«پادشاه‌سازان» نتانیاهو را به زیر می‌کشند؟ | از راست‌گرایان تا احزاب عرب؛ احزاب کوچکی که سرنوشت قدرت را تعیین می‌کنند | بازی پیچیده ائتلاف‌ها در انتخابات اسرائیل
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از گروه بین‌الملل اکوایران، در ۲۷ اکتبر یا 5 آبان انتخابات اسرائیل تعیین می‌کند چه کسی نخست‌وزیر شود و چه کسانی در پارلمان دارای ۱۲۰ کرسی، کنست، حضور یابند. در انتخابات پیش‌رو قرار است 38 حزب برای کسب ۱۲۰ کرسی کنست رقابت کنند؛ انتظار می‌رود تنها حدود ۱۱ حزب وارد پارلمان شوند و پس از آن، یکی از نامزدها باید بتواند ائتلافی باثبات و قابل‌اداره تشکیل دهد. فرایند تعیین نخست‌وزیر بعدی پس از رأی‌گیری، پیچیده است و سازوکار آن نیاز به قدری توضیح دارد.
سازوکار برگزاری انتخابات
از نظر فنی، رأی‌دهندگان به یک حزب رأی می‌دهند. بااین‌حال، رهبر حزبی که بیشترین آرا را کسب کند، به‌احتمال زیاد نخست‌وزیر خواهد شد؛ مشروط بر اینکه بتواند دولت تشکیل دهد. حدود ۷ میلیون و ۳۳۱ هزار و ۹۸۱ نفر واجد شرایط رأی‌دادن هستند؛ رقمی معادل ۷۱٫۱۵ درصد از کل جمعیت ۱۰ میلیون و ۳۰۵ هزار نفر. میزان مشارکت انتخابات معمولاً بالاست. در انتخابات سال ۲۰۲۲، ۷۰٫۶۳ درصد از واجدان شرایط، رأی خود را به صندوق انداختند.
برای ورود به کنست، یک حزب باید دست‌کم ۳٫۲۵ درصد از آرای مأخوذه را به دست آورد. این میزان «حد نصاب انتخاباتی» نامیده می‌شود و تقریباً معادل چهار کرسی، یا به اصطلاح چهار مَندات، است. بر اساس چندین نظرسنجی اخیر، از میان ۳۸ حزب ثبت‌شده، انتظار می‌رود تنها ۱۱ حزب به این حد نصاب برسند. چهار حزب دیگر نیز فاصله اندکی با آن دارند.
رهبر حزبی که بتواند متحدان کافی برای تشکیل ائتلاف پیدا کند، نخست‌وزیر می‌شود. این ائتلاف معمولاً باید دست‌کم از حمایت اکثریت نمایندگان پارلمان، یعنی ۶۱ نفر از مجموع ۱۲۰ نماینده، برخوردار باشد؛ اما داشتن اکثریت مطلق الزامی نیست.
احزاب پیش از انتخابات، فهرست نامزدهای احتمالی نمایندگی در پارلمان را تعیین می‌کنند و به آن‌ها رتبه می‌دهند. این کار یا از طریق انتخابات مقدماتی درون‌حزبی انجام می‌شود یا با تصمیم یک‌جانبه رهبر حزب صورت می‌گیرد. هرچه یک حزب درصد بیشتری از آرا را به دست آورد، تعداد نمایندگانی که می‌تواند به پارلمان بفرستد بیشتر خواهد بود. رأی‌دادن در اسرائیل اغلب به یک بازی راهبردی تبدیل می‌شود: رأی‌دهندگان باید تصمیم بگیرند که آیا از حزبی حمایت کنند که تقریباً مطمئن‌اند وارد کنست می‌شود تا رأی‌شان تأثیرگذار باشد، یا با حمایت از حزبی که ممکن است به حد نصاب نرسد، خطر بی‌اثرشدن رأی خود را بپذیرند.
سازوکار انتخاب نخست‌وزیر
اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، باید ظرف هفت روز پس از انتشار نتایج رسمی انتخابات تصمیم بگیرد که نخستین فرصت تشکیل دولت را به چه کسی بدهد. او این تصمیم را بر اساس ارزیابی خود از این موضوع می‌گیرد که کدام رهبر حزبی در کنست بیشترین شانس را برای جلب حمایت احزاب کافی و تشکیل ائتلاف حاکم دارد. نامزد نخست‌وزیری باید عضو کنست باشد، اما حزب او لزوماً نباید بیشترین یا حتی دومین تعداد رأی را کسب کرده باشد.
