد سواحل عمان عبور کنند. اما تهران این پیشنهاد را رد کرد و استدلال کرد که این طرح با مفاد تفاهمنامه ایران و آمریکا مغایرت دارد. ایران حتی تعدادی از کشتیهایی را که از مسیر پیشنهادی عمان عبور کرده بودند، هدف قرار داد.
اکنون میانجیها در تلاش هستند راهحلی میانه پیدا کنند؛ راهکاری که هم امکان ازسرگیری تردد عادی کشتیهای تجاری را فراهم کند و هم دغدغههای امنیتی ایران و عمان را در نظر بگیرد.
ایران در مذاکرات چه میخواهد؟
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرده است که مذاکرات با عمان بر ایجاد «مسیرهای امن برای ورود و خروج کشتیها» متمرکز است؛ مسیرهایی که ضمن حفظ حقوق حاکمیتی ایران، ملاحظات امنیت ملی تهران و مسقط را نیز تأمین کند.
به گفته او، ارزیابیهای سیاسی و فنی از روند مذاکرات مثبت بوده، هرچند همچنان درباره نحوه مدیریت عبور و مرور کشتیها اختلافاتی وجود دارد.
مقامهای ایرانی میگویند هنوز چند موضوع اساسی حلوفصل نشده است؛ از جمله:
- سازوکار بازگشایی کامل تنگه هرمز
- نحوه دریافت هزینه خدمات دریایی
- چارچوب امنیتی بلندمدت برای مدیریت این آبراه
تهران همچنان تاکید میکند که مذاکرات صرفاً با عمان انجام میشود و گفتوگوی مستقیمی با آمریکا در جریان نیست.
موضع رسمی ایران این است که تهران و مسقط باید بر اساس محدوده آبهای سرزمینی خود، بهصورت مشترک مدیریت تنگه هرمز را بر عهده داشته باشند و کنترل ناوبری در این منطقه نیز در اختیار دو کشور باقی بماند.
از سوی دیگر، ایران بهطور تلویحی اعلام کرده قصد دارد نوعی نظام دریافت هزینه خدمات دریایی را اجرا کند.
البته طبق حقوق بینالملل، دریافت عوارض برای عبور از تنگههای بینالمللی مانند هرمز مجاز نیست؛ اما کشورهای ساحلی میتوانند در قبال خدماتی مانند راهنمایی دریانوردی، هدایت کشتیها، حفاظت محیطزیست و خدمات ایمنی دریایی، هزینه دریافت کنند.
آمریکا چه خواستهای را دنبال میکند؟
مقامهای آمریکایی میگویند دولت ترامپ به دنبال آزادی کامل کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز است؛ بدون آنکه ایران بتواند از کشتیها عوارض دریافت کند یا عبور آنها را به کسب مجوز از تهران مشروط سازد.
یکی از مقامهای آمریکایی آگاه از روند مذاکرات به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفته است هرگونه توافق موقت نباید شامل تأیید ایران برای عبور کشتیها یا دریافت هرگونه هزینه باشد.
به گفته این مقام، واشنگتن همچنان خواهان بازگشت به همان سازوکار پیشین است؛ وضعیتی که در آن هیچ کشوری کنترل مسیرهای عبور یا حق محدود کردن تردد کشتیها را در اختیار نداشته باشد.
دونالد ترامپ روز دوشنبه در جمع خبرنگاران، احتمال دریافت عوارض از سوی ایران را رد کرد و گفت: اجازه نمیدهم آنها پولی دریافت کنند. اگر قرار باشد کسی هزینهای بگیرد، این ما هستیم که آن را دریافت خواهیم کرد.
در همین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تأکید کرده مذاکرات مربوط به تنگه هرمز از گفتوگوهای گستردهتر درباره برنامه هستهای ایران جداست.
او گفت: توافق اصلی همان توافقی است که به برنامه هستهای ایران مربوط میشود. اما توافق فوری و موضوعی که اکنون بیشترین توجه را به خود جلب کرده، مسئله تنگه هرمز است.
