آل اسحاق: پاسخ منتقدان را محترمانه دادم
فرشید خاموشی- پرونده اتاق دوره هفتم در حالی ورق‌های آخر را سپری می‌کند که گروه‌ها و چهره‌ها تلاش زیادی برای حضور در هیات نمایندگان دوره بعد به خرج داده‌اند. از این منظر، اتاق بازرگانی به ویژه اتاق تهران در کانون توجه زیادی قرار گرفته است. یحیی آل اسحاق رئیس اتاق تهران معتقد است عملکرد مناسب این اتاق در دوره کنونی منجر به پررنگ شدن نقش این نهاد معتبر بخش خصوصی شده است تا آنجا که حضور گسترده افراد و گروه‌های مختلف برای شرکت در انتخابات، گواهی بر این ادعاست. آقای آل اسحاق که نامش در این دوره از انتخابات در فهرست چندین گروه انتخاباتی قرار گرفته است، از عملکرد دوره هفتم دفاع می‌کند و معتقد است اتاق تهران رئیس‌محور نیست.
***
* آقای دکتر؛ دوره هفتم اتاق بازرگانی تهران تا چند روز دیگر به پایان می‌رسد و پرونده این دوره نیز با تمام اتفاقات و حواشی آن بسته می‌شود. در این دوره چهارساله، نقدهایی به اتاق تهران و عملکرد آن از داخل و خارج از اتاق صورت گرفت که بعضاً عملکرد شما به عنوان رئیس اتاق در کانون انتقادها بود. نگاه شما به این انتقادها چگونه است و تا چه میزان آن را بر اساس واقعیت می‌دانید؟
نقد و انتقاد از عملکردها، پدیده‌ای است که در همه امور مدیریتی پذیرفته شده و در اتاق بازرگانی تهران نیز سعی کرده‌ایم با شنیدن نظرات منتقدان و کسانی که دوستدار و حامی بخش‌خصوصی هستند به کیفیت عملکرد اتاق اضافه کنیم. بنابراین نقد هشداردهنده، همواره عامل توسعه و پیشرفت بوده است. اما در مقوله نقد، رعایت دو نکته به نظر بنده ضروری است؛ نخست آنکه نقد امور باید به گونه‌ای باشد که مسیر حرکت یک بنگاه اقتصادی یا دستگاه دولتی و بخش خصوصی را تسهیل و آسان کند. ضرورت دوم اینکه همراه با نقد، پیشنهاد عملی نیز ارائه شود. این بخش از انتقادها در دوره هفتم از زبان اعضای هیات نمایندگان و همچنین از خارج از اتاق و از زبان فعالان اقتصادی شنیده شد که هیات‌رئیسه اتاق تهران نیز به گرمی از آن استقبال کرد و در جهت منافع اتاق و بخش خصوصی به کار گرفت.
* برخی معتقدند اتاق تهران در این دوره رئیس‌محور بود. یکی از نقدها همین است. آیا شما فردی رئیس‌محور هستید و این خصوصیت را دارید یا آنکه اتاق بازرگانی اصولاً این ویژگی را ایجاد می‌کند که امور آن در چارچوب هیات‌رئیسه و رئیس اتاق صورت بگیرد و خارج از آن نباشد؟
اتاق تهران رئیس‌محور نیست و این دیدگاه را قبول ندارم. اتفاقاً یک خصوصیت بارز بنده این است که تصمیم‌گیری‌ها را بر اساس نظر جمعی به سرانجام برسانم و حتی اگر با برخی تصمیم‌ها نیز موافق نباشم، نظر و رای جمع را می‌پذیرم. در همین زمینه اتاق بازرگانی تهران طی دوره هفتم از ظرفیت و توان کمیسیون‌های تخصصی و شوراهای مشورتی به خوبی استفاده کرد و در این نهادها سعی کردیم که موضوعات روز اقتصادی را به بحث گذاشته و با جمع‌بندی نظرات کارشناسان خبره، نظر و رای اتاق تهران را برای ارائه به دولت و دستگاه‌های مربوطه اعلام کنیم. حتی در این دوره، نظرات بسیاری از دل جلسات کمیسیون‌ها و مشاوران اتاق تهران به دست آمد که در تصمیم‌گیری نهایی هر یک از آنها نظر جامع اعضای کمیسیون‌ها و مشاوران را پشت خود داشت. ممکن هم بوده است که در برخی تصمیم‌گیری‌ها، نظر بنده با جمع متفاوت بوده باشد اما با رای غالب همواره موافقت کرده‌ام. بنابراین در اتاق تهران دوره هفتم، به شخصه تلاشم این بوده است که دموکراسی در شکل و قالب جامع آن، در اتاق و هیات‌رئیسه برقرار شود.