بیلبوردهای کارزار انتخاباتی که گادی آیزنکوت، رئیس حزب یاشر (راست)، و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر و رئیس حزب لیکود، در کنار رهبران مخالف را نشان می‌دهند، در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، پیش از انتخابات پیش‌رو، در امتداد جاده‌ای در شهر شمالی حیفا به نمایش گذاشته شده‌اند/عکس از شاتراستوک
نامزدی که رئیس‌جمهور انتخاب می‌کند، ۲۸ روز فرصت دارد تا ائتلاف دولتی تشکیل دهد. امکان تمدید این مهلت به مدت ۱۴ روز نیز وجود دارد. سپس ائتلاف باید به تأیید اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه رأی‌گیری کنست برسد. در طول این ۲۸ روز و مهلت تمدید احتمالی، نامزد نخست‌وزیری تلاش می‌کند احزاب را به پیوستن به ائتلاف خود متقاعد کند. این کار اغلب از طریق وعده‌دادن سمت‌های مهم وزارتخانه‌ای و موافقت با حمایت از برنامه‌های سیاسی آن احزاب انجام می‌شود. این فرایند به موازنه‌ای ظریف نیاز دارد؛ زیرا برخی احزاب حاضر نیستند در کنار احزاب دیگر در یک دولت بنشینند یا نمی‌خواهند عضو ائتلافی باشند که برنامه‌های سیاسی مشخصی را پیش می‌برد.
اگر نامزد نخست نتواند دولت تشکیل دهد، رئیس‌جمهور سه روز فرصت دارد تا نامزد دیگری را انتخاب کند. این نامزد اغلب عضو کنستی است که رهبری دومین حزب بزرگ را بر عهده دارد. تنها شرط این است که نامزد جدید عضو کنست باشد. همان مهلت ۲۸ روزه برای تشکیل دولت در نظر گرفته می‌شود، اما اگر این نامزد نیز شکست بخورد، مهلت او تمدید نخواهد شد. رئیس‌جمهور همچنین می‌تواند تصمیم بگیرد که نامزد دیگری تعیین نکند و به کنست اطلاع دهد که هیچ‌کس قادر به تشکیل دولت نیست. اگر نامزد دوم نخست‌وزیری نیز نتواند دولت تشکیل دهد، رئیس‌جمهور موظف است چنین موضعی اتخاذ کند.
وقتی رئیس‌جمهور به کنست اطلاع دهد که تشکیل دولت ممکن نیست، یک مهلت ۲۱روزه آغاز می‌شود که در طول آن، ۶۱ نماینده پارلمان می‌توانند از رئیس‌جمهور بخواهند اختیار تشکیل دولت را به نامزدی مشخص بدهد. این نامزد نیز باید عضو کنست باشد. رئیس‌جمهور دو روز فرصت دارد تا با این درخواست موافقت کند و سپس ۱۴ روز به نامزد منتخب فرصت می‌دهد تا دولت تشکیل دهد. دولت تشکیل‌شده نیز باید حمایت کنست را به دست آورد. اگر هیچ درخواستی ارائه نشود یا نامزد منتخب نتواند دولت تشکیل دهد، کنست منحل می‌شود و یک دوره ۹۰روزه برای برگزاری انتخابات جدید آغاز خواهد شد.
نامزدهای اصلی چه کسانی هستند؟
میدل‌ایست آی در گزارش مفصل خود به مقایسه مواضع نتانیاهو، آیزنکوت، بنت و گولان درباره غزه، امنیت کرانه باختری، خدمت سربازی یهودیان فوق‌ارتدوکس و ائتلاف‌های احتمالی آینده در کنست پرداخته است. به نوشته این رسانه، از ۱۹۴۸ هیچ حزبی به‌تنهایی موفق نشده است اکثریت ۶۱ کرسی را به دست آورد. در عوض، سیاستمداران و احزاب با یکدیگر توافق می‌کنند و ائتلاف تشکیل می‌دهند تا قدرت را در دست بگیرند. در ادامه، نامزدها و احزاب اصلی این انتخابات معرفی می‌شوند.
بنیامین نتانیاهو - لیکود
نتانیاهو که نخستین بار در سال ۱۹۹۶ به نخست‌وزیری رسید و طی ۳۰ سال گذشته مجموعاً ۲۰ سال این سمت را در اختیار داشته است، با دشوارترین انتخابات دوران سیاسی خود روبه‌روست. بسیاری از اسرائیلی‌ها درباره تصمیم‌های او در آستانه ۷ اکتبر ۲۰۲۳ پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند؛ از جمله اینکه آیا او با تقویت و استفاده از حماس در برابر فتح، در پی تضعیف تشکیلات خودگردان فلسطین بوده است یا نه. همچنین این پرسش مطرح شده که آیا او هشدارهای مربوط به حمله‌ای را که به کشته‌شدن ۱۲۰۰ نفر انجامید، نادیده گرفته بود. نتانیاهو با تشکیل یک کمیسیون رسمی تحقیق درباره این رویداد مخالفت می‌کند.
