اختلاف ترامپ و ونس بر سر جنگ ایران بالا گرفت / پشت‌پرده تصمیم جنجالی رئیس‌جمهور آمریکا به روایت نیویورکر
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از خبرآنلاین، نیویورکر نوشت: آیا ممکن است خشم یک نفر دو سال تمام فروکش نکند؟ در ۹ روزی که از شکست سنگین دونالد ترامپ و حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای گذشته، رئیس‌جمهور آمریکا بارها نشان داده که حاضر نیست این شکست را بپذیرد و از کنار آن بگذرد. او در برنامه «۶۰ دقیقه» گفت ترجیح می‌دهد به دشمنانش نفرت بورزد تا اینکه به بهشت برود؛ به دستیارانش دستور داد اعضای کنگره‌ای را که درباره عملکرد او تحقیق می‌کنند، به پیگرد قضایی تهدید کنند؛ با وجود وعده‌ای که در شب انتخابات برای پذیرش نتیجه داده بود، بعداً سلامت و اعتبار نتایج را زیر سؤال برد و حتی نام استیون میلر را برای ریاست دفتر کاخ سفید مطرح کرد. ترامپ شاید وارد نیمه پایانی دوران ریاست‌جمهوری‌اش شده باشد، اما نشانه‌ای از تمایل او به کناره‌گیری آرام و بی‌حاشیه دیده نمی‌شود.
صبح پنجشنبه، ترامپ از همان ساعات اولیه روز، رشته‌ای از پیام‌های تند و خشم‌آلود را در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال منتشر کرد. او ساعت ۵:۵۰ صبح، دموکرات‌ها را متهم کرد که با لحنی تهاجمی، او و دولتش را به فساد متهم می‌کنند؛ در حالی که به گفته ترامپ، خود دموکرات‌ها «فاسد و شرور» هستند.
۳۸ دقیقه بعد، بار دیگر به سراغ دموکرات‌ها رفت و مدعی شد آنها به‌طور غیرقانونی، جمهوری‌خواهان را با طرح اتهام‌های دروغین و آگاهانه تهدید می‌کنند.
ترامپ ساعت ۷:۰۴ صبح، موضوع مهاجران را پیش کشید؛ همان موضوعی که در دوره نخست ریاست‌جمهوری‌اش بارها از آن برای حمله به دموکرات‌ها استفاده کرده بود. او هشدار داد کاروان‌های بزرگی از مهاجران غیرقانونی از مسیر مرز جنوبی در راه آمریکا هستند و تهدید کرد اگر مانع ورود آنها نشوند، تعرفه‌های گمرکی علیه مکزیک را بلافاصله دو برابر خواهد کرد.
این حملات لفظی تا نزدیک ظهر هم ادامه یافت. ترامپ ساعت ۱۰:۵۹ صبح، در حالی که هیچ برنامه عمومی در تقویم روزانه‌اش نداشت، بار دیگر به سراغ مخالفان سیاسی‌اش رفت و پرسید چه زمانی قرار است اعضای «شش نفره فتنه‌گر» دموکرات در کنگره محاکمه شوند. منظور او شش نماینده دموکراتی بود که یک سال پیش در ویدئویی خطاب به نیروهای نظامی آمریکا یادآوری کرده بودند که نباید از دستورهای غیرقانونی پیروی کنند.
مورخان باید این روز را به خاطر بسپارند: برای نخستین بار در تاریخ آمریکا، یک رئیس‌جمهور در واکنش به شکست تاریخی حزبش در انتخابات میان‌دوره‌ای، ساعت‌ها در شبکه‌های اجتماعی به انتشار پیام‌های خشم‌آلود و تحریک‌آمیز مشغول شده است. با این حال، به نظر نمی‌رسد هیچ‌یک از این تلاش‌ها برای آرام کردن خود، از شدت خشم ترامپ نسبت به نتیجه انتخابات کاسته باشد. شاید هم شدت عصبانیت او با ابعاد شکست انتخاباتی‌اش تناسب داشته باشد؛ شکستی که واقعاً کم‌سابقه بود.