* در این زمینه یک بحث همین است که در سوال قبلی عرض کردم. اینکه شاید ساختار اتاق، افراد را رئیس‌محور می‌کند.
ساختار اتاق به این‌گونه است که کمیسیون‌ها نظر کارشناسی خود را درباره موضوعات مورد بحث اعلام می‌کنند و سپس نظرات و تصمیمات پیشنهادی کمیسیون‌ها به هیات‌رئیسه می‌آید. مواردی که مورد تایید هیات‌رئیسه اتاق قرار می‌گیرد به دولت ابلاغ می‌شود. بنابراین ساختار و چارچوب عملکردی اتاق طوری است که اجازه پدیده رئیس‌محوری را از آن عملاً دور می‌کند.
* پس شما معتقدید که اتاق بازرگانی و به ویژه اتاق تهران، عضومحور است و نه رئیس محور.
صد در صد. اما چرا اتاق عضومحور است؟ در اتاق مجموعه‌ای از بنگاه‌های اقتصادی گرد هم آمده‌اند که بسیاری از آنها در حوزه‌های مختلف اقتصادی تاثیرگذار هستند و می‌توانند با اجتماع در نهادی مانند اتاق بازرگانی، تولید فکر و اندیشه کرده و برای مشکلات راه‌حل‌های مناسب ارائه دهند. این شیوه در دوره هفتم به خوبی در اتاق تهران به کار گرفته شد و نتایج قابل توجهی نیز به همراه داشت.
* اتاق تهران در دوره اخیر، همفکری‌های زیادی با دولت داشته است. این رویه چه در دولت سابق که کمتر با اتاق و بخش خصوصی همراه بود، و چه در این دولت، منجر به آن شده است تا اتاق تهران نقش مشاوره‌ای خود را ایفا کند. تا چه اندازه حضور اتاق تهران را در این عرصه قوی می‌دانید؟
به طور کلی اتاق بازرگانی وظیفه دخالت در تجزیه و تحلیل مسائل روز اقتصادی و ارائه نظرات پشتیبان‌کننده را دارد. در حوزه‌های مختلف نیز این حضور برای اتاق به رسمیت شناخته شده است. چه در امور مربوط به اقتصاد بین‌المللی و چه امور داخلی که شامل بخشنامه‌ها، دستورالعمل‌ها و تصمیم‌گیری‌ها از سوی دولت می‌شود. بنابراین اتاق موظف است در همه این امور مداخله کند و با بررسی همه‌جانبه آن بهترین راهکارها را ارائه دهد و در مسیر تقویت اقتصاد کشور گام بردارد. نکته بعدی اینکه اتاق در رابطه با آینده‌نگری یعنی آتیه اقتصاد کشور و کرانه‌های اقتصادی کشور باید نقش خود را به خوبی ایفا کند که در این زمینه نیز فعالیت‌های عمده‌ای از سوی اتاق تهران در دوره هفتم صورت گرفت. تشکیل شورای مشورتی در اتاق تهران که متشکل از نخبگان و صاحب‌نظران کشور است یکی از حوزه‌هایی است که در آن نقشه راه آینده اقتصاد کشور زیر ذره‌بین کارشناسان این شورا قرار می‌گیرد و سعی می‌شود تا تصویر روشنی از آینده کسب و کار کشور پیش روی فعالان اقتصادی و البته دولتمردان برای هدایت این مسیر و رفع موانع احتمالی قرار گیرد.بنابراین، به اعتقاد من اتاق تهران در طول این دوره توانسته است قدم‌های بلندی در مسیر اقتصاد و کسب و کار کشور بردارد که اگر این‌گونه نبود، نباید در انتخابات دوره هشتم شاهد حضور گسترده افراد و گروه‌های مختلف می‌بودیم و تا به این اندازه اتاق مورد توجه ارکان مختلف کشور قرار نمی‌گرفت.