بااین‌حال، نتانیاهو و حزب لیکود، واژه‌ای به معنای «گردهمایی»، همچنان در میان بخش بزرگی از راست‌گرایان اسرائیل از حمایت برخوردارند. حامیان او و حزبش آن‌ها را مدافعانی قاطع می‌دانند که از اسرائیل محافظت می‌کنند. نتانیاهو وعده داده است حماس را خلع سلاح کند و «مناطق امنیتی» را در لبنان حفظ کند. دولت همچنین در پی پیشبرد طرح شهرک‌سازی E1 در شرق بیت‌المقدس است؛ طرحی که کرانه باختری را به دو بخش تقسیم خواهد کرد و با محکومیت بین‌المللی روبه‌رو شده است.
گادی آیزنکوت - یاشار
گادی آیزنکوت، بزرگ‌ترین رقیب نتانیاهو، رهبری حزب «یاشار» (Yashar) را بر عهده دارد؛ نامی که در زبان عبری به معنای «درستکار» یا «صادق» است. او این حزب را در سپتامبر ۲۰۲۵ تأسیس کرد. آیزنکوت، ۶۶ ساله، از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل بود و از سال ۲۰۲۲ در کنست حضور دارد. تجربه او در مقام وزیر محدود است و به هشت ماه حضور در دولت اضطراری‌ای خلاصه می‌شود که پس از ۷ اکتبر تشکیل شد.
گادی آیزنکوت (در مرکز) در ۱۲ آگوست ۲۰۲۶ در یک کافه یک دیدار و گفتگوی مردمی برگزار می‌کند/عکس از خبرگزاری فرانسه
آیزنکوت که خود را سیاستمداری میانه‌رو معرفی می‌کند، از برخی جنبه‌های رویکرد نتانیاهو در قبال غزه انتقاد کرده است؛ به‌ویژه از طولانی‌شدن مذاکرات مربوط به آزادی گروگان‌ها. داستان زندگی شخصی او برای بسیاری از اسرائیلی‌ها آشناست: پسرش گال و دو تن از خواهرزاده‌ها یا برادرزاده‌هایش در غزه، به‌ترتیب در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، کشته شدند. آیزنکوت با راه‌حل دوکشوری مخالف است و می‌گوید پس از ۷ اکتبر، تحقق آن دیگر امکان‌پذیر نیست. همزمان، با الحاق رسمی کرانه باختری نیز مخالفت می‌کند و معتقد است چنین اقدامی تنها وضعیت امنیتی را بدتر خواهد کرد.
آیزنکوت که در نظرسنجی‌ها پیشتاز است، عملاً به رهبر بلوک تغییر تبدیل شده؛ اما برای تشکیل دولت احتمالاً به شرکای پارلمانی بیشتری نیاز خواهد داشت. او گفته است احزاب متحدش باید با این اصول موافق باشند: اسرائیل کشوری یهودی و دموکراتیک است؛ خدمت نظامی باید همگانی باشد؛ و حماس باید از میان برداشته شود.
او گزینه اتکا به احزاب فلسطینی را رد کرده است، اما در عین حال وعده داده که «حتی اگر ۶۱ کرسی نداشته باشیم» دولت تشکیل خواهد داد. این موضع، همراه با اظهارات برخی احزاب فلسطینی، این گمان را تقویت کرده است که امکان نوعی همکاری میان آن‌ها وجود دارد. شرط آیزنکوت درباره خدمت نظامی احتمالاً همکاری با احزاب فوق‌ارتدوکس را منتفی می‌کند؛ احزابی که خواهان حفظ معافیت حریدی‌ها از خدمت سربازی هستند.
ایتامار بن‌گویر - عوتسما یهودیت
حزب «عوتسما یهودیت» (Otzma Yehudit)، به معنای «قدرت یهودی» به رهبری ایتامار بن‌گویر، زمانی به‌دلیل افراطی‌بودن برای ورود به جریان اصلی سیاست اسرائیل طرد می‌شد. اما از سال ۲۰۲۲ به این سو، این حزب دولت نتانیاهو را هرچه بیشتر به سمت راست سوق داده است. این حزب در ماه سپتامبر از رأی‌گیری کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل برای ممنوعیت حضورش در انتخابات جان سالم به در برد و اکنون احتمال می‌رود تعداد کرسی‌هایش افزایش یابد. شهرک‌نشینان اسرائیلی از حامیان اصلی آن هستند و حزب از الحاق کرانه باختری حمایت می‌کند. بن‌گویر ۵۰ ساله خود در شهرک کریات‌اربا زندگی می‌کند.
