تنها نوکِ کوه یخ؛ سونامی آبی، چرخش تاریخی آمریکا در قبال اسرائیل را کلید می‌زند؟ | سورپرایز لحظه آخری ترامپ بی‌ثمر بود
به گزارش اقتصادنیوز، رأی‌دهندگان آمریکایی - از جمله معاون رئیس‌جمهور این کشور، جی‌دی ونس - خواهان پایان دادن به جنگ ترامپ علیه ایران و همچنین کاهش نزدیکی واشنگتن به اسرائیل هستند.
تنها ساعاتی پس از آنکه ابعاد شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه آشکار شد، معاون رئیس‌جمهور جمهوری‌خواه آمریکا انگشت اتهام را به سوی عامل این شکست گرفت. جی‌دی ونس روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دلیل باخت ما، جنگ است». او افزود: «خطاب به کسانی که خشمگین هستند و می‌خواهند بگویند "مگر نگفته بودیم؟": حق با شماست، واقعاً گفته بودید».
این تلاشی آشکار -هرچند دیرهنگام- از سوی کسی بود که احتمالاً نامزد ریاست‌جمهوری در سال ۲۰۲۸ خواهد بود، تا خود را از رئیس‌جمهور مستقر کنونی متمایز کند.
بیانیه انتخاباتی یا آغاز تغییرات عمیق در فضای سیاست خارجی؟
به نوشته فایننشیال تایمز، بیانیه مفصل ونس -که توسط پسر رئیس‌جمهور، دونالد ترامپ جونیور، بازنشر شد- نشان‌دهنده تغییرات عمیق در فضای سیاست خارجی است که دولت پس از پیروزی قاطع دموکرات‌ها و به دست گرفتن کنترل کنگره، با آن روبروست.
با آغاز به کار کنگره جدید در ماه ژانویه، دموکرات‌ها اکثریت قابل‌توجهی را هم در مجلس نمایندگان و هم در مجلس سنا در اختیار خواهند داشت. در میان آن‌ها، چهره‌های چپ‌گرای ترقی‌خواه حضور دارند که خواستار بازنگری بنیادین در روابط آمریکا با اسرائیل خواهند بود. به گفته پیتر ولچ، سناتور دموکرات از ایالت ورمانت، اکنون در میان دموکرات‌ها نوعی «اجماع بر پایه مخالفت و بی‌اعتمادی» نسبت به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، و کابینه او شکل گرفته است.
به گفته ولچ، پس از انتخاباتی که در آن جنگ اسرائیل در غزه و نقش نتانیاهو در کشاندن پای ایالات متحده به درگیری با ایران به موضوعاتی جنجالی و تعیین‌کننده تبدیل شده بودند، پیامدهای این رأی‌گیری می‌تواند بسیار عمیق‌تر باشد. این سناتور گفت: «رابطه تاریخی ما با اسرائیل بر پایه احترام به یک دولت یهودی بنا شده بود؛ همچنین بر این اساس که اسرائیل متحدی برای ما در برابر جهان عربِ تهدیدگرِ پیرامونش باشد—جهانی که ایالات متحده ثبات آن را برای جریان نفت، حیاتی می‌دانست. اما اکنون این بنیان از میان رفته است».
دگرگونی در چشم‌انداز انتخاباتی، تجدیدنظر در اتحاد مقدس و عقب‌نشینی از جنگ
پیامدهای این وضعیت فراتر از جنگ با ایران است که اکنون وارد نهمین ماه خود شده است. برای نسل‌ها، حمایت ایالات متحده از اسرائیل در واشنگتن امری مقدس و فراتر از اختلافات حزبی تلقی می‌شد. رأی‌گیری روز سه‌شنبه نشان‌دهنده تمایل عمومی به رویکردی متفاوت است.
