چگونه حاکمیت ایران در جزایر سه‌گانه تثبیت شد؟
عنوان: جزایر ایرانی خلیج فارس
نویسنده: مسعود کوهستانی‌نژاد
انتشارات: دنیای اقتصاد
به گزارش اقتصادنیوز، سالیان طولانی است که خلیج فارس و جزایر ایرانی آن، موضوع تالیف صدها عنوان کتاب و ده‌ها و صدها پروژه تحقیقاتی و تعداد بی‌شماری مقاله است. مولفان، محققان و مورخان در تالیفات و تحقیقات خود، ابعاد مختلفی از موضوع خلیج فارس را مورد بحث و بررسی قرار داده و تاکنون موفق شده‌اند دستاوردهای مهمی را در این زمینه ارائه کنند. با وجود چنین تلاش عظیمی، باز هم پژوهش‌های جدیدی در دست انجام است. این روند به تعمیق هر چه بیشتر مباحث و تحقیقات در این زمینه کمک بزرگی خواهد کرد. از جمله رویدادهای مغفول‌مانده در پژوهش‌های پیرامون خلیج فارس، واقعه اعاده حاکمیت همه‌جانبه ایران بر جزایر تنب و ابوموسی در بهمن و اسفند ماه سال 1329 (ژانویه و فوریه 1951 میلادی) است.
ابعاد این واقعه آنگاه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم در فاصله سال‌های 1322 (توافق ایران و بریتانیا در مورد عدم مداخله در امور جزایر سه‌گانه) تا سال 1350 که دولت ایران توانست حاکمیتش را بر آن جزایر به‌طور دایم تثبیت کند، جز در سال 1329 در هیچ زمانی دولتمردان ایران تلاش همه‌جانبه و گسترده‌ای برای اعاده حاکمیت خود بر آن جزایر نکردند.
تا قبل از آن سال، ماموران دولتی (از جمله ماموران گمرکات) یا برخی از واحدهای نظامی ایرانی، به دفعات سرکشی‌هایی به آن جزایر کرده بودند که بلافاصله با عکس‌العمل نیروهای بریتانیایی مستقر در خلیج فارس مواجه می‌شدند، ولی آنچه از سوی دولت ایران در سال 1329 انجام شد، کاملا برنامه‌ریزی‌شده و همه‌جانبه و نتیجه آن اعاده حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه از هفتم بهمن تا حداقل اواسط اسفند ماه 1329 بود. آنچه در کتاب حاضر مورد بحث و پژوهش قرار گرفته، دو موضوع وابسته به هم شامل وضعیت جزایر ایرانی خلیج فارس در سال‌های پایانی قرن نوزدهم تا اوایل سلطنت رضا شاه (1306 شمسی) و بررسی و تحلیل رویداد بهمن 1329 و اعاده حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه است.
در واقع، ریشه‌یابی علل و عوامل رویداد بهمن 1329، ما را به بررسی جدی‌تر وضعیت جزایر در اواخر قرن نوزدهم رهنمون ساخت. علت به‌وجودآمدن چنین روندی، فقر اطلاعات تاریخی پیرامون موضوع مورد بررسی کتاب حاضر است. به عنوان مثال، تقریبا در بخش عمده‌ای از تالیفات موجود در مورد جزایر ایرانی خلیج فارس، توجه مولفان به وضعیت جزایر سه‌گانه از منظر حقوق بین‌المللی و دعاوی بین ایران و بریتانیا جلب شده است ولی از اوضاع دیگر جزایر ایرانی از جمله جزایر هنگام، قشم و مشکلاتی که بر اثر مداخلات و نفوذ ماموران بریتانیایی در آن جزایر ایجاد شده بود، به‌ندرت مورد توجه آنان قرار گرفته است.
در موردی دیگر باید به یکی از مهم‌ترین مشکلات ایران در منطقه خلیج فارس در سال‌های پایانی قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم که همانا موضوع اتباع ایرانی ساکن در دیگر مناطق و جزایر خلیج فارس ازجمله بحرین، مسقط و عمان بودند اشاره کرد. نشانه‌ای از توجه به این موضوعات در کتاب‌های تالیف‌شده مورد بحث وجود ندارد.