یک کیپا (کلاه یهودی) با تصویر ایتامار بن گویر، رهبر حزب «قدرت یهودی»، در ۴ اکتبر ۲۰۲۶ در مغازه‌ای در اورشلیم/عکس از خبرگزاری فرانسه
روابط بن‌گویر و نتانیاهو طی دو دهه گذشته اغلب پرتنش بوده است. رهبر عوتسما یهودیت اخیراً گفته که نخست‌وزیر می‌خواهد بدون او دولت تشکیل دهد. بن‌گویر از سال ۲۰۲۱ عضو کنست است. هنگامی که حزبش برخلاف انتظار در انتخابات هفت کرسی به دست آورد، او در سال ۲۰۲۲ وزیر امنیت ملی شد؛ این در حالی بود که پیش‌تر به‌دلیل تحریک به نژادپرستی و حمایت از تروریسم محکوم شده بود. بریتانیا، فرانسه و چند کشور دیگر او را تحریم کرده‌اند. او به یورش‌ها به مسجدالاقصی دست زده و آشکارا از حاکمیت یهودیان بر این مکان سخن گفته است. بااین‌حال، عوتسما یهودیت با جوامع فوق‌ارتدوکس روابط پرتنشی دارد؛ زیرا از اجباری‌شدن خدمت سربازی برای همگان حمایت می‌کند.
بتسلئل اسموتریچ - صهیونیسم دینی
حزب صهیونیسم دینی (Religious Zionist Party) که زمانی جناحی حاشیه‌ای در راست رادیکال بود، به یکی از شرکای ائتلاف حاکم تبدیل شده است. این حزب در انتخابات سال ۲۰۲۲، در پی توافق انتخاباتی با عوتسما یهودیت، عملکرد قدرتمندی داشت؛ اما اکنون دو حزب از یکدیگر جدا شده‌اند و به‌عنوان رقیب در انتخابات شرکت می‌کنند، هرچند نتانیاهو از آن‌ها خواسته بود با یکدیگر متحد شوند.
بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی، در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ وارد شهرک اسرائیلی معاله آروگوت در گوش اتزیون، کرانه باختری اشغالی می‌شود/عکس از خبرگزاری فرانسه
بتسلئل اسموتریچ، رهبر ۴۶ ساله حزب و فرزند یک خاخام ارتدوکس، در مقایسه با بن‌گویر از پایگاه مذهبی‌تری برخوردار است. او خواهان اجرای قوانین یهودی یا هلاخا است و گفته که از زمان تصدی وزارت دارایی در سال ۲۰۲۲، راهبرد او بر آموزه‌های تورات استوار بوده است. اسموتریچ همچنین خواهان اصلاحات گسترده قضایی، لغو توافق‌نامه‌های اسلو، انحلال تشکیلات خودگردان فلسطین و شهرک‌سازی اسرائیلی در غزه و کرانه باختری است. او خود را «همجنس‌گراهراسِ مفتخر» می‌نامد.
حزب صهیونیسم دینی از خدمت سربازی اجباری برای جوامع فوق‌ارتدوکس حمایت می‌کند؛ اما این حزب، درحالی‌که در ائتلاف شکننده نتانیاهو در کنار احزاب حریدی قرار دارد، به قوانینی رأی داده که مورد حمایت حریدی‌ها بوده‌اند؛ از جمله قانونی برای جلوگیری از بازداشت افرادی از این جامعه که از خدمت سربازی سر باز می‌زنند.
نفتالی بنت و یائیر لاپید
نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل در سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲، و یائیر لاپید، نخست‌وزیر این کشور از ژوئیه تا دسامبر ۲۰۲۲، در ماه آوریل اعلام کردند که با یک فهرست مشترک در انتخابات شرکت خواهند کرد. نام این ائتلاف بعداً «با هم» (B’Yachad) گذاشته شد. در صورت پیروزی حزب، بنت نخست‌وزیر خواهد شد. این دو سیاستمدار در سال ۲۰۲۱، در چارچوب همکاری سیاسی‌ای که بیش از یک دهه به‌صورت متناوب ادامه داشته است، توانستند نتانیاهو را از قدرت کنار بزنند. هر دو سیاستمدار با معافیت فوق‌ارتدوکس‌ها از خدمت سربازی مخالف‌اند و وعده داده‌اند کمیسیونی برای تحقیق درباره رویدادهای ۷ اکتبر تشکیل دهند.
یائیر لاپید (چپ) و نفتالی بنت در ۱۲ مه ۲۰۲۶، کنفرانس افتتاحیه حزب خود با نام «با هم - تحت رهبری بنت» را در تل‌آویو، اسرائیل برگزار می‌کنند/عکس از خبرگزاری فرانسه
بنت، ۵۴ ساله، سیاستمداری راست‌گرا و از مخالفان دیرینه تشکیل کشور فلسطین است. او پیش‌تر رهبر شورای یِشا بود؛ نهادی که نمایندگی شهرک‌نشینان کرانه باختری را بر عهده دارد. بنت که از راه فعالیت در صنعت نرم‌افزار به ثروت چندمیلیون‌دلاری رسیده است، از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸ رئیس دفتر نتانیاهو بود؛ دوره‌ای که در پایان آن روابطشان تیره شد.