ونس در بیانیه خود نوشت که آمریکایی‌ها به دموکرات‌ها رأی دادند زیرا «خشمگین» بودند و از رهبران خود می‌خواستند که به جنگ پایان دهند، هزینه‌های زندگی را کاهش دهند، شعار «اول آمریکا» را در پیش بگیرند و «رابطه ما با اسرائیل را تغییر دهند». این خشم موجب شد تا کرسی‌های مجلس سنا در پایگاه‌های سنتی جمهوری‌خواهان—از تگزاس و کانزاس گرفته تا کارولینای جنوبی—تغییر جهت دهند و چشم‌انداز انتخاباتی آمریکا را دگرگون سازند.
فاصله‌گیری علنی و سریع ونس از مهم‌ترین تصمیم سیاسی رئیس‌جمهور -یعنی حمله به ایران- ممکن است نخستین گام در تلاش او برای جانشینی ترامپ باشد. اما این مسئله همچنین این احتمال را مطرح می‌کند که دولت ممکن است از این درگیری عقب‌نشینی کند.
در پی اظهارات او و این برداشت که «موج آبی» (پیروزی دموکرات‌ها) که واشنگتن را فرا گرفته می‌تواند به جنگ پایان دهد، قیمت نفت کاهش یافت. اگرچه در آمریکا رئیس‌جمهور بر سیاست خارجی کنترل دارد، اما طبق قانون اساسی، قدرت تصمیم‌گیری در مورد جنگ و بودجه در اختیار کنگره است. به نظر می‌رسد خودِ ترامپ نیز از این مناقشه خسته شده است؛ او روز سه‌شنبه به روزنامه فایننشال تایمز گفت که هیچ برنامه فوری‌ای برای حمله مجدد به ایران ندارد، هرچند گفته بود که برای حمله دوباره، «کاملاً آماده و مسلح» (locked and loaded) است.
سورپرایز لحظه آخری بی‌ثمر
در جریان انتخابات میان‌دوره‌ای، تغییر فضای سیاسی در حوزه سیاست خارجی بیش از هر جا در ایالت میشیگان مشهود بود؛ جایی که عبدال السید، نامزد دموکرات، در رقابت‌های انتخاباتی پیروز شد. او در کارزار انتخاباتی خود تلاش کرده بود هزینه‌های بالای زندگی را به حمایت‌های مالی ایالات متحده از اسرائیل و جنگ با ایران مرتبط سازد.
ترامپ و دیگر جمهوری‌خواهان، از جمله ونس، کوشیدند به عبدال السید برچسب افراط‌گرا و یهودستیز بزنند. اما ترامپ با درک موجِ برخاسته در افکار عمومی، در صبح روز رأی‌گیری همه را –از جمله هر دو حزب سیاسی و اسرائیل - غافلگیر کرد و به شبکه فاکس‌نیوز گفت که ایالات متحده به کمک‌های سالانه ۳.۸ میلیارد دلاری خود به اسرائیل پایان خواهد داد. ترامپ اظهار داشت که این کمک‌ها به «موضوعی دردسرساز» تبدیل شده بود. او گفت: «چرا باید آماج حملاتِ دیوانه‌هایی مثل این "عبدال السید" قرار بگیریم، آن هم در حالی که [اسرائیلی‌ها] نیازی به این کمک‌ها ندارند؟»
اما، چرخش او برای جلوگیری از انتخاب السید، منتقد صریح اسرائیل، به عنوان سناتور ایالات متحده خیلی دیر بود. مشخص نیست که آیا ترامپ جمهور، که گاهی اوقات با تغییر دیدگاه‌های خود، دستیارانش را غافلگیر می‌کند، از طرح کاهش کمک‌ها حمایت خواهد کرد یا خیر.
چشم‌انداز تیره تل‌آویو
با این همه، می‌توان گفت که نتیجه انتخابات نشان‌دهنده تغییر اساسی در سیاست ایالات متحده است و به نظر می‌رسد اگر جمهوری‌خواهان می‌خواهند در سال ۲۰۲۸ ریاست جمهوری و کنگره را به دست آورند، باید در سیاست‌های خود تجدیدنظر کنند.
