درس‌های اقتصاد برای همه | قسمت سوم: مواهب ویرانگری | آیا جنگ می‌تواند موتور محرک اقتصاد باشد؟

به گزارش اقتصادنیوز، در فصل سوم کتاب «اقتصاد در یک درس» هنری هازلیت مغالطه پنجره‌ی شکسته را که در قسمت پیشین توضیح دادیم را به صورت دیگری و در قالب ویرانگری‌های بزرگ توضیح می‌دهد. این اندیشه‌ی نادرست، که در واقع همان مغالطه‌ی قدرت خرید اما در مقیاسی بزرگ‌تر است؛ این است که جنگ یا دوره‌های بحران، ثروت می‌آفرینند.

در کتاب‌های اقتصاد دانشگاهی، باور بر این است که پس از پایان یک جنگ (یا یک همه‌گیری)، تقاضای انباشته‌ای وجود خواهد داشت که باعث می‌شود مردم مصرف زیادی داشته باشند و به خاطر تلاش‌های بازسازی، ثروت به سطحی بالاتر از پیش از جنگ می‌رسد.

تصور کنید بمبی (مثلاً با فرکانس صوتی) وجود داشت که تمام پنجره‌های کشور را نابود می‌کرد. در چنین شرایطی، عضو اقتصاد خوانده‌ی خانواده به شما خواهد گفت:

– این یک اتفاق خوب است! حالا تولیدکنندگان پنجره شغل بسیار بیشتری خواهند داشت! آن‌ها می‌توانند پول را در جای دیگری خرج کنند! و به این ترتیب ثروت خلق می‌کنیم.

مادربزرگ عزیزتان، با اندوه به شما خواهد گفت:

– حالا همسایه بغلی، نمی‌تواند داروهایش را بخرد و همسایه طبقه بالا نمی‌تواند سقف خانه‌اش را که دارد آب می‌دهد تعمیر کند. هزینه‌ی فرصت جایگزین کردن پنجره‌ها این است که آن‌ها باید از چیزهایی که از قبل می‌خواستند صرف‌نظر کنند. اگر پنجره‌ها شکسته نشده بودند، آن‌ها می‌توانستند هم پنجره را داشته باشند و هم پولی را که قرار بود برای مقاصد دیگر استفاده کنند.

تولیدکنندگان پنجره یا پیمانکاران ساختمانی واقعاً هنگام نابود شدن پنجره‌ها سود بردند. اما این سود به بهای زیان هزاران کسب‌وکار دیگر به دست آمد که اکنون مشتری ندارند و شغل‌هایی که ایجاد نشدند. و در عین حال، همه‌ی ما کمتر ثروتمند هستیم؛ زیرا این شرکت‌ها و افراد قرار بود نیازهای ضروری‌تری مانند داروها را برآورده کنند.

یک مثال در زندگی واقعی، «نیو دیل» آمریکایی است؛ جایی که «سازمان آثار عمومی» و «سپاه حفاظت غیرنظامی» میلیاردها دلار را با هدف اشتغال‌زایی برای میلیون‌ها بیکار هزینه کردند. در عمل، بسیاری از آن‌ها پول می‌گرفتند تا تمام روز به زمین خیره شوند و اغلب چیزهایی می‌ساختند که چند ماه بعد دوباره ویران می‌شدند. در نتیجه، ثروت با نابود کردن چیزی برای ساختن دوباره‌ی آن خلق نمی‌شود: منفیِ یک به علاوه یک مساوی با دو نیست، بلکه مساوی صفر است.

ادامه دارد