لاپید، مجری تلویزیونی و نویسنده سابق، حزب «یش عتید» (Yesh Atid)، به معنای «آینده‌ای هست»، را در سال ۲۰۱۲ تأسیس کرد. او سیاستمداری سکولار است که با تشکیل کشور فلسطین مخالفت می‌کند و مانند بسیاری از سیاستمداران یهودی، در اصل از جنبش شهرک‌سازی حمایت می‌کند؛ بااین‌حال، خود را از بن‌گویر و اسموتریچ متمایز می‌سازد.
یائیر گولان - دموکرات‌ها
حزب چپ میانه دموکرات‌ها که خود را «حزبی صهیونیستی، لیبرال و دموکراتیک» می‌داند، در سال ۲۰۲۴ از ادغام حزب کارگر با حزب کوچک‌تر مرتص شکل گرفت. رهبری آن را یائیر گولان، ۶۴ ساله، بر عهده دارد؛ یکی از معدود سیاستمداران اسرائیلی که از کشتار فلسطینیان در غزه انتقاد کرده است. او این وضعیت را «روان‌پریشی ملی» نامید.
یائیر گولان، رهبر حزب دموکرات‌ها، در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ در تل‌آویو، اسرائیل، با رأی‌دهندگان بالقوه دیدار می‌کند/عکس از خبرگزاری فرانسه
گولان در پی واکنش‌های گسترده و شدید به سخنانش، توضیح داد که دولت را مقصر می‌داند، نه ارتش را. او از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷ معاون رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل بود و در ۷ اکتبر بار دیگر به خدمت نظامی بازگشت. حزب دموکرات‌ها رهبری اعتراضات علیه اصلاحات قضایی را بر عهده داشته، با الحاق کرانه باختری مخالف است و از راه‌حل دوکشوری حمایت می‌کند. این حزب یک نامزد عرب به نام سمیه بشیر دارد و تنها حزب بزرگ اسرائیلی است که آشکارا از پیوستن احزاب عرب به ائتلاف دولتی حمایت می‌کند.
آویگدور لیبرمن - اسرائیل خانه ما
حزب راست‌گرای «اسرائیل خانه ما» (Yisrael Beiteinu) که عمدتاً بر حمایت حدود ۱.۵ میلیون روسی‌زبان اسرائیل تکیه دارد، از سال ۱۹۹۸ تاکنون به رهبری بنیان‌گذار خود، آویگدور لیبرمن، اداره می‌شود. لیبرمن ۶۸ ساله مهاجری از اروپای شرقی در دوران اتحاد جماهیر شوروی است. این حزب تاکنون هیچ‌گاه در انتخابات بالاتر از رتبه سوم قرار نگرفته، اما در هفت دولت از ده دولت اخیر اسرائیل عضویت داشته است. اسرائیل خانه ما از خدمت سربازی همگانی، گسترش شهرک‌ها و اتخاذ مواضع سخت‌گیرانه‌تر در برابر ایران، حماس و حزب‌الله حمایت می‌کند.
فهرست مشترک
سه حزب از چهار حزب عمده به رهبری اعراب در اسرائیل ــ حدش، تعال و بلد ــ در قالب فهرست مشترک در انتخابات شرکت می‌کنند. رهبری این ائتلاف را یوسف جبارین، رهبر حزب حدش و سیاستمداری ۵۴ ساله، بر عهده دارد. کمیته مرکزی انتخابات اسرائیل در ماه سپتامبر این احزاب را از شرکت در انتخابات منع کرد. دلیل اعلام‌شده این بود که آن‌ها موجودیت اسرائیل به‌عنوان کشوری یهودی و دموکراتیک را به رسمیت نمی‌شناسند. اما دیوان عالی در ۲ اکتبر این تصمیم را لغو کرد.
هر سه حزب سکولار هستند و خواهان حقوق بیشتر برای فلسطینیان شهروند اسرائیل‌اند؛ به‌ویژه در زمینه مقابله با جرم و جنایت و عملکرد پلیس. آن‌ها اقدامات اسرائیل در غزه و شهرک‌سازی در کرانه باختری را محکوم می‌کنند و از راه‌حل دوکشوری حمایت می‌کنند؛ بااین‌حال، تلاش‌های پیشین برای ایجاد جبهه‌ای متحد در میان احزاب این فهرست، به‌دلیل اختلاف‌های ایدئولوژیک شکست خورده‌اند. حزب حدش که تا زمان کناره‌گیری ایمن عوده در ماه مه رهبری آن را بر عهده داشت، گروه‌های کمونیست و چپ‌گرا را در بر می‌گیرد و از نامزدهای عرب و یهودی حمایت می‌کند؛ از جمله عوفر کاسِف که از مخالفان خدمت سربازی است.
