از انقلاب 1979 تا جنگ 2026؛ ده مقطع مهم از حضور ایران در مجمع عمومی سازمان ملل | این بار جنگ و پیامدهای آن بر امنیت جهانی در کانون توجه است
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از ایرنا، مجمع عمومی سازمان ملل متحد یکی از اصلیترین عرصههای طرح دیدگاه دولتها درباره مسائل بینالمللی است. رهبران و مقامهای ارشد کشورها هر سال در نشست عمومی این نهاد، درباره مهمترین تحولات سیاسی، امنیتی و اقتصادی جهان سخن میگویند و موضوعات مختلف نیز در قالب قطعنامهها و نشستهای تخصصی دنبال میشود.
برای ایران، اهمیت این تریبون از نخستین سالهای پس از انقلاب اسلامی افزایش یافت. انقلاب ۱۳۵۷، موضوع لانه جاسوسی، دفاع مقدس، مناقشه هستهای و تحولات خاورمیانه در مقاطع مختلف باعث شد ایران یا مسائل مرتبط با آن در مرکز توجه مجمع عمومی سازمان ملل قرار گیرد.
در کنار موضوعات مستقیم مربوط به ایران، مساله فلسطین نیز جایگاه ویژهای دارد. با این حال، باید توجه داشت که فلسطین موضوعی مستقل و تاریخی در سازمان ملل است و صرف مطرح بودن آن را نمیتوان لزوما موضوعی «ایرانی» تلقی کرد.
اهمیت آن در این گزارش از آن جهت مورد توجه قرار گرفته که تحولات فلسطین در بسیاری از مقاطع، با سیاست خارجی و مواضع منطقهای ایران گره خورده و به یکی از محورهای اصلی سخنرانی های مقامهای ارشد ایرانی در مجمع عمومی تبدیل شده است.
بر این اساس، ۱۰ مقطع زیر را میتوان از مهمترین سالها برای بررسی جایگاه ایران و مسائل مرتبط با آن در فضای مجمع عمومی دانست.
سال ۱۳۵۷؛ انقلاب اسلامی و تسخیر لانه جاسوسی
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
سال ۱۳۵۷ خورشیدی، نخستین مقطع تعیینکننده پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود. در این سال، تحولات ایران و بهویژه دستگیری کارکنان سفارت آمریکا در تهران به موضوعی بینالمللی تبدیل شد.
این بحران عملا نخستین موضوع جمهوری اسلامی ایران در ساختار دیپلماسی چندجانبه سازمان ملل بود.
سال ۱۳۵۹؛ آغاز دفاع مقدس و بحران جنگ در خاورمیانه
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
با آغاز جنگ ایران و عراق در شهریور ۱۳۵۹، موضوع ایران وارد مرحلهای تازه شد. جنگی که نزدیک به هشت سال ادامه یافت، به یکی از مهمترین بحرانهای امنیتی دهه ۱۹۸۰ میلادی تبدیل شد.
سازمان ملل در طول جنگ بارها درباره توقف درگیریها، حملات به مناطق غیرنظامی و استفاده از سلاحهای شیمیایی موضعگیری کرد. شورای امنیت نیز بهطور مستمر وضعیت جنگ را دنبال میکرد. بنابراین، از ابتدای دهه ۱۹۸۰ تا پایان جنگ، ایران یکی از محورهای ثابت مباحث مربوط به صلح و امنیت بینالمللی در سازمان ملل بود.
سال ۱۳۶۶؛ قطعنامه ۵۹۸ و پیگیری دیپلماسی صلح
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
یکی از مهمترین نقاط عطف جنگ ایران و عراق، سال ۱۳۶۶ بود؛ زمانی که شورای امنیت قطعنامه ۵۹۸ را تصویب کرد.
این قطعنامه خواستار آتشبس فوری میان ایران و عراق، توقف همه عملیات نظامی و عقبنشینی نیروها به مرزهای شناختهشده بینالمللی شد. همچنین از دبیرکل سازمان ملل خواسته شد برای نظارت بر آتشبس و عقبنشینی نیروها، ناظران سازمان ملل را اعزام کند.
