عمان؛ کشوری که ترامپ نباید از دست بدهد | نقش مسقط در آینده تنگه هرمز | چرا عمان رابطه با ایران را حفظ کرده است؟
به گزارش اقتصادنیوز، پیامدهای ژئوپلیتیک جنگ با ایران، از بالا رفتن قیمت انرژی و فشار بر تاسسیات دفاعی و رهگیری گرفته تا بحران تنگه هرمز، بهوضوح بر همگان آشکار است. با اینحال، یکی از پیامدهایی که کمتر مورد توجه قرار گرفته است، فشار بر یکی از قدیمیترین روابط واشنگتن در منطقه است: رابطه با عمان.
مهمترین شاهد این مسئله، چالشهای اخیر در رابطه مسقط و واشنگتن است.
اقتصادنیوز: ترامپ در نهایت دو جنگ علیه ایران به راه انداخت و خواسته اسرائیل برای تضعیف ایران را بر نیاز کشورهای عربی به ثبات منطقهای ترجیح داد. نتیجه این بود که بسیاری از کشورهای منطقه به این جمعبندی رسیدند که نمیتوانند امنیت خود را تنها به آمریکا گره بزنند.
عمان؛ کشوری که ترامپ نباید از دست بدهد
لوک کافی در نشنالاینترست نوشت: تهدید جنجالی دونالد ترامپ علیه عمان در بحبوحه مذاکرات این کشور با ایران بر سر تنگه هرمز، توجهها را به یکی از کمحاشیهترین اما مهمترین بازیگران خاورمیانه جلب کرده است. اظهارات اخیر ترامپ مبنی بر «اگر عمان مانع ما شود، آن را بمباران میکنیم»، با جایگاه سنتی مسقط بهعنوان میانجی میان تهران و واشنگتن و یکی از نزدیکترین شرکای امنیتی آمریکا در خلیج فارس در تضاد آشکار قرار دارد.
واقعیت این است که هر راهحل پایداری برای باز نگه داشتن تنگه هرمز، ناگزیر به مشارکت عمان وابسته است. موقعیت جغرافیایی ، سابقه تاریخی و سیاست خارجی منحصربهفرد، این کشور را به بازیگری تبدیل کرده که فراتر از اندازه واقعی خود در معادلات منطقهای اثرگذار است.
میراث باقیمانده یک امپراطوری دریایی
عمان در گوشه جنوب شرقی شبهجزیره عربستان، و دقیقا مقابل ایران در تنگه هرمز قرار دارد. این کشور وارث یکی از قدرتمندترین امپراتوریهای دریایی اقیانوس هند است؛ این امپراتوری از اواخر قرن هفدهم شکل گرفت و در قرن نوزدهم، نفوذ خود را از سواحل شرق آفریقا تا بخشهایی از ایران و پاکستان امروزی امتداد داد.
این امپراتوری پس از درگذشت سلطان سعید بن سلطان در سال ۱۸۵۶ و اختلاف بر سر جانشینی، بهتدریج فروپاشید و میان عمان و زنگبار تقسیم شد. با این حال، بقایای آن تا دههها باقی ماند؛ از جمله بندر گوادر که تا سال ۱۹۵۸ در اختیار عمان بود و سپس به پاکستان واگذار شد.
عمان امروزه بیش از پنج میلیون نفر جمعیت دارد. بیشتر مردم آن پیرو مذهب اباضی هستند؛ شاخهای از اسلام که نه سنی محسوب میشود و نه شیعه. همین ویژگی مذهبی، به عمان امکان داده است تا در بسیاری از تنشهای فرقهای منطقه، موضعی متفاوت و متوازن اتخاذ کند.
اگرچه عمان هرگز مانند برخی همسایگانش از ثروت عظیم نفت و گاز برخوردار نبوده، اما موقعیت راهبردی و تواناییاش در برقراری ارتباط میان طرفهای متخاصم، به آن جایگاهی فراتر از وزن اقتصادیاش داده است.
چرا عمان رابطه با ایران را حفظ کرده است؟
نویسنده مدعی شد: یکی از برداشتهای رایج درباره سیاست خارجی عمان، حفظ روابط نزدیک این کشور با ایران است. این رابطه بیش از آنکه ناشی از همسویی سیاسی باشد، ریشه در جغرافیا و تاریخ دارد.
ایران و عمان در دو سوی تنگه هرمز قرار دارند؛ گذرگاهی که بخش بزرگی از تجارت انرژی جهان از آن عبور میکند. همین همجواری باعث شده تامسقط، صرفنظر از اینکه چه دولتی در تهران بر سر کار باشد، حفظ روابط کاری با ایران را یک ضرورت امنیتی بداند.
در کنار جغرافیا، تجربه تاریخی نیز نقش مهمی دارد. در جریان شورش ظفار در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، زمانی که حکومت عمان با یک شورش مارکسیستی مواجه بود، هم بریتانیا و هم ایرانِ پیش از انقلاب به کمک مسقط آمدند. از سال ۱۹۷۳، ایران حدود ۱۵ هزار نیروی ایرانی برای کمک به خاموش کردن این شورش به عمان اعزام کرد.
