آخرین تحولات جنگ آمریکا و ایران؛ از آماده‌سازی گزینه‌های نظامی تا «مادر همه بمب‌ها» / جهان در آستانه دور تازه جنگ قرار دارد؟
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از نورنیوز، در حالی که گزارش‌ها از آماده‌سازی سناریوهای جدید حمله آمریکا و اسرائیل علیه ایران حکایت دارد، اظهارات مبهم ترامپ درباره احتمال حمله در آخر هفته، هشدارهای تهران، تخلیه دیپلمات‌ها از برخی کشورهای منطقه و جهش نفت به بیش از ۱۱۷ دلار، احتمال بازگشت بحران به مرحله‌ای تازه را تقویت کرده است.
هم‌زمان با افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، گزارش‌های رسانه‌ای از بررسی گزینه‌های نظامی تازه، هشدار مقام‌های ایرانی درباره پیامدهای هرگونه تجاوز و تلاش کشورهای منطقه و اروپا برای جلوگیری از گسترش درگیری حکایت دارد. در این میان، اظهارات متناقض دونالد ترامپ درباره مذاکره و جنگ، ابهام‌ها درباره تصمیم نهایی واشنگتن را افزایش داده است.
احتمال حمله در آخر هفته؛ ترامپ چه می‌داند؟
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پاسخ به پرسشی درباره اظهارات تام باراک، سفیر این کشور در ترکیه، مبنی بر احتمال حمله نظامی به ایران در آخر هفته جاری، از جزئیات موضوع ابراز بی‌اطلاعی کرد.
تام باراک در گفت‌وگو با ماریو نوفل، تحلیلگر و چهره رسانه‌ای، حمله آمریکا به ایران در آخر هفته را «کاملاً محتمل» توصیف کرده و در عین حال بر آمادگی ترامپ برای دستیابی به توافق با تهران تأکید کرده بود. موضوع غنی‌سازی و پرونده هسته‌ای نیز از محورهای اصلی اختلافات دو طرف عنوان شده است.
واکنش ترامپ نه تأییدی بر وقوع حمله در روزهای آینده است و نه به معنای منتفی‌شدن گزینه نظامی. با این حال، تفاوت میان اظهارات سفیر آمریکا و واکنش رئیس‌جمهور این کشور، بر ابهام درباره زمان‌بندی و سطح تصمیم‌گیری واشنگتن افزوده است.
این ابهام در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که ترامپ پیش‌تر اعلام کرده بود آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد و گفت‌وگوها برای پایان دادن به جنگ ادامه دارد. در نتیجه، باید میان اظهارات مقام‌های آمریکایی، گزارش‌های رسانه‌ای و تصمیم رسمی کاخ سفید تمایز قائل شد؛ زیرا تاکنون اطلاعات ارائه‌شده، زمان قطعی حمله احتمالی را تأیید نمی‌کند.
گزارش‌ها از آماده‌سازی گزینه‌های نظامی؛ حمله محدود یا شدید؟
شبکه سی‌ان‌ان به نقل از مقام‌های آمریکایی مدعی شده است که مشاوران ترامپ با هماهنگی رژیم صهیونیستی، طرح‌هایی برای حمله به ایران آماده کرده‌اند که در صورت تأیید رئیس‌جمهور آمریکا قابلیت اجرا خواهند داشت.
بر اساس این گزارش، در صورت وقوع دور جدید درگیری، حملات ممکن است کوتاه‌مدت اما شدید باشند. سی‌ان‌ان همچنین مدعی شده است که استفاده از بمب موسوم به «مادر همه بمب‌ها» علیه تأسیسات انرژی و سایت‌های هسته‌ای ایران در حال بررسی است.
هم‌زمان، شبکه ۱۲ تلویزیون رژیم صهیونیستی گزارش داده است که ایران احتمال جنگ مجدد با آمریکا و اسرائیل را جدی می‌داند و احتمال آغاز حمله اسرائیل طی چند روز آینده را در محاسبات خود لحاظ کرده است.
