راهبردهای جدید تهران برای مقابله با آمریکا | آیا ترامپ عقب نشسته است؟ | آماده باش ایران و آمریکا برای جنگ جدید؟
به گزارش اقتصادنیوز، در شرایطی که دونالد ترامپ بار دیگر از تشدید اقدام نظامی علیه ایران عقبنشینی کرد، مقامهای تهران این اتفاق را نشانهای از درستی روایتی میدانند که مدتهاست بر آن تاکید دارند؛ اینکه ایران از جنگ ترسی ندارد، بلکه رئیسجمهور آمریکا مایل به ورود به یک درگیری گسترده نیست.
نیویورک تایمز در گزارشی نوشت: رهبران ایران معتقدند به نقطه ضعف اصلی جهان دست یافتهاند. از نظر آنها این نقطه ضعف وابستگی اقتصاد جهانی به امنیت انرژی و مسیرهای حیاتی انتقال نفت و گاز است. تهران طی هفته گذشته در منطقه تلاش کرد تا نشان دهد که همچنان قادر است مهمترین تاسیسات انرژی و آبراههای استراتژیک جهان را در معرض تهدید قرار دهد.
اقتصادنیوز: گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد آمریکا و متحدانش در خلیج فارس بخش قابل توجهی از ذخایر موشکهای رهگیر و همچنین موشکهای کروز تام هاوک را مصرف کردهاند؛ موضوعی که میتواند توان ادامه عملیات را به شدت محدود کند.
همزمان، ایران در رویارویی با واشنگتن بر سر زمان و نحوه پایان دادن به دور تازه تنشها و بازگشت به مذاکرات صلح، موضع خود را سختتر کرده است. مذاکراتی که قرار بود بر اساس توافقی موقت از سر گرفته شود، اما ماه گذشته از هم پاشید.
پاسخ تهران به تهدیدهای ترامپ: برای جنگ آمادهایم
در روزهایی که ترامپ هشدار میداد اگر ایران امتیاز ندهد، احتمال یک تشدید جدی درگیری وجود دارد، دو مقام پیشین ایرانی میگویند پاسخ تهران این بوده که اگر آمریکا قصد حمله دارد، آن را عملی کند.
امیر موسوی، دیپلمات پیشین ایران که به گفته خود آخر هفته گذشته با اعضای تیم محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و از چهرههای اصلی مذاکرات، دیدار کرده بود، میگوید ایران در برابر تهدیدهای واشنگتن عقبنشینی نکرده است.
به گفته او، در روزهای اخیر پیامهایی میان مقامهای آمریکایی و ایرانی از طریق میانجیهای پاکستانی و قطری رد و بدل شده است. موسوی مدعی است ترامپ هشدار داده بود اگر تهران مذاکرات را از سر نگیرد، زیرساختهای غیرنظامی از جمله نیروگاههای برق هدف حملات شدید قرار خواهند گرفت.
اما پاسخ ایران روشن بوده است؛ بازگشت به مذاکره تنها در صورتی امکانپذیر است که آمریکا به تفاهم اولیه مورد توافق دو طرف بازگردد؛ توافقی که بسیاری از تحلیلگران آن را به سود ایران ارزیابی کردهاند.
موسوی میگوید پیام تهران به واشنگتن چنین بوده است: ما هیچ نگرانیای از جنگ نداریم و برای یک رویارویی بزرگ آمادهایم.
او اضافه میکند که پس از تهدید ترامپ به هدف قرار دادن شبکه برق ایران، پاسخ تهران این بود که اگر شما حمله کنید، ما هم حمله خواهیم کرد.
تحلیل مقامهای ایرانی؛ ترامپ از تهدید بهعنوان ابزار چانهزنی استفاده میکند
ساسان کریمی، استاد مطالعات ایران در دانشگاه تهران، معتقد است مقامهای جمهوری اسلامی ایران الگوی رفتاری ترامپ را بهخوبی شناختهاند.
