بر اساس گزارش فوربس، کابینه دولت ایران اخیرا مدل جدید قراردادهای نفتی را به تصویب رسانده به این امید که برای افزایش تولید و صادرات نفت خود سرمایه خارجی و تکنولوژی لازم را جذب نماید. اما برخی ابهامات در مورد ماهیت دقیق این نوع قراردادها همچنان باقی است و مشخص نیست که آیا تصویب مدل جدید قراردادی در مجلس ضروری است یا نه. هرچند علاقمندی زیادی در میان شرکت‌های خارجی برای توسعه منابع نفتی ایران وجود دارد، اما ورود به این بخش بدون چالش و آسان نخواهد بود.
بزرگترین تغییر در این قراردادها، ظاهرا عبور از مدل بیع متقابل به مدل سهم بری از تولید است. قراردادهای قبلی بیع متقابل ایران به هیچ عنوان در میان شرکت‌های خارجی محبوب نبودند و اغلب منجر به سود پایینی برای شرکت‌های سرمایه گذار می‌شدند. حداقل این گفته شرکت‌های اروپایی‌ای است که در دهه 1990 در ایران فعال بوده اند. قراردادهای سهم بری از تولید قراردادهایی هستند که در اکثر مناطق جهان بر سایر قراردادها ترجیح داده می‌شوند. اما این قراردادها تا حدی در ایران بحث برانگیز شده اند، و در طی 2 سال گذشته 150 اصلاح در این مدل قراردادی صورت گرفته است.
برای برخی سیاستمداران، حضور شرکت‌های خارجی (و کارکنان خارجی) امری نامطلوب است، به ویژه اگر این شرکت‌ها، شرکت‌هایی بزرگ، قدرتمند و آمریکایی باشند. آنها یادآور امپریالیزم اقتصادی هستند. چنین نگرانی‌هایی ریشه در دوران جنگ جهانی دوم دارد، یعنی زمانی که بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت تخصص لازم برای اداره صنعت نفت خود را نداشتند و این امر موجب سوء استفاده شرکت‌های غربی شده بود. اما در دوران حاضر با توجه به سطح بالای آموزش در سراسر جهان و در دسترس بودن بسیاری از شرکت‌های خدماتی، این نوع تسلط از طریق حضور شرکت‌های بزرگ غربی چندان محتمل به نظر نمی‌رسد.
موضع ایران نشان می‌دهد که توازن قدرت در دنیا در طی دهه‌های متمادی تا چه اندازه تغییر یافته است. زمانی که در سال 1951 صنعت نفت ایران ملی اعلام شد، انگلیس توانست مانع از صادرات نفت ایران به بازارهای جهانی شود. اما بعدا عراق با ملی کردن نفت خود و سواپ نفت خود با اتحاد جماهیر شوروی بر این مانع حقوقی فائق آمد. طبیعتا اکنون بازارهای بسیار بیشتری برای فروش نفت وجود دارد که انحصار کشورهای غربی را در هم شکسته است. در سال 1975، 75 درصد از نفت جهان توسط کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه ای مصرف می‌شد، اما این رقم اکنون به کمتر از 50 درصد رسیده است.
اما آنچه باعث می‌شود که ایران همچون 20 سال قبل، اهرم فشار چندانی در برابر شرکت‌های غربی نداشته باشد، نیاز شدید دولت این کشور به درآمدهای نفتی است. دولت ایران از نظر تئوریک باید از هر اقدامی‌که شرکت‌های خارجی را از ورود به بخش بالادستی نفت ایران دلسرد کند، خودداری نماید. اما اقدامات اخیر نشان می‌دهدکه برخی در ایران تمایلی به ورود شرکت‌های خارجی به اقتصاد ایران ندارند.
به نظر می‌رسد که سرمایه گذاری در بخش نفت ایران ریسکی تر از اکثر کشورهای نفت خیز است و اقدامی‌آسان و بدون چالش نخواهد بود. اما شکی نیست که جذابیت‌های منابع نفتی ایران موجب سرازیر شدن پول به این صنعت خواهد شد.
منبع: تسنیم
