پشت پرده نقش میانجی‌گرانه امارات در جنگ اوکراین و روسیه | مسیر پایان دادن به جنگ از ابوظبی می‌گذرد؟
به گزارش اقتصادنیوز، امارات متحده عربی پس از ماه‌ها قرار گرفتن در معرض پیامدهای جنگ ایران، بار دیگر در حال تقویت جایگاه دیپلماتیک خود است. اخیرا نمایندگان آمریکا، روسیه و اوکراین برای برگزاری مذاکرات سه‌جانبه در ابوظبی گرد هم آمدند. هدف این مذاکرات، پایان دادن به نزدیک به پنج سال درگیری بی‌وقفه میان روسیه و اوکراین بود.
نشنال اینترست در گزارشی نوشت: با وجود اینکه داوید آراخامیا، مذاکره‌کننده ارشد اوکراین، تاکید کرده این گفت‌وگوها یکی از دشوارترین مذاکرات بوده و از دستورالعمل‌های بسیار سخت‌گیرانه روسیه انتقاد کرد، اما این مذاکرات در نهایت به تبادل صدها اسیر جنگی روس و اوکراینی منجر شد. استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان آمریکا، در ادامه روندی که با نخستین دور مذاکرات سه‌جانبه طی ۹ ماه گذشته شکل گرفته بود، به مسکو رفتند تا با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار کنند. آنها همچنین راهی دوبلین شدند تا با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفت‌وگو کنند.
دسترسی به صلح پایدار دور از دسترس است
با وجود آنکه دستیابی به صلحی پایدار همچنان دور از دسترس به نظر می‌رسد و موانع متعددی بر سر راه آن وجود دارد، امارات موقعیت خود را به‌عنوان میانجی اصلی جنگ اوکراین بیش از پیش تقویت کرده است.
نقش میانجی‌گرانه ابوظبی حاصل سال‌ها دیپلماسی حساب‌شده در تعامل با دو طرف درگیر و تجربه‌ای است که این کشور در عرصه میانجی‌گری بین‌المللی به دست آورده است.
از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، امارات با احتیاط از جانبداری آشکار از هر یک از طرفین خودداری کرده است. این کشور در مارس ۲۰۲۲ در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به قطعنامه محکومیت حمله روسیه رأی مثبت داد، اما در ادامه تلاش کرد با پرهیز از محکوم کردن مسکو در دوره عضویت غیردائم خود در شورای امنیت سازمان ملل و همچنین رأی ممتنع به تعلیق عضویت روسیه در شورای حقوق بشر سازمان ملل، از شدت این موضع بکاهد.
این مانورهای دیپلماتیک به امارات امکان داد تا به یکی از مراکز مهم اقتصادی و تجاری برای مهاجران متخصص روس و اوکراینی تبدیل شود. برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۵۰ هزار شهروند روس در امارات زندگی می‌کنند و ۱۳ هزار و ۵۰۰ شرکت نیز از سوی روس‌ها در این کشور به ثبت رسیده است.
امارات پس از وقفه‌ای کوتاه در مارس ۲۰۲۲، بار دیگر امکان سفر بدون روادید را برای شهروندان اوکراینی برقرار کرد. تخمین زده می‌شود حدود ۳۰ هزار اوکراینی نیز در این کشور اقامت داشته باشند.
بخش قابل توجهی از این مهاجران در حوزه فناوری اطلاعات فعالیت می‌کنند و به تقویت ماهیت چندوجهی اقتصاد دانش‌بنیان امارات کمک کرده‌اند. این جریان مهاجرتی به ابوظبی امکان داده است هم‌زمان به پناهگاهی امن برای سرمایه‌های روسی خارج‌شده از این کشور و شریکی اقتصادی و راهبردی برای اوکراین تبدیل شود؛ آن هم در چارچوب توافق‌نامه جامع مشارکت اقتصادی تاریخی میان امارات و اوکراین که اجرای آن از ماه ژوئیه آغاز شده است.
امارات؛ بی‌طرفی منفعلانه یا عدم تعهد راهبردی؟
اگرچه امارات توانسته است توازن ظریفی میان روسیه و اوکراین برقرار کند، نقش این کشور را نمی‌توان صرفاً بی‌طرفی منفعلانه دانست. آنچه ابوظبی دنبال کرده، نمونه‌ای روشن از عدم تعهد راهبردی است؛ رویکردی که به این کشور اجازه داده در روند حل‌وفصل مناقشه، نقشی پایدار ایفا کند.
از آغاز جنگ تاکنون، میانجی‌گری امارات در تبادل اسرا به آزادی بیش از ۸۵۰۰ زندانی جنگی منجر شده است. در هر یک از این مبادلات معمولا بین ۷۵ تا ۳۵۰ اسیر آزاد شده‌اند.
در شرایطی که روند مذاکرات صلح استانبول از مارس ۲۰۲۲ به تدریج از رونق افتاد و تلاش‌های موازی عربستان سعودی برای میانجی‌گری میان آمریکا و روسیه و همچنین آمریکا و اوکراین در اوایل سال ۲۰۲۵ پایان یافت، امارات توانسته است خود را به میانجی دیپلماتیک این جنگ تبدیل کند.