به گفته او، هر بار که پیامهایی میان دو طرف رد و بدل میشود، ترامپ تلاش میکند با افزایش فشار و تهدید نظامی، امتیاز بیشتری در مذاکرات به دست آورد.
کریمی میگوید: ترامپ تصور میکند با بالا بردن سطح تهدید میتواند ایران را وادار به عقبنشینی کند، اما ایران کشوری نیست که به این سادگی تحت فشار قرار گیرد.
عقبنشینی ترامپ؛ نتیجه توافق یا نگرانی متحدان عرب؟
ترامپ روز یکشنبه اعلام کرد از اجرای برنامه تشدید حملات صرفنظر کرده، زیرا ایران و چند کشور خاورمیانه درخواست کردهاند برای نهایی شدن چارچوب توافق فرصت بیشتری داده شود.
با این حال، هیچ نشانهای از آغاز دوباره مذاکرات میان تهران و واشنگتن دیده نمیشود. در مقابل، دو دیپلمات منطقهای میگویند آنچه واقعا رخ داده، نگرانی شدید عربستان سعودی و قطر از ناتوانی در حفاظت از تاسیسات نفت و گاز خود بوده است.
شبکه رسمی اخبار عربستان گزارش داد محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، در گفتوگویی با ترامپ بر ضرورت اولویت دادن به گفتوگو برای کاهش تنشها و جلوگیری از گسترش جنگ در منطقه تأکید کرده است.
حوادث دو هفته گذشته نشان میدهد نگرانی کشورهای عربی بیدلیل نیست. دو هفته پیش، نیروهای حوثی در یمن، عبور و مرور نفتکشهای عربستان از تنگه بابالمندب را مختل کردند.
ریاض در ماههای اخیر بخشی از صادرات نفت خود را از طریق خط لوله به سواحل دریای سرخ منتقل کرده بود تا وابستگی به تنگه هرمز را کاهش دهد؛ مسیری که ایران همچنان نفوذ قابلتوجهی بر آن دارد.
چند روز بعد نیز دو تاسیسات مهم نفتی عربستان هدف حمله پهپادی قرار گرفتند؛ حملهای که ریاض آن را به گروههای مورد حمایت ایران در عراق نسبت داد.
یک روز بعد، دو کشتی در بندر دمیاط مصر دچار آتشسوزی شدند. مقامهای مصری اعلام کردند شواهد اولیه از احتمال حمله پهپادی حکایت دارد؛ رخدادی که بسیاری از تحلیلگران منطقه آن را نیز به ایران یا گروههای همسو با تهران نسبت دادند.
تنگه هرمز؛ نقطه کانونی نبرد بر سر نظم امنیتی خاورمیانه
به باور بسیاری از کارشناسان، آنچه امروز میان ایران و آمریکا جریان دارد، صرفا یک اختلاف بر سر پرونده هستهای یا تنشهای مقطعی نیست؛ بلکه رقابتی گستردهتر برای تعیین ساختار امنیتی آینده خاورمیانه است.
اچ.ای. هلیِر، پژوهشگر ارشد مؤسسه خدمات سلطنتی متحد در لندن، میگوید ریشه اصلی این رویارویی به مسئله کنترل تنگه هرمز بازمیگردد؛ گذرگاهی که بخش قابلتوجهی از صادرات نفت جهان از آن عبور میکند.
او میگوید: ایران بهشدت مصمم است کنترل و نفوذ خود بر تنگه هرمز را حفظ کند و برای رسیدن به این هدف، حاضر است حتی زیرساختهای حیاتی منطقه را هدف قرار دهد.
از نگاه او، تهران تنگه هرمز را صرفا یک مسیر دریایی نمیداند، بلکه آن را مهمترین ابزار بازدارندگی خود در برابر فشارهای نظامی و اقتصادی غرب تلقی میکند.
حمله به پایگاه آمریکا در اردن؛ نقطه عطف بحران
در کنار تنشهای دریایی، حمله ۱۷ ژوئیه به مواضع نظامی آمریکا در اردن نیز از نگاه تحلیلگران نقطه عطفی در این بحران محسوب میشود؛ حملهای که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی انجامید.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بینالمللی بحران معتقد است این عملیات معادلات امنیتی منطقه را تغییر داد.