اگرچه قطعنامه ۵۹۸ در شورای امنیت تصویب شد، اما موضوع پایان جنگ و نقش سازمان ملل در آن در مجمع عمومی نیز بازتاب گستردهای داشت.
سال ۱۳۶۷؛ پایان جنگ ایران و عراق و مساله فلسطین
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
سال ۱۳۶۷ از دو جهت اهمیت داشت. از یک سو، جنگ ایران و عراق به سمت پایان رفت و آتشبس در مرداد همان سال برقرار شد. از سوی دیگر، مساله فلسطین نیز وارد مرحله مهمی در سازمان ملل شد.
قطعنامه ۵۹۸ مبنای حقوقی و سیاسی اصلی پایان جنگ بود و سازمان ملل پس از برقراری آتشبس، برای نظارت بر اجرای آن وارد عمل شد.
همزمان، اعلام استقلال فلسطین در سال ۱۹۸۸، مساله فلسطین را بیش از گذشته در دستور کار سازمان ملل قرار داد؛ موضوعی که بعدها در سیاست خارجی ایران نیز جایگاه مهمی پیدا کرد.
سال ۱۳۸۲؛ موضوع هستهای ایران و دیپلماسی چندجانبه
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
در اوایل دهه ۲۰۰۰، موضوع هستهای ایران به تدریج به یکی از مهمترین مسائل سیاست خارجی جمهوری اسلامی تبدیل شد. اگرچه بخش مهمی از تصمیمهای الزامآور بعدی در شورای امنیت اتخاذ شد، اما پرونده هستهای به یکی از موضوعات ثابت سخنرانیهای سالانه در مجمع عمومی تبدیل شد و در سالهای بعد نیز بر روابط ایران با قدرتهای جهانی اثر گذاشت.
سال ۱۳۸۵؛ موضوع هستهای ایران و دیپلماسی سازمان ملل
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
سال ۲۰۰۶ یکی از مهمترین مقاطع موضوع هستهای ایران بود. شورای امنیت در ۳۱ ژوئیه همان سال قطعنامه ۱۶۹۶ را تصویب کرد که در آن از ایران خواسته شد فعالیتهای غنیسازی اورانیوم را متوقف کند. پس از آن، قطعنامههای دیگری علیه ایران تصویب شد و پرونده هستهای به یکی از اصلیترین موضوعات روابط ایران با آمریکا و اروپا تبدیل شد.
در نتیجه، از میانه دهه ۲۰۰۰، سخنرانیهای مقامهای ایرانی در مجمع عمومی نیز بیش از گذشته تحت تاثیر موضوع هستهای، تحریمها و مناسبات ایران و غرب قرار گرفت.
سال ۱۳۹۱؛ فلسطین و ارتقای جایگاه آن در سازمان ملل
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
سال ۱۳۹۱ از مهمترین سالهای مرتبط با مساله فلسطین در تاریخ سازمان ملل بود. مجمع عمومی در ۲۹ نوامبر همان سال قطعنامه ۱۹/۶۷ را تصویب کرد و جایگاه فلسطین را به «دولت ناظر غیرعضو» ارتقا داد.
این قطعنامه با ۱۳۸ رای موافق، ۹ رای مخالف و ۴۱ رای ممتنع تصویب شد.
سازمان ملل پس از تصویب این قطعنامه، فلسطین را در اسناد خود به عنوان دولت ناظر غیرعضو در نظر گرفت.
این تحول برای ایران نیز اهمیت داشت، زیرا مساله فلسطین یکی از محورهای ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی و سخنرانی مقامهای ایرانی در مجمع عمومی بوده است.
سال ۱۳۹۴؛ توافق هستهای و برجام
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
سال ۲۰۱۵ یکی از مهمترین نقاط عطف دیپلماسی ایران در سازمان ملل بود. مذاکرات طولانی ایران و قدرتهای جهانی در تیرماه همان سال به توافق هستهای انجامید.
شورای امنیت نیز با تصویب قطعنامه ۲۲۳۱، توافق هستهای را مورد تایید قرار داد و چارچوبی برای پایان دادن به مجموعهای از قطعنامههای قبلی مربوط به پرونده هستهای ایران ایجاد کرد.