حزب تعال به رهبری احمد طیبی، حزبی ملی‌گرای عرب محسوب می‌شود که مواضع معتدل‌تری دارد. حزب بلد نیز یک نامزد یهودی معرفی کرده است. فهرست مشترک امیدوار است به‌اندازه‌ای کرسی به دست آورد که بتواند در کنست به بازیگری تعیین‌کننده تبدیل شود؛ بااین‌حال، تاکنون هیچ‌یک از اعضای آن برای تشکیل ائتلاف دولتی دعوت نشده‌اند. بیشتر احزاب تحت رهبری یهودیان اعلام کرده‌اند که با این فهرست همکاری نخواهند کرد.
منصور عباس - رَعَم
حزب رَعَم (Ra’am)، که نام آن سرواژه عبری «فهرست متحد عربی» است، به رهبری منصور عباس، شهروند فلسطینی و سیاستمدار ۵۲ ساله، اداره می‌شود. این حزب تنها حزب به رهبری اعراب است که تاکنون در دولت اسرائیل حضور داشته است؛ اتفاقی که در دوره کوتاه دولت بنت و لاپید، از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲، رخ داد.
منصور عباس، رهبر حزب عربی اسرائیلی راعم (Ra'am)، در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶ در کعبیه-طباش-حجاجره، اسرائیل، کارزار انتخاباتی می‌کند (AFP).
رَعَم نیز در کنار فهرست مشترک در ماه سپتامبر از شرکت در انتخابات منع شد، اما این تصمیم بعداً لغو شد. این حزب ریشه در اسلام سیاسی دارد و از نظر اجتماعی محافظه‌کار است. رَعَم اقدامات اسرائیل در غزه را محکوم کرده و شهرک‌سازی‌های غیرقانونی در کرانه باختری را مورد انتقاد قرار داده است؛ بااین‌حال، مواضع آن در قبال اسرائیل در مقایسه با دیگر احزاب به رهبری اعراب معتدل‌تر است و بسیاری از یهودیان اسرائیل آن را گزینه‌ای قابل‌قبول‌تر از فهرست مشترک می‌دانند.
آریه درعی - شاس
دو حزب در اسرائیل از حمایت گسترده حریدی‌ها، یعنی یهودیان فوق‌ارتدوکس، برخوردارند؛ گروهی که حدود ۱۴ درصد جمعیت اسرائیل را تشکیل می‌دهند. هر دو حزب معتقدند اقتدار دینی باید بر سیاست حکومت کند و نقش تعیین‌کننده‌تری در زندگی سیاسی داشته باشد.
شاس بزرگ‌ترِ این دو حزب است و عمدتاً از حمایت یهودیان فوق‌ارتدوکس سفاردی و میزراحی برخوردار است. شاس در سال‌های اخیر به سمت راست حرکت کرده و با بن‌گویر همسو شده است. ریاست این حزب در کنست بر عهده خاخام آریه درعی، ۶۷ ساله، است. شاس بر حفاظت از امکان مطالعه تورات و حقوق پایگاه رأی‌دهندگان فوق‌محافظه‌کار خود تمرکز دارد. این حزب در دولت خواستار تأمین مالی مؤسسات حریدی و پرداخت مزایای رفاهی به این جامعه شده است. بیش از نیمی از حریدی‌ها شاغل نیستند و تحصیل تورات را در اولویت قرار می‌دهند.
در مقابل، شاس در موضوعاتی مانند جنگ ویرانگر غزه و گسترش شهرک‌های کرانه باختری، در کنار نتانیاهو رأی داده است. وزیران شاس در سال ۲۰۲۵ در اعتراض به برنامه‌های نتانیاهو برای پایان‌دادن به معافیت حریدی‌ها از خدمت سربازی، از کابینه استعفا دادند؛ بااین‌حال، این حزب همچنان در سایر مسائل مهم از نتانیاهو حمایت کرده است.
یعقوب آشر - یهودیت متحد توراتی
حزب «یهودیت متحد توراتی» (United Torah Judaism) عمدتاً از حمایت شاخه‌های اشکنازی یهودیت برخوردار است. ریاست این حزب در کنست بر عهده یعقوب آشر است، هرچند مراجع اصلی و نهایی تصمیم‌گیری آن خاخام‌های ارشد هستند. مانند شاس، اولویت این حزب حفظ سبک زندگی فوق‌ارتدوکس است. با اینکه بسیاری از رأی‌دهندگان آن در شهرک‌های اسرائیلی زندگی می‌کنند، این حزب رسماً صهیونیست نیست. از دیدگاه آن، یک دولت یهودی تنها پس از ظهور مسیح موعود باید تأسیس شود.