با ادامه شمارش آرا، دموکرات‌ها در مجموع آرای مردمی انتخابات مجلس نمایندگان، به اختلافی نزدیک به ۱۴ واحد درصد با جمهوری‌خواهان رسیده‌اند؛ فاصله‌ای که بزرگ‌ترین برتری این حزب در بیش از ۵۰ سال گذشته محسوب می‌شود. در تمام سال‌هایی که من شاهد انتخابات آمریکا بوده‌ام، جمهوری‌خواهان در هیچ انتخابات میان‌دوره‌ای حتی به چنین اختلافی در آرای مردمی دست پیدا نکرده‌اند. عملکرد ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش تاکنون به نتیجه‌ای رسیده که پیش از این تصورش هم دشوار بود: او توانسته ایالت‌هایی مانند اوهایو، کانزاس، کارولینای شمالی، کارولینای جنوبی، تگزاس و حتی می‌سی‌سی‌پی را علیه خود و نامزدهای حزب جمهوری‌خواه متحد کند.
اما شاید مهم‌ترین پیام صبح پنجشنبه ترامپ، پستی بود که ساعت ۸:۰۷ منتشر کرد. او در این پیام اعلام کرد جی‌دی ونس را بلافاصله از مسئولیت مذاکرات برای دستیابی به توافق صلح با ایران کنار می‌گذارد.
ترامپ نوشت: «ما به توافق با ایران نیاز نداریم.» او در ادامه مدعی شد ونس باید تمام وقت و توجه خود را صرف افشای «فساد و جنایت گسترده» در شهرها و ایالت‌هایی کند که دموکرات‌ها اداره آنها را بر عهده دارند.
به بیان دیگر، معاون رئیس‌جمهور که از نگاه نویسنده در پیشبرد مأموریت خود چندان موفق عمل نکرده بود، عملاً از تلاش برای پایان دادن به جنگی کنار گذاشته شد که خود ونس آن را عامل اصلی شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات هفته گذشته می‌دانست.
چرا ترامپ ونس را از پرونده ایران کنار گذاشت؟
به نظر نمی‌رسد کنار گذاشتن ونس از پرونده مذاکرات ایران، بی‌ارتباط با گزارشی باشد که روزنامه وال‌استریت ژورنال تنها چند ساعت پیش از آن منتشر کرد. این روزنامه گزارش داده بود که معاون رئیس‌جمهور با برگزاری دیداری حضوری با محسن رضایی، چهره تندرو و دبیر کنونی شورای عالی امنیت ملی ایران، موافق است.
آیا ترامپ نگران بود که ونس در مذاکرات امتیازهای زیادی به ایران بدهد؟ البته رئیس‌جمهور آمریکا نمی‌توانست انتظار داشته باشد معاونش، با توجه به اشتیاق آشکار ونس برای پایان دادن به جنگی که به نظر می‌رسد آخرین امیدهای او برای رسیدن به ریاست‌جمهوری را هم از بین می‌برد، در مذاکرات موضعی سخت‌گیرانه اتخاذ کند. شاید هم ماجرا به همین سادگی باشد که ترامپ آن روز صبح با حال بدی از خواب بیدار شده بود.
صرف‌نظر از علت مستقیم این تصمیم، اقدام ترامپ یک پیام روشن داشت؛ آن هم به همان شیوه‌ای که او دوست دارد تصمیم‌هایش را با حروف بزرگ و لحنی قاطع اعلام کند: معاون رئیس‌جمهور دیگر در موضوع جنگ خاورمیانه از جانب او سخن نمی‌گوید و نماینده مواضعش نیست.
اما پشت این تصمیم، پرسش‌های مهم‌تری وجود دارد. مهم‌ترین آنها این است که ترامپ دقیقاً چه برنامه‌ای برای خروج از جنگی دارد که به موقعیت ریاست‌جمهوری‌اش آسیب زده است؟
ترامپ پیش از روز انتخابات گفته بود احتمال دارد برای شکستن بن‌بست با ایران، دور تازه‌ای از تشدید اقدامات نظامی را در دستور کار قرار دهد. اما پس از انتخابات، ناگهان مسیر خود را تغییر داد و در گفت‌وگو با برنامه «۶۰ دقیقه» گفت هیچ دلیلی برای چنین اقدامی نمی‌بیند.