از این مقطع، برجام به یکی از مهمترین موضوعات سیاست خارجی ایران تبدیل شد و در نشستهای سالانه سازمان ملل نیز در کانون توجه قرار گرفت.
سال ۱۳۹۷؛ خروج آمریکا از برجام و تشدید مساله فلسطین
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
سال ۲۰۱۸ نیز از مقاطع مهم برای ایران در سازمان ملل بود. تصمیم دولت آمریکا برای خروج از برجام و بازگرداندن تحریمها علیه ایران، بار دیگر پرونده هستهای را به یکی از مهمترین موضوعات دیپلماسی بینالمللی تبدیل کرد.
در همین دوره، مساله فلسطین نیز با تحولات مربوط به قدس و انتقال سفارت آمریکا به بیتالمقدس در مرکز توجه قرار گرفت. بنابراین، هفتاد و سومین نشست مجمع عمومی در شرایطی برگزار شد که هم پرونده ایران و هم بحران فلسطین در دستور کار جدی سیاست خارجی قدرتهای بزرگ قرار داشتند.
سال جاری؛ جنگ ایران، غزه و خاورمیانه در هشتاد و یکمین نشست
از انقلاب اسلامی تا جنگهای خاورمیانه؛ ۱۰ مقطع مهم ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد
امسال یکی از متفاوتترین مقاطع در این فهرست است، زیرا هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی در شرایطی برگزار میشود که جنگ آمریکا علیه ایران و بحرانهای گسترده خاورمیانه بر فضای نشست سایه انداخته است.
نشست سطح عالی هشتاد و یکمین مجمع عمومی از ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شده و جنگ آمریکا با ایران، امنیت خلیج فارس، تنگه هرمز، آزادی کشتیرانی و تحولات غزه از جمله موضوعات مهم مورد توجه رهبران جهان هستند.
مسعود پزشکیان رئیسجمهوری ایران نیز در این نشست حضور دارد و انتظار میرود موضوع جنگ و پیامدهای منطقهای آن در سخنرانی و دیدارهای دیپلماتیک هیات ایرانی مورد توجه قرار گیرد. گزارشهای منتشرشده درباره نشست امسال نیز نشان میدهد که جنگ امریکا با ایران یکی از محورهای اصلی گفتوگوهای سران در نیویورک است.
به این ترتیب، سال ۲۰۲۶ را میتوان یکی از مقاطع مهم در تاریخ حضور ایران در مجمع عمومی دانست زیرا برخلاف دورههایی که مسئله هستهای یا یک بحران دیپلماتیک مشخص محور توجه بود، این بار خود جنگ و پیامدهای مستقیم آن بر امنیت منطقهای و بینالمللی در مرکز توجه قرار گرفته است.
جمعبندی
مرور نزدیک به پنج دهه گذشته نشان میدهد که حضور ایران در دستور کار سازمان ملل، دورههای متفاوتی را پشت سر گذاشته است. در سالهای نخست پس از انقلاب، موضوع لانه جاسوسی آمریکا و سپس جنگ عراق علیه ایران، مهمترین موضوعات مرتبط با ایران بودند. در دهه ۲۰۰۰، پرونده هستهای جای آنها را گرفت و از سال ۲۰۰۶ به یکی از مهمترین موضوعات دیپلماسی چندجانبه در سازمان ملل متحد تبدیل شد.
در دهه ۲۰۱۰، ابتدا مساله فلسطین با ارتقای جایگاه این کشور در سازمان ملل و سپس پرونده هستهای با توافق برجام در مرکز توجه قرار گرفت. خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ نیز بار دیگر ایران را به یکی از موضوعات مهم دیپلماسی بینالمللی تبدیل کرد.
اکنون در سال ۲۰۲۶، ایران بار دیگر در شرایطی متفاوت در مرکز توجه نشست مجمع عمومی قرار گرفته است؛ شرایطی که با جنگ آمریکا علیه ایران، امنیت منطقه، تنگه هرمز، بحران غزه و مناسبات ایران با آمریکا و دیگر قدرتهای جهانی پیوند خورده است. به همین دلیل، هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی برای بررسی روند چند دههای حضور ایران در این نهاد، مقطعی قابل توجه به شمار میرود.