موضوع خدمت سربازی تقریباً به فروپاشی اتحاد این حزب با نتانیاهو انجامیده است. حزب یهودیت متحد توراتی در ماه مه، پس از آنکه دولت نتوانست قوانینی را برای تضمین معافیت حریدی‌ها از خدمت سربازی تصویب کند، حمایت خود را از دولت پس گرفت و خواستار سقوط آن شد. این حزب پیش‌تر نیز در سال ۲۰۲۵ چنین اقدامی کرده بود، هرچند در تصمیم‌گیری‌های مهم همچنان در کنار نتانیاهو رأی می‌داد. گزارش‌ها حاکی از آن است که این حزب اکنون آیزنکوت را گزینه مطلوب‌تری برای مشارکت در ائتلاف دولتی، در مقایسه با نتانیاهو، می‌داند.
سیاستمداران اسرائیلی که در پی جایگزینی نتانیاهو هستند
در رابطه با کشمکش‌های سیاسی در درون اسرائیل، خبرگزاری الجزیره در گزارشی می‌نویسد که در ۲۶ سپتامبر، پنج تن از چهره‌های برجسته اپوزیسیون موسوم به صهیونیست اسرائیل، پیمان عدم تعرضی امضا کردند که هدف آن برکناری بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر کنونی، در انتخابات ۲۷ اکتبر است: یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون، میزبان این نشست چندساعته در خانه خود در تل‌آویو بود. نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین و شریک انتخاباتی او که رهبری حزب «بی‌یَحَد» را بر عهده دارد؛ گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش و رهبر حزب تازه‌تأسیس «یاشار»؛ یائیر گولان، رهبر حزب دموکرات‌ها؛ و آویگدور لیبرمن، رئیس حزب «اسرائیل خانه ما»، دیگر شرکت‌کنندگان در این نشست بودند.
از چپ: یائیر لاپید، گادی آیزنکوت، یائیر گولان، نفتالی بنت و آویگدور لیبرمن، رهبران مخالفان نتانیاهو، در ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶ دیدار می‌کنند/عکس از شبکه‌های اجتماعی
این رهبران در بیانیه اصولی که پس از پایان جلسه منتشر کردند، گفتند: «با وجود اختلافات ایدئولوژیک میان ما، تشکیل دولتی صهیونیستی و برخوردار از رویکردی مسئولانه در حکمرانی، که به اصلاح و بازسازی متعهد باشد، هدف مشترک و فراگیر ماست.»
بااین‌حال، چند پرسش همچنان بی‌پاسخ مانده است: این پیمان تا چه مدت دوام خواهد آورد؟ به‌ویژه آنکه لیبرمن از همین حالا آیزنکوت، چهره پیشتاز این جریان، را به تلاش برای توافق با نتانیاهو متهم کرده است؛ این رهبران تا چه اندازه می‌توانند تغییری واقعی در محتوا و نه صرفاً در سبک حکمرانی ایجاد کنند؟ و در صورت تشکیل ائتلافی تازه، کدام‌یک از آن‌ها رهبری آن را بر عهده خواهد گرفت؟
به‌جز گولان، همگی در مواجهه با چالش‌های اسرائیل اساساً رویکردی راست‌گرایانه دارند. هیچ‌یک از این سیاستمداران به تأسیس کشور فلسطین متعهد نیستند و تنها حزب دموکرات‌ها آن را هدفی دوردست و فاقد زمان‌بندی مشخص می‌داند. هیچ‌یک، حتی گولان، نمی‌پذیرد که جنگ اسرائیل علیه غزه مصداق نسل‌کشی بوده است. همچنین هیچ‌یک اقدامات نظامی اسرائیل علیه لبنان، سوریه، یمن، قطر و ایران را زیر سؤال نبرده‌اند. انتقاد آن‌ها عمدتاً به این موضوع محدود بوده که این اقدامات چگونه به شکل‌گیری تصویری منفی از اسرائیل در عرصه بین‌المللی انجامیده است.
آهرون برگمن، تحلیلگر اسرائیلی و استاد ارشد مدعو در کینگز کالج لندن، گفت: «نیروهای مسلط در اپوزیسیون، مانند بنت، لیبرمن یا آیزنکوت، نماینده سیاست راست‌گرایانه‌اند. آن‌ها حاضر نیستند به مسئله واقعی و بنیادینی بپردازند که در قلب همه‌چیز قرار دارد: مسئله فلسطین و خواست فلسطینیان برای استقلال.» او این سیاستمداران را به نتانیاهو تشبیه کرد، با این تفاوت که آن‌ها با اتهامات فساد علیه نتانیاهو و حمایت چهره‌های راست افراطی، مانند ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی و بتسلئل اسموتریچ، وزیر دارایی، مواجه نیستند. او افزود: «اسرائیل، در مجموع، کشوری راست‌گراست.»
