رایزنیها و لابیگریها بر سر کرسی ریاست سازمان ملل متحد | گروسی در میان نامزدها برای جانشینی گوترش
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از شفقنا، به نقل از میدلایستآی،در آوریل ۱۹۵۳، تریگوه لی، دبیرکل نروژی سازمان ملل متحد، در فرودگاه آیدلوایلد نیویورک حضور داشت تا به استقبال جانشین خود برود. او با خوشامدگویی به دیپلمات سوئدی، داگ هامرشولد، گفت: «به ناممکنترین شغل روی این کرهٔ خاکی خوش آمدی، داگ هامرشولد.»
هفت دهه بعد، سازمان ملل متحد در آستانهٔ انتخاب جانشین آنتونیو گوترش، دبیرکل کنونی این سازمان، قرار دارد؛ سمتی که از نظر بسیاری یکی از دشوارترین و پیچیدهترین مسئولیتها در عرصهٔ جهانی است. هر دورهٔ دبیرکلی پنج سال به طول میانجامد و معمولاً امکان تمدید آن برای یک دورهٔ پنجسالهٔ دیگر وجود دارد.
انتظار میرود دارندهٔ بعدی این سمت از آمریکای لاتین باشد؛ زیرا این مقام بهطور دورهای میان قارهها جابهجا میشود. آخرین دبیرکل اهل آمریکای لاتین خاویر پرز د کوئهیار، از پرو، بود که در سال ۱۹۹۲ این سمت را ترک کرد. همچنین سالهاست بهطور غیررسمی تلاشهایی برای آن صورت میگیرد که سازمان ملل متحد برای نخستین بار در تاریخ ۸۰ سالهٔ خود یک زن را به عنوان دبیرکل منصوب کند.
هر کسی که در این رقابت پیروز شود، سازمانی را تحویل خواهد گرفت که از جهات متعدد تحت فشار قرار دارد. واشنگتن که بزرگترین تأمینکنندهٔ مالی سازمان ملل متحد است، کمکهای داوطلبانهٔ خود را کاهش داده و از سازمان جهانی بهداشت خارج شده است. در نقاط دیگر نیز تشدید فشارهای مالی و پرداختنشدن سهم مالی کشورهای عضو، بحران نقدینگی جاری سازمان را عمیقتر کرده است.
در دوران دبیرکلی گوترش، شورای امنیت سازمان ملل متحد نتوانسته است نسلکشیها در غزه و سودان یا جنگ روسیه علیه اوکراین را متوقف یا از وقوع آنها جلوگیری کند. افزون بر این، ایالات متحده اقداماتی انجام داده که از نظر بسیاری نقض منشور سازمان ملل متحد محسوب میشوند؛ از جمله ربایش نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، و جنگ مشترک این کشور با اسرائیل علیه ایران.
هر یک از هشت نامزد، برنامه و اولویتهای خاص خود را دارند، اما در میان دیدگاههای آنان مسائل مشترکی نیز مطرح شده است؛ از جمله اینکه سازمان ملل متحد باید برای جلوگیری از شکلگیری بحرانهای احتمالی، رویکردی فعالانهتر در پیش بگیرد؛ به سازمانی چابکتر و منسجمتر تبدیل شود؛ وظایف و کارکردهای همپوشان خود را کاهش دهد؛ فرصت بیشتری برای کشورهای کوچکتر فراهم کند تا از زیر بار بدهیهای خود خارج شوند؛ و همچنین با تأثیر هوش مصنوعی و دیگر فناوریها بر جهان مقابله و آن را مدیریت کند.
رایزنیها و لابیگریها در آستانهٔ مجمع عمومی سازمان ملل متحد، که اواخر همین ماه آغاز میشود، ادامه خواهد داشت. پس از آن دبیرکل بعدی سازمان ملل متحد منصوب خواهد شد و از اول ژانویه کار خود را آغاز خواهد کرد.
انتخابات دبیرکل سازمان ملل متحد چگونه انجام میشود؟
این روند در اواخر نوامبر ۲۰۲۵ آغاز شد؛ زمانی که رؤسای مجمع عمومی سازمان ملل متحد و شورای امنیت بهطور رسمی از کشورها خواستند نامزدهای خود را معرفی کنند و نامزدها نیز اعلام کردند که قصد دارند برای این سمت رقابت کنند.
بر اساس منشور سازمان ملل متحد، شورای امنیت ۱۵ عضوی رسماً یک نامزد را برای بررسی و تصویب به مجمع عمومی ۱۹۳ عضوی معرفی میکند؛ هرچند در عمل، مجمع عمومی معمولاً صرفاً آن را تأیید میکند.
تمرکز اصلی رقابت بر شورای امنیت است؛ جایی که نامزد موفق ابتدا باید حمایت دستکم ۹ عضو از ۱۵ عضو شورا را به دست آورد و، مهمتر از آن، هیچیک از پنج عضو دائم دارای حق وتو نباید با او مخالفت کنند. این پنج کشور عبارتاند از ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، روسیه و چین.
شورا کار خود را با برگزاری رأیگیریهای آزمایشی، غیررسمی، محرمانه و غیرالزامآور آغاز میکند تا دیدگاه اعضای خود را ارزیابی کند. در این رأیگیریها، سفیران بهصورت خصوصی دربارهٔ هر یک از نامزدها رأی میدهند و گزینهها از «تشویق نمودن» (مثبت) تا «بدون نظر» (خنثی) و «دلسرد کردن» (منفی) متغیر است.
در ابتدا، همهٔ اعضا از برگههای رأی یکسان و بدون علامت استفاده میکنند. اگر پس از چند دور رأیگیری، نامزد پیشتاز مشخصی ظهور نکند، اعضای دائم از برگههایی با رنگی متفاوت از برگههای ۱۰ عضو منتخب شورا استفاده میکنند. به این ترتیب، شورا میتواند متوجه شود که آیا یکی از اعضای دارای حق وتو با نامزد مشخصی مخالف است یا خیر، بدون اینکه مشخص شود کدام کشور چنین مخالفتی دارد. چنین رأی منفیای عملاً به شانس نامزد موردنظر پایان میدهد.
در انتخابات کنونی تاکنون دو رأیگیری آزمایشی برگزار شده است. انتظار میرود از برگههای رأی رنگبندیشده استفاده شود، اما تا این لحظه چنین برگههایی به کار نرفتهاند.
کارولین رودریگز-بیرکِت از گویان پس از دومین رأیگیری آزمایشی اندکی پیش افتاده است و پس از او ربکا گرینسپن از کاستاریکا و رافائل ماریانو گروسی از آرژانتین قرار دارند.
اسامی نامزدها به شرح زیر است:
کارولین رودریگز-بیرکت (گویان)
ربکا گرینسپن (کاستاریکا)
رافائل ماریانو گروسی (آرژانتین)
ماریا فرناندا اسپینوزا (اکوادور)
میچل باچله (شیلی)
مکی سال (سنگال)
اولارا اوتونو (اوگاندا)
ایون آ باکی (اکوادور)