به گفته او، این حمله نشان داد که زرادخانه موشکی ایران همچنان توان عملیاتی بالایی دارد و برخلاف بسیاری از برآوردهای پیشین، ظرفیتهای اطلاعاتی تهران نیز بسیار پیشرفتهتر از آن چیزی است که تصور میشد.
واعظ میگوید این حمله تنها یک اقدام نظامی نبود؛ بلکه پیامی راهبردی برای واشنگتن محسوب میشد؛ پیامی مبنی بر اینکه هرگونه تشدید درگیری، هزینهای بسیار سنگین برای آمریکا و متحدانش خواهد داشت.
اعتراضات کمسابقه در اردن
حمله به پایگاه آمریکایی تنها پیامدهای نظامی نداشت. این رویداد موجی از نارضایتی داخلی در اردن نیز به همراه آورد؛ کشوری که یکی از نزدیکترین شرکای امنیتی ایالات متحده در منطقه به شمار میرود.
صدها شخصیت سیاسی، حقوقی و دانشگاهی اردنی با وجود محدودیتهای شدید بر آزادی بیان، خواستار خروج نیروهای آمریکایی از خاک کشورشان شدند؛ اقدامی که از نگاه تحلیلگران، نشانه افزایش فشار افکار عمومی بر دولت امان است.
به اعتقاد علی واعظ، راهبرد ایران در ماههای اخیر بر این اصل استوار بوده که آمریکا را متقاعد کند آغاز هر دور تازهای از جنگ، تبعاتی بهمراتب گستردهتر از گذشته خواهد داشت.
او میگوید: تهران میخواهد واشنگتن درک کند که اگر درگیری دوباره آغاز شود، دامنه و شدت پاسخ ایران میتواند منطقه و حتی اقتصاد جهانی را با بحرانی جدی روبهرو کند.
واعظ معتقد است دونالد ترامپ هنوز شناخت دقیقی از منطق تصمیمگیری در ایران ندارد و همچنان تصور میکند افزایش فشار میتواند ایران را به عقبنشینی وادار کند.
به گفته او، تجربه سالهای گذشته خلاف این موضوع را نشان داده است.واعظ میگوید: هشت سال سیاست فشار حداکثری، همراه با تحریمهای اقتصادی و اکنون فشارهای نظامی، هیچگاه نتوانسته به اهدافی که ترامپ دنبال میکرد منجر شود.
کمبود تسلیحات؛ چالش تازه ارتش آمریکا
در حالی که تنشها ادامه دارد، واشنگتن با مشکل کاهش ذخایر مهمات و تجهیزات نظامی نیز دستوپنجه نرم میکند.
برخی فرماندهان آمریکایی هشدار دادهاند که ادامه درگیریهای منطقهای ممکن است توان ارتش آمریکا را برای مواجهه با بحرانهای بزرگتر، از جمله احتمال رویارویی با چین، کاهش دهد.
بهویژه کمبود سامانههای دفاعی و موشکهای پاتریوت از جمله نگرانیهایی است که به گفته مقامهای نظامی، جبران آن ممکن است سالها زمان ببرد.
گزینههای نظامی آمریکا تا چه اندازه مؤثر است؟
فرزان ثابت، پژوهشگر مسائل ایران در مؤسسه مطالعات عالی ژنو، معتقد است واشنگتن گزینههای نظامی چندان مطلوبی در اختیار ندارد.
او میگوید مشکل تنها کمبود مهمات نیست. به باور او، نخست اینکه مشخص نیست حملات محدود و کنترلشدهای که ترامپ حاضر به اجرای آن است، اساسا بتواند محاسبات راهبردی ایران را تغییر دهد.