* در بخش مربوط به مسائل بین‌الملل، عملکرد اتاق تهران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در رابطه با مسائل بین‌الملل، اتاق تهران در این دوره تلاش کرد علاوه بر آنکه جاده‌صاف‌کن کسب و کار بین‌المللی اعضای خود باشد، آن هم با حضور در مراجع تصمیم‌گیری و بیان شفاف مسائل و پیشامدها با دولتمردان و همچنین با توجه به بروز تحریم‌های بین‌المللی که طی سال‌های اخیر بر شدت آن افزوده شد، در مجامع خارجی حضور فعالانه داشته باشد. در همین زمینه، اتاق تهران مقوله رفع ایران‌هراسی را که از سوی برخی کشورها در دستور کار قرار گرفته در پیش گرفت و با اعزام هیات‌های تجاری سعی کردیم علاوه بر آنکه زمینه آشنایی و ارتباط تجار و فعالان بخش خصوصی ایران با سایر کشورها را ایجاد کنیم، در حد توان خود مانع شکل‌گیری پروژه ایران‌هراسی در کشورهای منطقه و جهان شویم.این اتفاق خوشبختانه نتیجه‌بخش هم بوده است تا آنجا که امروز شاهد افزایش حجم تجارت خارجی ایران فراتر از 120 میلیارد دلار هستیم که این حجم از تجارت کشور نشان می‌دهد به‌رغم وجود تحریم‌ها، بخش خصوصی توانسته به کسب و کار خود با دنیا ادامه دهد و کشورهای جهان نیز بدون اعتنا به سختگیری‌های غرب، مسیر ارتباط با ایران را برای خود باز نگه دارند.
* یکی از نقدها که البته شخصاً آن را غیر‌واقعی می‌دانم، استفاده از مشورت اقتصاددانان در اتاق است. می‌گویند حق مشاوره‌های زیادی به اقتصاددانان می‌دهید و خروجی مطلوبی وجود ندارد.
قضیه شورای مشورتی اقتصاددانان به سال 1390 برمی‌گردد که تصمیم گرفتیم جمعی از اقتصاددانان مطرح کشور را هر هفته در اتاق دور هم جمع کنیم. وقت زیادی گذاشتیم تا بهترین‌ها را انتخاب کنیم و در نهایت همه تلاش ما این بود که از دل این نشست‌ها گزارش‌های خوبی خارج کنیم. هر هفته دوشنبه‌ها این نشست را با وجود همه سختی‌هایی که می‌توانست داشته باشد برگزار کردیم. در این نشست‌ها دستور جلسه مشخص بود. افراد زیادی را به این نشست‌ها دعوت کردیم و خیلی تلاش کردیم نتیجه خوبی حاصل شود. در دولت آقای احمدی‌نژاد نتایج تحقیقات را به اطلاع ایشان و تیم اقتصادی دولت رساندیم. در کنار تیم اقتصاددانان، شورای مشورتی دیپلماسی هم تشکیل شد. تیمی بسیار قوی که موفق شدند برنامه‌ای جامع برای دیپلماسی کشور بنویسند. آقای علی جنتی در این گروه حضور داشتند که به دولت دعوت شدند. آقای محمود واعظی وزیر ارتباطات شدند. آقای مسعود کرباسیان به گمرک رفتند. آقای ابوطالبی را داشتیم که قرار بود به سازمان ملل بروند. در گروه اقتصادی هم آقای دکتر نیلی حضور داشتند که امروز مشاور ارشد رئیس‌جمهور هستند. آقای دکتر غنی‌نژاد را همه می‌شناسیم. آقای دکتر دانش‌جعفری و آقای دکتر فرهاد نیلی