«پادشاه‌سازانی» که می‌توانند نتیجه انتخابات اسرائیل را تعیین کنند
در همین رابطه خبرگزاری الجزیره در گزارشی دیگر می‌نویسد که احزاب عرب‌محور و فوق‌ارتدوکس اسرائیل با حملات سیاسی روبه‌رو هستند، اما ممکن است پس از انتخابات ۲۷ اکتبر توازن قدرت را در اختیار بگیرند. در آستانه انتخابات سرنوشت‌ساز اسرائیل، کمتر حزبی به‌اندازه «رَعَم» و «فهرست مشترک» در حملات بنیامین نتانیاهو به رقبای سیاسی‌اش مطرح شده است. پیش‌بینی می‌شود این دو حزب که نمایندگی شهروندان فلسطینی اسرائیل را بر عهده دارند، در مجموع ۱۳ کرسی به دست آورند. اگر نتایج انتخابات ۲۷ اکتبر این پیش‌بینی را تأیید کند، فهرست‌های عرب‌محور می‌توانند در تشکیل هرگونه ائتلاف پس از انتخابات، فارغ از گرایش سیاسی آن، نقشی تعیین‌کننده داشته باشند.
عوفر کسیف، عضو کنست، درحالی‌که پرچم فلسطین را در دست دارد، به فعالان صلح چپ‌گرای اسرائیلی و فلسطینی‌ها در تظاهراتی علیه تخلیه فلسطینی‌ها از خانه‌هایشان در محله شیخ جراح می‌پیوندد/عکس از خبرگزاری فرانسه
نتانیاهو پیش‌تر نشان داده بود که آمادگی دارد درباره شرایط تشکیل یک دولت احتمالی با منصور عباس، رهبر رَعَم یا فهرست متحد عربی، مذاکره کند؛ اما عباس در نهایت به ائتلاف نفتالی بنت و یائیر لاپید پیوست تا برخی از اقداماتی را که در جریان مبارزات انتخاباتی وعده داده بود، به اجرا درآورد.
این بار، هم اردوگاه نتانیاهو و هم بیشتر رهبران بلوک اپوزیسیون موسوم به صهیونیست، تشکیل دولت با احزاب نماینده شهروندان فلسطینی را رد کرده‌اند؛ بااین‌حال، نتانیاهو و متحدانش می‌کوشند رقبای سیاسی خود را وابسته به فهرست‌های عرب‌محور جلوه دهند. در مقابل، اپوزیسیون نیز به اتکای آن‌ها به احزاب کوچک فوق‌ارتدوکس برای حفظ پایگاه قدرت خود حمله می‌کند. نظرسنجی‌ها به‌طور پیوسته نشان داده‌اند که حزب لیکود به رهبری نتانیاهو و ائتلاف راست رادیکال او، رقابتی نزدیک با بلوک اپوزیسیون صهیونیست دارند. هیچ‌یک از دو طرف نیز در مسیر کسب اکثریت مطلق در کنست ۱۲۰ کرسی‌ای قرار ندارد.
یوسی مکلبرگ، تحلیلگر خاورمیانه در مؤسسه چتم‌هاوس، گفت: «اگر ماندن در قدرت مستلزم همکاری با رَعَم باشد، نتانیاهو در یک چشم‌به‌هم‌زدن با این حزب همکاری خواهد کرد.» او درباره تلاش‌های مکرر در سراسر بلوک اپوزیسیون برای تضعیف اعتبار حزبی که ممکن است در آینده یکی از پایه‌های تشکیل دولت باشد، گفت: «به نظر می‌رسد مخالفان نتانیاهو نیز پیامدهای اقدامات خود را درک نمی‌کنند. اگر کار به آنجا برسد، قطعاً حمایت حزبی را خواهند پذیرفت که پیش‌تر آن را بدنام کرده‌اند؛ بی‌آنکه به این فکر کنند که چنین کاری چگونه دولتشان را تضعیف می‌کند و آرای شمار زیادی از شهروندان عرب اسرائیل را که از آن‌ها حمایت می‌کنند، بی‌اعتبار می‌سازد.»
در آستانه انتخابات، لیکود بارها از تبلیغات تند و حمله‌آمیز استفاده کرده تا هشدار دهد که اگر نتانیاهو از قدرت کنار برود، احزاب عربی به پادشاه‌سازان دولت جدیدی تبدیل خواهند شد؛ دولتی که ممکن است گادی آیزنکوت آن را رهبری کند. یکی از شعارهای انتخاباتی لیکود با اشاره به احمد طیبی، رهبر حزب تعال و یکی از سه حزب تشکیل‌دهنده فهرست مشترک، چنین بود: «گادی بدون طیبی وجود ندارد.»