ترامپ در روزهای اخیر هم احتمال آغاز دور تازه درگیری نظامی و هم ازسرگیری مذاکرات را رد کرده است. این موضع‌گیری‌ها نشان می‌دهد او احتمالاً به دنبال حفظ نوعی وضعیت موجود است؛ شرایطی مبهم که نه می‌توان آن را جنگ نامید و نه صلح. در چنین وضعیتی، آمریکا می‌کوشد با محاصره دریایی و تحریم‌های اقتصادی تنبیهی، ایران را تحت فشار قرار دهد، بی‌آنکه ناچار شود تحقیر پذیرش توافقی بر مبنای شروط تهران را بپذیرد یا هزینه موج تازه‌ای از حملات نظامی در منطقه را به جان بخرد.
سه گزینه ترامپ برای خروج از جنگ؛ مذاکره، تشدید درگیری یا خفه کردن اقتصادی ایران
آرون دیوید میلر، دیپلمات پیشین آمریکایی که چندین دهه در مذاکرات خاورمیانه حضور داشته، در گفت‌وگو با نویسنده این مقاله می‌گوید از ماه ژوئیه، زمانی که آتش‌بسی که از آوریل برقرار شده بود، بدون دستیابی به توافقی بلندمدت فروپاشید، ترامپ با سه گزینه روبه‌رو بوده است: «مذاکره، تشدید درگیری یا خفه کردن اقتصادی ایران.»
میلر تأکید می‌کند این سه گزینه لزوماً با یکدیگر در تضاد نیستند و اگر ترامپ راهبرد مشخصی داشت، می‌توانست آنها را در کنار یکدیگر به کار بگیرد. اما به گفته او، مشکل اینجاست که ترامپ راهبرد روشنی ندارد. به همین دلیل، میلر معتقد است در شرایط کنونی، گزینه فشار اقتصادی و آنچه او «خفه کردن» ایران می‌نامد، محتمل‌ترین مسیری است که رئیس‌جمهور آمریکا دنبال خواهد کرد.
البته هنوز مشخص نیست این سیاست تا چه اندازه می‌تواند نتیجه‌بخش باشد. شاید محاصره دریایی و فشارهای آمریکا بتواند تنگه هرمز را تا حد زیادی باز نگه دارد؛ هرچند از روز چهارشنبه تاکنون، چهار نفتکش هنگام تلاش برای عبور از این آبراه با مین‌های ایرانی برخورد کرده‌اند. شاید هم قیمت بنزین در آمریکا همچنان کاهش پیدا کند و فشار اقتصادی ناشی از جنگ بر شهروندان آمریکایی کمتر شود.
شاید حتی این مسائل برای ترامپ چندان اهمیتی نداشته باشد؛ چراکه او روز چهارشنبه در یک سخنرانی مدعی شد: «ما در جنگ پیروز شدیم» و اکنون فقط باید تصمیم بگیریم «چه زمانی می‌خواهیم آن را تمام کنیم». البته مشخص نیست منظور ترامپ از این اظهارات دقیقاً چیست و چگونه می‌توان جنگی را که هنوز پایان نیافته، تمام‌شده و پیروزشده اعلام کرد.
نکته اصلی این است که در شرایط کنونی، ابهام شاید برای ترامپ کم‌هزینه‌ترین گزینه باشد. به تعویق انداختن تصمیم نهایی و خریدن زمان، با شیوه معمول ترامپ در مواجهه با موقعیت‌هایی که خودش را در آنها گرفتار کرده، کاملاً سازگار است؛ موقعیت‌هایی که در زندگی سیاسی و شخصی پرفرازونشیب او کم هم نبوده‌اند.
با این حال، همان‌طور که میلر اشاره می‌کند، خریدن زمان احتمالاً در بلندمدت کارساز نخواهد بود. او درباره راهبرد فشار و محاصره می‌گوید: «تنها مشکل این گزینه، یعنی وضعیتی که نه این است و نه آن، این است که مواضع بنیادین سپاه پاسداران را تغییر نخواهد داد و در گذر زمان، ایران را ناگزیر خواهد کرد از وضعیت فعلی خارج شود و سطح تنش را بالا ببرد.»
دنی سیترینوویچ، کارشناس امنیت ملی اسرائیل، نیز ارزیابی مشابهی دارد. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت خطر ازسرگیری درگیری‌ها همچنان جدی است؛ چراکه نه ترامپ و نه ایران حاضر نیستند برای رسیدن به توافقی که هر دو طرف در ظاهر خواهان آن هستند، امتیازهای معناداری بدهند.