هم حضور داشتند. آقای دکتر کمیجانی قائم‌مقام بانک مرکزی شدند، آقای دکتر دوست‌حسینی هم قائم‌مقام وزیر صنعت شدند و خلاصه تیم بسیار کاملی جمع شد. در کوران انتخابات ریاست‌جمهوری نتیجه تحقیقات این دو گروه را در اختیار آقای روحانی قرار دادیم و آنچه امروز به عنوان محور برنامه‌های اقتصادی دولت می‌شناسید، نتیجه تحقیقاتی است که در اتاق تهران صورت گرفته. همان‌طور که گفتم خیلی بی‌انصافی است که دستاوردهای حضور این افراد را نادیده بگیریم. مگر در کشور چند نفر مثل دکتر نیلی و دکتر غنی‌نژاد داریم؟ چند نفر مثل ایشان می‌توانند مدل بنویسند و پیشنهاد عملی ارائه کنند؟ امروز کاهش نرخ تورم، مدیون همه تلاش‌هایی است که در اتاق شکل گرفته و اطمینان دارم سال آینده باز با همین راهکارهایی که در اتاق تهیه کرده‌ایم، وضعیت رکود هم بهبود پیدا می‌کند. اینها برای اتاق موفقیت است و از نظر من این می‌تواند دستاورد بزرگی برای بخش خصوصی باشد که تحقیقاتش تبدیل به برنامه‌های یک دولت می‌شود و محور تحولات اقتصادی قرار می‌گیرد.
* آقای دکتر؛ در این دوره یکسری جفاهایی نیز به شما در اتاق تهران وارد شد که شما ترجیح دادید در قبال آنها سکوت کنید.
این بستگی به شیوه مدیریت و تشخیص مسائل در اتاق دارد. اولاً اینکه در برابر برخی اتفاقات که شخص را هدف قرار می‌دهد، سکوت پیشه کرد به نظر من نشانه ضعف نیست بلکه ناشی از اقتدار مدیریتی است. این شیوه را در نزد بسیاری از علما و نخبگان حکومتی کشور نیز می‌بینیم. کسانی که ضعیف هستند قدرت تحمل در برابر جفاها را ندارند. نکته بعدی این است که در برخوردها باید مسائل فردی را در نظر گرفت یا آنکه مسائل سازمان یا کشور پراهمیت‌تر است؟ در اتاق تهران طی دوره‌ای که به آخر آن رسیدیم، من به عنوان رئیس اتاق در مسائلی که نظام و اتاق مورد هجمه و جفا که عمدتاً نیز ناخواسته بود، تلاش کردم به طور جدی وارد عمل شوم و اجازه سکوت و واکنش خنثی را به خود ندادم. در حوزه مدیریتی چه در اتاق و چه در سایر نهادهایی که من سابقه حضور داشته‌ام، حد و حدود را همواره مصالح نظام و مصالح سازمان قرار داده‌ام. در این حیطه هم سخت‌ترین واکنش‌ها را داشته‌ام و کاملاً هم برخورد می‌کنم. اما در مواردی که شخصاً به من برمی‌گردد، تلاشم این بوده که با ادبیات محترمانه و منطقی پاسخ انتقادها را بدهم.
* آیا در این دوره اتفاق افتاد که تذکراتی خارج از اتاق و از برخی دستگاه‌ها و نهادها در قبال عملکرد اتاق تهران و صحبت‌هایی که از تریبون آن می‌شود، به شما گوشزد شده باشد؟
تاکنون این اتفاق نیفتاده است و خوشبختانه با همراهی هیات‌رئیسه و هیات نمایندگان اجازه ندادیم که مسائلی در اتاق مطرح شود و به زبان آید که تذکراتی را به همراه داشته باشد.