از سوی دیگر، حتی اگر چنین حملاتی انجام شود، بعید است توان موشکی و پهپادی ایران به اندازهای تضعیف شود که دیگر نتواند تنگه هرمز را تهدید کند یا به زیرساختهای حیاتی انرژی در کشورهای حوزه خلیج فارس آسیب برساند.
این تحلیلگر تاکید میکند که ایران همچنان ظرفیت قابلتوجهی برای ایجاد اختلال در بازار جهانی انرژی در اختیار دارد.
آیا ترامپ عقب نشسته است؟
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، در واکنش به تهدیدهای اخیر رئیسجمهور آمریکا، به اظهارات او در ماه آوریل اشاره کرد؛ زمانی که ترامپ تهدید کرده بود ایران را به عصر حجر بازخواهد گرداند.
رضایی در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: اگر حملهای علیه ایران صورت بگیرد، ما کل منطقه و زیرساختهای آن را به عصر حجر بازخواهیم گرداند.
این اظهارات، ادامه همان ادبیات بازدارندگی است که تهران طی ماههای اخیر بارها بر آن تاکید کرده و هدفش افزایش هزینه هرگونه اقدام نظامی علیه ایران عنوان میشود.
پس از آنکه ترامپ اعلام کرد اجرای برنامه تشدید حملات را به تعویق انداخته است، سیدمحمد مرندی، تحلیلگر نزدیک به جریان اصولگرا، تصویری از تاکوی مرغ در حساب کاربری خود در شبکه ایکس منتشر کرد.
این تصویر اشارهای کنایهآمیز به اصطلاح تاکو بود؛ مخفف عبارت Trump Always Chickens Out؛ عبارتی که منتقدان ترامپ برای توصیف عقبنشینیهای مکرر او از تهدیدهای نظامی و سیاسی به کار میبرند و میتوان آن را به فارسی ترامپ همیشه در آخرین لحظه عقب میکشد ترجمه کرد.
مرندی در توضیح این تصویر تنها یک جمله نوشت: ایران هیچ عقبنشینیای نکرده است.
این پیام بهسرعت در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی بازتاب یافت و از نگاه بسیاری از ناظران، بخشی از جنگ روانی میان تهران و واشنگتن محسوب میشود.
با وجود سخنان ترامپ درباره احتمال دستیابی به توافق، شماری از کارشناسان منطقه معتقدند دو کشور اکنون بیش از هر زمان دیگری از میز مذاکره فاصله گرفتهاند.
ساسان کریمی، تحلیلگر سیاست خارجی، میگوید تهران باید خود را برای مرحله تازهای از رویارویی در هفتههای آینده آماده کند.
به اعتقاد او، تا زمانی که هر دو طرف بر این باور باشند که طرف مقابل باید خواستههای حداکثری آنها را بپذیرد، مذاکرات به نتیجه نخواهد رسید.
کریمی میگوید: رسیدن به توافق تنها زمانی امکانپذیر است که هر دو طرف از مواضع حداکثری خود عقبنشینی کنند و بپذیرند که دستیابی کامل به همه اهدافشان ممکن نیست.
او در پایان تاکید میکند که در شرایط فعلی، هیچ نشانهای از شکلگیری چنین رویکردی دیده نمیشود.
مجموعه تحولات هفتههای اخیر نشان میدهد بحران میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن تهران بیش از گذشته بر ابزارهای بازدارندگی منطقهای، نفوذ در مسیرهای انتقال انرژی و توان موشکی خود تکیه میکند، در حالی که واشنگتن با محدودیتهای نظامی، نگرانی متحدان منطقهای و هزینههای سنگین هرگونه درگیری گسترده روبهرو است.
در چنین فضایی، اگرچه هر دو طرف همچنان از مذاکره سخن میگویند، اما فاصله میان مواضع آنها نهتنها کمتر نشده، بلکه از نگاه بسیاری از تحلیلگران، بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است. تا زمانی که تهران و واشنگتن بر تحقق کامل خواستههای خود اصرار داشته باشند، چشمانداز دستیابی به یک توافق پایدار همچنان دور از دسترس خواهد بود.