سیترینوویچ تأکید می‌کند ممکن است هر دو طرف واقعاً بخواهند از رویارویی نظامی دوباره اجتناب کنند، اما این تمایل به‌تنهایی مانع از حرکت آنها به سمت یک درگیری تازه نخواهد شد. به بیان دیگر، حتی اگر هیچ‌یک از طرفین خواهان جنگ دوباره نباشند، نبود توافق و ادامه اختلافات می‌تواند آنها را بار دیگر به نقطه تقابل بکشاند.
جنگ ایران، شکاف میان ترامپ و معاونش را عمیق‌تر کرد
در این میان، تقابلی که ترامپ ظاهراً با آن روبه‌روست، فقط با ایران نیست؛ او در داخل دولت خود نیز با معاونش وارد رویارویی شده است. ونس با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی، جنگ ایران را عامل اصلی فاجعه انتخاباتی حزب جمهوری‌خواه معرفی کرد. این موضع‌گیری علنی، یکی از کم‌سابقه‌ترین موارد اختلاف آشکار میان یک رئیس‌جمهور آمریکا و معاون اوست که نویسنده مقاله تاکنون شاهد آن بوده است.
البته این ارزیابی شامل شکاف میان ترامپ و نخستین معاونش، مایک پنس، بر سر ادعاهای دروغین ترامپ درباره «تقلب» در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۰ نمی‌شود؛ اختلافی که در نهایت به یکی از جدی‌ترین بحران‌های سیاسی دوران ریاست‌جمهوری ترامپ تبدیل شد.
ماه‌ها بود که روشن شده بود ونس از تصمیم اولیه ترامپ برای آغاز جنگ حمایت نمی‌کند. با این حال، اظهارنظر او پس از انتخابات، این اختلاف را علنی‌تر کرد. ونس گفت: «دلیل شکست ما، جنگ بود.»
نکته مهم در این جمله آن است که ونس حتی اشاره‌ای هم به موضع رسمی ترامپ نکرد؛ موضعی که جنگ را تصمیمی دشوار، اما قابل دفاع برای جلوگیری از دستیابی احتمالی ایران به سلاح هسته‌ای در آینده معرفی می‌کرد. به این ترتیب، معاون رئیس‌جمهور نه‌تنها مسئولیت سیاسی جنگ را متوجه آن می‌دانست، بلکه حاضر نشد حتی در حد یک جمله از استدلال اصلی رئیس‌جمهور برای آغاز آن حمایت کند.
ترامپ در ابتدا وانمود کرد که از موضع‌گیری ونس ناراحت نشده است. او حتی مدعی شد با این ارزیابی که جنگ علت عملکرد ضعیف جمهوری‌خواهان در انتخابات بوده، موافق است. اما در روزهای گذشته به‌تدریج روشن شد که خشم رئیس‌جمهور از معاونش رو به افزایش است.
ترامپ روز یکشنبه در پاسخ به پرسش خبرنگاران گفت افراد زیادی از اینکه ونس شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان را به جنگ نسبت داده، ناراحت شده‌اند. او در عین حال مدعی شد این اختلاف هیچ تأثیری بر رابطه شخصی و سیاسی‌اش با معاون رئیس‌جمهور نداشته است. ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا این موضوع میان آن دو اختلاف ایجاد کرده، گفت: «اصلاً.»
اما روشن بود که این وضعیت قرار نیست برای مدت طولانی ادامه پیدا کند.
معاونت ریاست‌جمهوری حتی در بهترین شرایط هم مسئولیتی دشوار است؛ چه رسد به اینکه معاون رئیس‌جمهور، دونالد ترامپ باشد. به نظر می‌رسد همکاری سیاسی ونس با ترامپ از ابتدا هم قرار نبود سرانجام خوشایندی داشته باشد.
در سیاست، انتخابات پیامدهای خود را دارد. یکی از نخستین پیامدهای سریع انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶ ظاهراً این بود که جدایی اجتناب‌ناپذیر میان ترامپ و ونس را جلو انداخت؛ جدایی میان رئیس‌جمهوری که با شعار «جنگ جدیدی در کار نخواهد بود» وارد کاخ سفید شد، اما خود جنگی تازه را آغاز کرد، و معاونش که از همان ابتدا با این تصمیم موافق نبود و هرگز حاضر نشد از آن حمایت کند.
این، تصویری است که شکست در سیاست از خود به جا می‌گذارد.
ارسال نظر