سی‌ان‌ان همچنین از انتقال دیپلمات‌های آمریکایی و خانواده‌های آنان از چند کشور منطقه، از جمله بحرین، کویت، اردن، قطر و امارات خبر داده است؛ اقدامی که در گزارش این شبکه در چارچوب افزایش نگرانی‌های امنیتی منطقه مطرح شده است.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد که احتمال اقدام نظامی دوباره به یکی از سناریوهای مورد توجه تبدیل شده است.
ترامپ میان مذاکره و تهدید نظامی؛ محاسبه انتخابات
دونالد ترامپ در مواضع خود از ادامه گفت‌وگوها برای پایان دادن به جنگ سخن گفته، اما هم‌زمان احتمال انجام عملیات نظامی محدود دیگری را نیز مطرح کرده است. این رویکرد، پرسش‌هایی درباره راهبرد واقعی واشنگتن ایجاد می‌کند: آیا تهدید نظامی ابزاری برای گرفتن امتیاز در مذاکرات است یا آمریکا واقعاً در حال آماده‌شدن برای دور تازه‌ای از درگیری است؟
جان کریاکو، مأمور سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، معتقد است ترامپ مانند دیگر رؤسای‌جمهور آمریکا در سال‌های پایانی دوره خود به میراث سیاسی‌اش فکر می‌کند. به گفته او، پایان دادن به جنگ ایران، تلاش برای خاتمه جنگ اوکراین و بازتنظیم روابط با روسیه می‌تواند بخشی از برنامه ترامپ برای ثبت دستاوردهای سیاسی باشد.
از سوی دیگر، پیتر تیل، میلیاردر حوزه فناوری و از حامیان قدیمی ترامپ، با ابراز تردید درباره ورود واشنگتن به جنگ با ایران، از اشتباهات متعدد در این جنگ انتقاد کرده و درباره توانایی آمریکا برای پیروزی در عرصه قدرت سخت و نرم ابراز تردید کرده است.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که هزینه‌های جنگ، افزایش قیمت انرژی و پیامدهای اقتصادی آن می‌تواند بر فضای سیاسی آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر تأثیر بگذارد. با این حال، انتقاد چهره‌های سیاسی و اقتصادی به‌تنهایی به معنای تغییر قطعی سیاست رسمی واشنگتن نیست.
هشدار مقام‌های ایرانی؛ حمله مجدد بدون هزینه نخواهد بود
در واکنش به گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری حملات، مقام‌های ایرانی بر آمادگی دفاعی کشور و پیامدهای هرگونه اقدام نظامی جدید تأکید کرده‌اند.
سردار یدالله جوانی، معاون سیاسی سپاه پاسداران، با اشاره به محدودیت‌هایی که نیروهای آمریکایی در برخی پایگاه‌ها و مناطق منطقه با آن روبه‌رو شده‌اند، هشدار داده است که ورود نیروهای مهاجم به خاک ایران می‌تواند به بهای سنگینی برای آنان تمام شود.
محمد مخبر نیز با تأکید بر شناخت نقاط ضعف طرف مقابل گفته است که غافلگیری‌های میدانی و استفاده از اهرم نفت و انرژی می‌تواند معادلات را تغییر دهد.
این مواضع در چارچوب تأکید تهران بر بازدارندگی مطرح می‌شود؛ بازدارندگی‌ای که علاوه بر توان نظامی، موقعیت جغرافیایی ایران، امنیت کشتیرانی در خلیج فارس و تنگه هرمز و تأثیر تحولات منطقه بر بازارهای انرژی را نیز در بر می‌گیرد.
علی زاکانی، شهردار تهران، نیز اعلام کرده است که بر اساس تدبیر رهبری، تا زمانی که آمریکا به تعهدات خود عمل نکند، مسیر مذاکره باز نخواهد شد. این موضع بر دیدگاه ایران درباره ضرورت همراهی هرگونه روند دیپلماتیک با اجرای تعهدات آمریکا تأکید دارد.
هشدار درباره کابل‌های زیردریایی و گسترش دامنه درگیری
خبرگزاری رویترز مدعی شده است که ایران برای هدف قرار دادن کابل‌های ارتباطی زیردریایی در خلیج فارس، در صورت حملات نظامی جدید آمریکا و اسرائیل، برنامه‌هایی تدوین کرده است.