دیدگاه عمومی در آمریکا نسبت به اسرائیل در سال‌های اخیر به طرز چشمگیری کاهش یافته است. یک نظرسنجی در ماه ژوئیه توسط مرکز تحقیقات پیو نشان داد که ۶۲ درصد از آمریکایی‌ها، از جمله اکثریت قریب به اتفاق دموکرات‌ها، دیدگاه نامطلوبی نسبت به دولت راست افراطی اسرائیل دارند. بر اساس این نظرسنجی، اکثریت جمهوری‌خواهان زیر ۳۹ سال نیز اکنون دیدگاه منفی به این موضوع دارند.
تلاش‌های گروه لابی آمریکایی آیپک که با دولت اسرائیل همسو است، برای تأثیرگذاری بر انتخابات آمریکا، از جمله در میشیگان، نیز واکنش‌های منفی را به دنبال داشته است. السید در سخنرانی پیروزی خود در دیترویت با اشاره به حمایت این گروه لابی از رقیب دموکرات خود در انتخابات مقدماتی که تابستان شکست داد، اعلام کرد: «از آیپک که ۴۲ میلیون دلار علیه ما هزینه کرد، متشکرم که به من فرصت دادید تا دو بار شما را شکست دهم.»
سرعت تغییر شتاب می‌گیرد
ونس، که از جناح انزواطلب حزب است، نسبت به رابطه استثنایی با اسرائیل ابراز تردید کرده و در ماه ژوئن به این رژیم هشدار داد که ایالات متحده «تنها متحد قدرتمند»ش است. او از محکوم کردن تاکر کارلسون، مفسر سیاسی راست‌گرا، که اسرائیل را به نسل‌کشی متهم کرده و از عبارات یهودستیزانه استفاده کرده ، خودداری کرده است.
پس از آنکه ونس تحلیل خود از شکست جمهوری‌خواهان را روز چهارشنبه در برنامه اکس منتشر کرد، کلیفورد اسنس، از حامیان مالی بزرگ جمهوری‌خواهان، معاون رئیس جمهور را به تلاش برای «مقصر جلوه دادن یهودیان» متهم کرد. این رویداد نشانه‌ای از نبردهای پیشِ رو در درون حزب جمهوری‌خواه بود؛ حزبی که به‌شدت متکی بر حمایت گروه‌های طرفدار اسرائیل است و اکنون با شکستی سنگین در انتخاباتی دست و پنجه نرم می‌کند که در آن، مسئله اسرائیل نقشی برجسته داشت.
این بحث‌ها در کنگره نیز جریان خواهد یافت؛ جایی که چهره‌های ترقی‌خواه جدیدی همچون السید در برابر رهبری دموکرات‌هایی قرار می‌گیرند که رویکردی سنتی‌تر و میانه‌روانه دارند. با این حال، پس از نتایج روز سه‌شنبه، به نظر می‌رسد که نیروی محرکه در اختیار اعضای جدیدی همچون اِل‌سید است. این سناتور منتخب در جمعیتی انبوه از ترقی‌خواهان -که برخی از آن‌ها نمادهایی به رنگ پرچم فلسطین داشتند یا چفیه بر تن کرده بودند- گفت: «ببینید، اگر معتقد باشید که کودکان فلسطینی باید بتوانند در سرزمین اجدادی‌شان بزرگ شوند، بدون آنکه با پول مالیات ما به قتل برسند، آن‌ها سعی می‌کنند به شما برچسب "نفرت‌پراکن" بزنند». به گفته وِلچ گفت: «تغییری که آغاز شده، شدت بیشتری خواهد گرفت.»
سونامی آبی: پایان یک دوران؟
در همین رابطه، سی‌ان‌ان نوشت: در اسرائیل، اعلام خبر قطع ناگهانی کمک‌های نظامی ایالات متحده به این رژیم در روز انتخابات، نخستین غافلگیری بود. نتایج انتخابات که با پیروزی قاطع دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره همراه بود - رویدادی که از آن با عنوان «سونامی آبی» یاد می‌شود -برای اسرائیل حکم یک وضعیت فوق‌العاده و بسیار خطرناک را دارد.