نقش امارات در میانجی‌گری صلح به یکی از معدود زمینه‌های توافق و اجماع میان دو طرف جنگ تبدیل شده است. پیش از آغاز مذاکرات، ولادیمیر پوتین از شیخ محمد بن زاید، رئیس امارات، به دلیل نقش مستمر این کشور در چارچوب‌های دیپلماتیک قدردانی کرد. در پایان نخستین روز مذاکرات زلنسکی از امارات به دلیل فراهم کردن یک بستر قابل‌اعتماد برای دیپلماسی در سطحی حساس و سرنوشت‌ساز تمجید کرد.
پوتین بارها از ورود به گفت‌وگوی مستقیم با زلنسکی خودداری کرده و مشروعیت او را زیر سؤال برده است. به دلیل شرایط جنگی، اوکراین از سال ۲۰۱۹ تاکنون نتوانسته انتخابات ریاست‌جمهوری برگزار کند. در چنین شرایطی، چارچوب مذاکرات ابوظبی همچنان تنها کانال فعال ارتباطی میان دو رئیس‌جمهور به شمار می‌رود.
سرمایه‌گذاری امارات در آینده اوکراین
امارات علاوه بر ایفای نقش میانجی، نگاه بلندمدتی به تحولات اوکراین دارد. در اکتبر ۲۰۲۲، محمد بن زاید شخصا دستور اختصاص ۱۰۰ میلیون دلار کمک بشردوستانه امارات به غیرنظامیان آسیب‌دیده از جنگ در اوکراین را صادر کرد. حمایت از کودکان آواره و آسیب‌دیده از جنگ، از اولویت‌های اصلی این کمک‌ها بود.
همکاری امارات و اوکراین برای نوسازی فناوری‌های کشاورزی نشان‌دهنده تمایل مشترک دو کشور به کاهش پیامدهای مخرب جنگ برای کشورهای جنوب جهانی است.
علاوه بر این، امارات در چارچوب توافق‌نامه همکاری امنیتی ۱۰ ساله‌ای که در مارس ۲۰۲۶ امضا شد، پهپادهای رهگیر اوکراینی مدل «اسکای‌فال P1-SUN» را دریافت کرده است. به این ترتیب، امارات به یکی از سرمایه‌گذاران مهم در تحول فناوری‌های پنهان‌کارانه و دفاعی اوکراین تبدیل شده است.
توافق اقتصادی با اوراسیا؛ گسترش نفوذ امارات در آسیای مرکزی
امارات این اقدامات را با یک توافق مشارکت اقتصادی با اتحادیه اقتصادی اوراسیا تکمیل کرده است؛ توافقی که اجرای آن از اکتبر ۲۰۲۶ آغاز شد.
اگرچه برخی این توافق را صرفاً نشانه‌ای از حسن‌نیت امارات در قبال مسکو تلقی کرده‌اند، اما اهمیت راهبردی آن بسیار فراتر از این تفسیر است. این توافق جایگاه مهم امارات را در کریدور میانی آسیای مرکزی تثبیت می‌کند؛ مسیری ژئواستراتژیک برای انتقال مواد معدنی حیاتی، محموله‌های تجاری و انرژی سبز که به‌تدریج در حال تبدیل شدن به جایگزینی بلندمدت برای مسیرهای تجاری عبوری از تنگه هرمز است؛ تنگه‌ای که اکنون تحت تأثیر جنگ ایران با اختلال مواجه شده است.
امارات با سرمایه‌گذاری‌های مهم در ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر جمهوری آذربایجان، بخش رو به رشد فناوری مالی قزاقستان و پارک فناوری اطلاعات در حال توسعه ازبکستان، جایگاه خود را به‌عنوان قدرتی نوظهور در منطقه اوراسیا تثبیت کرده است.
امارات و نقش‌آفرینی در نظم بین‌المللی جدید
نقش میانجی‌گرانه امارات، علاوه بر آنکه نمونه‌ای از بهره‌گیری هوشمندانه از ابزارهای قدرت سیاسی است، نشان‌دهنده سهم فزاینده این کشور در حکمرانی بین‌المللی نیز هست.
امارات از یک سو عضو گروه بریکس، متشکل از کشورهای خارج از بلوک غرب، است و از سوی دیگر به‌عنوان متحدی مورد اعتماد برای آمریکا شناخته می‌شود. همین موقعیت دوگانه، این کشور را در جایگاهی مناسب برای گردهم آوردن بازیگران مختلف و ایفای نقش در عرصه دیپلماسی بین‌المللی قرار داده است.
اگرچه جنگ ایران به‌طور موقت توانایی امارات برای میزبانی رویدادهای بین‌المللی را با خطر مواجه کرد، این کشور در اکتبر ۲۰۲۶ میزبان اجلاس جهانی امنیت غذایی بود و قرار است در دسامبر ۲۰۲۶ نیز کنفرانس امنیت آب سازمان ملل متحد را برگزار کند.
امارات صرفا محل برگزاری رویدادهای پرزرق‌وبرق ورزشی و کنفرانس‌های تجاری پویا نیست، بلکه به مکانی تبدیل شده است که برخی از مهم‌ترین گفت‌وگوهای بین‌المللی در آن شکل می‌گیرند.
جنگ اوکراین هنوز تا رسیدن به نقطه پایان فاصله زیادی دارد. با وجود این واقعیت نگران‌کننده، به نظر می‌رسد مسیر پایان دادن به درگیری‌ها از ابوظبی می‌گذرد.