کابل‌های زیردریایی بخش مهمی از زیرساخت ارتباطات بین‌المللی و انتقال داده میان آسیا، خلیج فارس و دیگر مناطق جهان هستند. هرگونه آسیب جدی به این زیرساخت‌ها می‌تواند بر ارتباطات دیجیتال، مبادلات مالی و فعالیت اقتصادی اثر بگذارد.
هم‌زمان، گزارش‌هایی درباره رصد هواگردها و پهپادهای ناشناس در حریم هوایی عراق منتشر شده است. رسانه جنگی مقاومت اسلامی عراق از شناسایی ۹ فروند پهپاد MQ-9، سه فروند MQ-1 و چند هواپیمای شناسایی و فرماندهی خبر داده است.
نشست استانبول؛ هشدار منطقه‌ای و اروپایی درباره جنگ تازه
هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها از بازگشت درگیری‌ها، وزیران امور خارجه ترکیه، مصر، پاکستان، عربستان سعودی، انگلیس، فرانسه، آلمان و ایتالیا روز جمعه، ۲۳ اکتبر، در استانبول درباره جنگ ایران و آمریکا، وضعیت تنگه هرمز و بحران‌های منطقه‌ای گفت‌وگو کردند.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، پس از این نشست هشدار داد که حمله جدید به ایران موجب گسترش جنگ در منطقه خواهد شد و راه‌حل نظامی نمی‌تواند پایان‌بخش بحران باشد. ژان‌نوئل بارو، وزیر امور خارجه فرانسه، نیز تأکید کرد که تشدید دوباره تنش‌ها میان ایران و آمریکا برنده‌ای نخواهد داشت و به افزایش قیمت نفت منجر می‌شود.
وزیر امور خارجه آلمان از آمادگی کشورهای اروپایی برای مذاکره با ایران سخن گفته است. پاکستان نیز با تأکید بر ضرورت حل اختلافات تهران و واشنگتن از طریق گفت‌وگو، اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را عاملی برای کاهش تنش‌ها دانسته است.
این تحرکات نشان می‌دهد که نگرانی از گسترش جنگ از سطح روابط دوجانبه ایران و آمریکا فراتر رفته و به مسئله‌ای مرتبط با امنیت منطقه‌ای و اقتصاد جهانی تبدیل شده است. با این حال، هنوز نمی‌توان از شکل‌گیری توافق مشخص یا دستیابی به چارچوب نهایی برای پایان جنگ سخن گفت.
تنگه هرمز و نفت ۱۱۷ دلاری؛ هزینه جنگ به اقتصاد جهانی می‌رسد
تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین کانون‌های بحران است. در گزارش‌های ارسالی، از هدف قرار گرفتن چند کشتی نفتکش و تجاری به دلیل تخلف از مقررات تردد و وقوع آتش‌سوزی گسترده خبر داده شده است.
در همین حال، قیمت نفت برنت در معاملات روز جمعه به بیش از ۱۱۷ دلار در هر بشکه رسید؛ سطحی که نگرانی بازارها از احتمال حملات مجدد آمریکا و اسرائیل و اختلال در عرضه انرژی را منعکس می‌کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با اشاره به هزینه‌های نظامی آمریکا برای حمایت از اسرائیل اعلام کرده است که واشنگتن طی سه سال گذشته ۱۱ میلیارد دلار از محل مالیات مردم آمریکا صرف دفاع موشکی از این رژیم کرده است. او این وضعیت را رابطه‌ای یک‌طرفه توصیف کرده که هزینه‌های آن بر دوش مالیات‌دهندگان آمریکایی قرار دارد.
در سوی دیگر، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، مدعی شده است که صادرات نفت از خلیج فارس با وجود تلاش‌های ایران برای مختل‌کردن حمل‌ونقل انرژی، از سر گرفته شده و از سطح پیش از درگیری‌ها فراتر رفته است. این ادعا در کنار افزایش قیمت نفت، پرسش‌هایی درباره وضعیت واقعی عرضه و میزان تأثیر تنش‌ها بر بازار انرژی ایجاد می‌کند.