حمایت دوحزبی از اسرائیل در ایالات متحده مدتی است که رو به افول گذاشته؛ دموکرات‌ها به دلیل آمار تلفات در جنگ غزه از اسرائیل خشمگین‌اند و شمار فزاینده‌ای از جمهوری‌خواهان نیز بر این باورند که ایالات متحده بیش از حد از این رژیم حمایت کرده است.
به گفته مایکل اورن، سفیر پیشین اسرائیل در ایالات متحده: «در حال حاضر، تنها موضوعی که مورد توافق هر دو حزب است، انتقاد از اسرائیل است. این مسئله به یک محور اصلی و سازمان‌دهنده برای حزب دموکرات تبدیل شده و در بخش بزرگی از حزب جمهوری‌خواه نیز در حال تبدیل شدن به یک محور سازمان‌دهنده است.»
به گفته اورن، پایان یافتن کمک‌های ایالات متحده تنها آغاز فرآیندی است که تازه در ابتدای راه قرار دارد. او می‌گوید محتمل است که ایالات متحده همکاری‌های اطلاعاتی با اسرائیل و توسعه مشترک سامانه‌های نظامی حیاتی - از جمله سامانه دفاع هوایی مشهور «گنبد آهنین» - را نیز متوقف کند. او همچنین به شورای امنیت سازمان ملل اشاره کرد؛ جایی که رؤسای جمهور آمریکا، چه جمهوری‌خواه و چه دموکرات، همواره با استفاده از حق وتو از اسرائیل محافظت کرده‌اند. او گفت: «ما در پایان یک دوران قرار داریم.»
تنها نوک کوه یخ
اقدام غافلگیرکننده ترامپ در روز انتخابات در قبال اسرائیل، نشان‌دهنده تغییری تاریخی در سیاست ایالات متحده است. به گفته یاکوف کاتز، سردبیر پیشین روزنامه «جروزالم پست»، ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آنچه ترامپ دیروز درباره کمک‌های نظامی اعلام کرد، تنها نوک کوه یخِ تغییراتی است که ممکن است رخ دهد؛ فروش تسلیحات ممکن است متوقف شود، تحریم‌هایی پیشنهاد گردد و بودجه برنامه‌های اقتصادی مشترک قطع شود.»
احساسات ضداسرائیلی در جریان جنگ با ایران شدت بیشتری گرفت؛ به‌طوری که بخشی از رأی‌دهندگان آمریکایی، حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل را جنگی می‌دانستند که نتانیاهو آن را به ترامپ «فروخته» (تحمیل کرده) است. حتی اکنون نیز نتانیاهو برای ازسرگیری حملات علیه ایران تلاش می‌کند؛ اقدامی که می‌تواند جنگی را دوباره شعله‌ور سازد که پیش‌تر موجب افزایش قیمت بنزین و هزینه‌های زندگی شده و در عملکرد فاجعه‌بار جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نقش داشته بود.
نتانیاهو در داخل اسرائیل نیز با آشفتگی روبروست. در انتخاباتی که یک هفته پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای برگزار شد، او اکثریت خود را در پارلمان از دست داد؛ اما رقیب اصلی‌اش، گادی آیزنکوت (رئیس پیشین ستاد کل ارتش)، نیز اکثریت قاطع را در اختیار ندارد و احتمالاً ناچار خواهد بود با احزاب عربی همکاری کند؛ احزابی که شاهد مشارکت بی‌سابقه هواداران خود در انتخابات بودند. یائیر گولان، رهبر حزب چپ‌گرای «دموکرات‌ها»، هشدار داد که اسرائیل «زمانی برای تلف کردن» جهت کنار گذاشتن نتانیاهو و دور کردن کشور از مسیر تحریم‌ها و انزوا ندارد.