برای خاندان حاکم عمان، آن بحران یک تهدید وجودی بود و همین تجربه تاریخی، یکی از دلایل حفظ روابط نزدیک این کشور با بریتانیا و ایران در دهههای بعد به شمار میرود.
با این حال، ارتباط عمان با تهران به معنای تأیید سیاستهای ایران نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد دیرینه این کشور در حفظ «بیطرفی فعال» و ایفای نقش میانجی در بحرانهای منطقهای است.
سابقه قدیمی شراکت با آمریکا
در کنار روابط با ایران، عمان یکی از قدیمیترین شرکای آمریکا در منطقه نیز محسوب میشود. دو کشور در سال ۱۸۳۳ معاهده دوستی و تجارت امضا کردند و این همکاری طی نزدیک به دو قرن ادامه یافته است.
در سال ۱۹۸۰، عمان نخستین کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس بود که اجازه استفاده نیروهای نظامی آمریکا از تأسیسات خود را صادر کرد.
توافق تجارت آزاد میان دو کشور نیز از سال ۲۰۰۹ اجرایی شد و عمان را در میان معدود کشورهایی قرار داد که چنین توافق جامعی با واشنگتن دارند.
در سالهای اخیر، نقش عمان برای آمریکا تنها به همکاریهای نظامی محدود نبوده است. مسقط بارها میزبان گفتوگوهای محرمانه میان مقامهای آمریکایی و ایرانی بوده و در انتقال پیام میان دو طرف نقش ایفا کرده است. همچنین این کشور در آزادی شهروندان آمریکایی بازداشتشده در ایران و یمن نیز میانجیگری کرده است.
همکاریهای امنیتی نیز گسترده است. عمان میلیاردها دلار تجهیزات نظامی آمریکایی از جمله جنگندههای F-16 در اختیار دارد و توافق سال ۲۰۱۹ میان دو کشور، دسترسی نیروهای آمریکایی به بنادر راهبردی دقم و صلاله را گسترش داد؛ تأسیساتی که برای عملیات و پشتیبانی نیروهای آمریکا در منطقه اهمیت ویژهای دارند.
ترکشهای جنگ ایران به عمان
با وجود سیاست متوازن عمان، این کشور هم از پیامدهای جنگ اخیر ایران نیز در امان نمانده است. از ماه فوریه تاکنون، عمان دستکم شش بار هدف حملات مرتبط با درگیری قرار گرفته و بنادر راهبردی دقم و صلاله نیز آسیب دیدهاند.
حمله به بندر دقم اهمیت ویژهای داشت؛ زیرا اندکی پیش از آغاز عملیات نظامی آمریکا، ناوشکن آمریکایی «یواساس فرانک ای. پترسن جونیور» که بخشی از ناوگروه هواپیمابر آبراهام لینکلن بود، در همین بندر پهلو گرفته و پس از ترک آن، در نخستین حملات آمریکا علیه ایران مشارکت کرده بود.
به گفته تحلیلگران، طولانی شدن جنگ و پیامدهای اقتصادی اختلال در تنگه هرمز، موجب افزایش نارضایتی واشنگتن از روند تحولات شده و بخشی از این ناامیدی در روابط با عمان نیز بازتاب یافته است. این موضوعات که در اظهارات تند ترامپ علیه مسقط نمود پیدا کرد.
نقش مسقط در آینده تنگه ناگزیر است
با این حال، واقعیتهای ژئوپلیتیکی چیز دیگری را نشان میدهد. آمریکا همچنان به کشورهایی مانند عمان که بر گذرگاههای حیاتی تجارت جهانی تسلط دارند و به دلیل سابقه تاریخی و موقعیت سیاسی خود، قادرند با بازیگرانی گفتوگو کنند که واشنگتن یا نمیتواند یا نمیخواهد مستقیما با آنها وارد مذاکره شود، نیاز دارد.
به همین دلیل، کنار گذاشتن عمان از هرگونه راهحل پایدار برای بحران تنگه هرمز، از اساس غیرواقعبینانه است. جغرافیا، جایگاه مسقط را در هر توافق آینده تضمین میکند.
آمریکا به ارتباط با عمان نیاز دارد
در همین چارچوب، پیشنهاد شده است که روابط دو کشور در سطح عالی احیا شود؛ چراکه آخرین سفر یک سلطان عمان به آمریکا به سال ۱۹۸۳ و دوران ریاستجمهوری رونالد ریگان بازمیگردد. دیدار احتمالی سلطان هیثم بن طارق با رئیسجمهور آمریکا میتواند فرصتی برای بازسازی روابط دوجانبه و یافتن راهکاری پایدار برای بازگشایی کامل تنگه هرمز باشد؛ اقدامی که احتمالا به سود جایگاه آمریکا در خاورمیانه نیز خواهد بود.