صندوق بین‌المللی پول: جنگ اقتصاد کشورهای خلیج فارس را تهدید می‌کند
پیامدهای اقتصادی جنگ به یکی از نگرانی‌های جدی کشورهای منطقه تبدیل شده است. صندوق بین‌المللی پول در ارزیابی منتشرشده در اکتبر پیش‌بینی کرده است که اقتصاد منطقه خاورمیانه، شمال آفریقا و پاکستان در سال ۲۰۲۶ در مجموع ۱.۳ درصد کوچک شود.
بر اساس گزارشی که رویترز در ۲۲ اکتبر منتشر کرده، کشورهای صادرکننده انرژی که مستقیماً از جنگ و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل آسیب دیده‌اند، با فشار بیشتری مواجه هستند. برای کویت، قطر و بحرین کاهش دورقمی تولید ناخالص داخلی و برای عربستان سعودی و امارات نیز رشد منفی پیش‌بینی شده است. عمان در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، از معدود استثناهای برخوردار از پیش‌بینی رشد مثبت عنوان شده است.
این ارزیابی نشان می‌دهد که حتی کشورهای برخوردار از مسیرهای جایگزین صادرات انرژی نیز از پیامدهای جنگ مصون نیستند. اختلال در تولید، کشتیرانی، تجارت و گردشگری می‌تواند هزینه‌های درگیری را به بخش‌های مختلف اقتصاد منطقه منتقل کند.
انتقاد از اهداف جنگی نتانیاهو؛ فاصله اهداف سیاسی و واقعیت میدانی
در سرزمین‌های اشغالی نیز اهداف اعلام‌شده برای جنگ علیه ایران با انتقادهایی روبه‌رو شده است. روزنامه معاریو، بنا بر گزارش‌های منتشرشده در منابع ارسالی، از انتقادهایی در داخل ارتش و نهادهای امنیتی اسرائیل نسبت به ادعاهای بنیامین نتانیاهو درباره سرنگونی نظام ایران و جلوگیری از توسعه برنامه هسته‌ای خبر داده است.
نتانیاهو در روزهای اخیر بار دیگر بر هدف سرنگونی حکومت ایران تأکید کرده است؛ موضعی که در آستانه انتخابات اسرائیل اهمیت سیاسی و امنیتی بیشتری پیدا می‌کند.
با این حال، تردیدها درباره امکان تحقق اهداف حداکثری جنگ، لزوماً به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی از سوی اسرائیل نیست؛ به‌ویژه آنکه گزارش‌های رسانه‌ای از ادامه بررسی سناریوهای حمله مشترک با آمریکا حکایت دارند.
سه مسیر پیش روی بحران
مجموع تحولات نشان می‌دهد بحران ایران و آمریکا در وضعیتی قرار گرفته که سه مسیر به‌طور هم‌زمان دنبال می‌شود: آماده‌سازی و تهدید نظامی، افزایش فشار اقتصادی و تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از گسترش جنگ.
از یک سو، گزارش‌های رسانه‌ای درباره طرح‌های حمله جدید، اظهارات تام باراک درباره احتمال حمله در آخر هفته و افزایش نگرانی‌های امنیتی، احتمال تشدید تنش‌ها را به مسئله‌ای جدی تبدیل کرده است. از سوی دیگر، ابراز بی‌اطلاعی ترامپ از جزئیات این اظهارات، مواضع او درباره مذاکره و انتخابات میان‌دوره‌ای و نشست استانبول نشان می‌دهد که هنوز نمی‌توان از تصمیم قطعی واشنگتن برای آغاز حمله سخن گفت.
در این میان، تنگه هرمز و امنیت انرژی به اهرم‌هایی تعیین‌کننده در معادلات بحران تبدیل شده‌اند؛ اهرم‌هایی که پیامدهای هرگونه درگیری تازه را از میدان نظامی به اقتصاد جهانی منتقل می‌کنند
ارسال نظر