* اتفاق دیگری که در این دوره از انتخابات شکل گرفته، اخلاقی‌تر شدن انتخابات و حضور افراد در این عرصه است که تفاوت زیادی با دوره‌های قبل دارد. این رویکرد را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
این اتفاق به اعتقاد من ناشی از عملکرد عقلایی اتاق و اعضای آن در این دوره است. خوشبختانه اتفاقاتی که در دوره‌های گذشته رخ می‌داد در این دوره به تاریخ پیوست. و مهم‌تر آنکه فعالان اقتصادی به خوبی دریافته‌اند که مسیر صحیح کدام است. آیا باید به مانند دوره‌های قبل، راه جنجال و تفرقه را در پیش گرفت، که نتایج منفی آن نیز بر همگان روشن شد، یا باید آنکه در مسیر سازگاری و دموکراسی گام برداشت؟ نوع برخوردها و اصولاً راهی که خود اعضای هیات نمایندگان در این دوره در پیش گرفتند به همه ثابت کرد که بهترین مسیر و شیوه حرکت این است که اتاق را در فضای تعامل و آرامش رو به جلو حرکت داد.در این دوره از انتخابات نیز نوع برخوردها نشان داده است که افراد و نامزدها و گروه‌ها با ادبیات معقول و حرکت در مسیر اعتدال و دموکراسی حرکت می‌کنند و همه آزاد هستند که به تشخیص خود نامزدها را انتخاب کنند.نکته دیگر اینکه نباید اجازه داد اتاق سیاسی شود. اتاق یک باشگاه شخصی نیست بلکه محلی برای اجتماع آرا و نظرات فعالان اقتصادی است. خوشبختانه پس از چندین دوره، این رویکرد در اتاق بازرگانی جاافتاده است و شاهد این هستیم که شاخص‌های اتاق محبوب و مطلوب کم‌کم در حال بهینه شدن است. به اعتقاد من، بخشی از این اتفاق مبارک به عملکرد و تاثیرگذاری مثبت اتاق برمی‌گردد که باید برای دوره‌های بعد نیز ادامه پیدا کند.
* اگر شما بار دیگر به عنوان عضو اتاق بازرگانی تهران انتخاب شوید، چه برنامه‌هایی را در اولویت قرار می‌دهید؟ اصولاً معتقدید که جای انجام چه کارهایی در دوره هفتم خالی است که در دوره بعد در اولویت قرار بگیرد؟
خوشبختانه اتاق در دوره هفتم با مواضع قاطعی که اعلام کرد، توانست تمام کشور را با این رویکرد همراه کند که اقتصاد دولتی نتیجه‌ای جز کندی در توسعه کشور و دور باطل زدن، ندارد. از جمله اثرات قابل توجه اتاق بازرگانی، تصویب اصل44 قانون اساسی بود که مقام معظم رهبری بر اجرای آن تاکید ویژه دارند.اما یکی از اثرات بهینه اتاق در این دوره، این است که توجه به ایجاد دولت حاکمیتی در کشور بسیار پررنگ شده است. در همین زمینه نیز مقام معظم رهبری به عنوان عالی‌ترین مقام کشور، توصیه‌های جدی برای حرکت کشور به سمت این مسیر داشته‌اند که بسیار مورد توجه بخش خصوصی نیز قرار گرفته است.موضوع دیگری که اتاق دوره آتی باید در پیش بگیرد، تقویت امور جاری و اطلاع‌رسانی به اعضای اتاق است. اینکه پشتیبانی‌های مالیاتی، حقوقی و بیمه را برای اعضای خود تقویت کند. در حوزه بین‌الملل نیز باید هدفمندتر حرکت کرد و علاوه بر تقویت نیروهای این حوزه در اتاق تهران، توسعه مناسبات با کشورهای دیگر نیز در دستور کار جدی دوره بعد قرار بگیرد.
خوشبختانه اتاق تهران از حیث مالی بسیار تقویت شده است و حال نوبت آن است تا با ایجاد بسترهای مناسب، کیفیت اتاق و نیروهای آن را افزایش داد. برگزاری دوره‌های آموزشی لازم برای کارکنان که در دوره هفتم نیز در دستور کار بود در دوره آتی باید به یکی از اهداف بلندمدت مدیران اتاق تبدیل شود.
