هزاران تن خرما، مانده بر دستان کشاورزان
لیلا لطفی:
از نگاه مشاور ارشد وزیر کشاورزی فعالان خرمای کشور با ایجاد یک تشکل قوی می‌توانند دولت را وادار به کرنش کنند.
در حالی که در کشور چندین تشکل مختلف در زمینه خرما فعالیت می‌کنند؛ هنوز این بخش نتوانسته مشکلات مختلف خود را در زمینه تولید، فرآوری، بسته‌بندی و صادرات برطرف کند. بسیاری از فعالان و صاحب‌نظران کشاورزی معتقدند باید تشکلی فراحوزه‌ای و قدرتمند وجود داشته باشد تا محصول خرما کشور نجات پیدا کند.
محمدحسین شریعتمدار نیز براین موضوع تاکید می‌کند و می‌گوید: نبود یک تشکل قوی در بخش خرمای کشور عامل کوتاهی دولت در مقابل تولیدکنندگان است.
عضو هیات نمایندگان اتاق ایران از نگاهی دیگر بر تشکیل تشکلی قدرتمند در حوزه خرما تاکید می‌کند و می‌گوید: خرما همچون پسته نیازمند برنامه مدون و استراتژی مشخصی از مزرعه تا قفسه است؛ اگر امروز اوضاع پسته کشور رو به بهبود است و بحران‌ها را پشت سر گذاشته به دلیل فعالان این بخش و تشکل‌های آنهاست.
محسن جلال‌پور، نائب رئیس اتاق ایران نیز می‌افزاید: پسته‌کاران کشور ۲۵۰ دلار به مشاور خارجی دادند تا او بتواند مسئله بازار و کدکس بین‌المللی را حل کند.
او ادامه داد: امروز دولت پولی برای تحقیقات ندارد و ما باید با تشکل مجموعه‌ای متشکل از همه فعالان خرمای کشور تشکیل دهیم تا مشکلات آن را حل کنیم.
محصول بدون بازار
در سال‌های اخیر بازار خرما کشور شرایط سختی را پشت سر می‌گذارد. سیرحرکت این بازار از کشورهای ثروتمند اروپایی به سمت کشورهای فقیرآسیایی در حال حرکت است و مشخص نیست به کجا خواهد رفت.
از نگاه فعالان این بازار، از دست دادن کشورهای هدف اولیه به معنای از دست دادن منابع درآمدی بیشتر است؛ زیرا صادرکنندگان مجبورند محصول را با قیمتی ارزان‌تر از اروپا به کشورهای آسیایی بفروشند.
رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق اهواز نیز در این باره می‌گوید: امروز دیگر برخی کشورهای اروپایی از جمله انگلیس خرید خود را یا کاهش دادند یا متوقف کردند.
مصطفی حجت‌نژاد می‌افزاید: امروز متقاضیان خرمای ما کشورهای آسیایی هستند که قدرت خرید بالایی ندارند.
در این شرایط تقاضا در بازار داخل به دلیل افزایش قیمت تا حدودی کاهش یافته است. بر این اساس در سال‌های اخیر بخشی از خرمای تولیدی روی دست مانده است. این اتفاق سال گذشته نیز رخ داد. موضوع به فروش نرفتن خرمای سال گذشته را عضو شورای مرکزی خانه کشاورز بوشهر نیز تاکید می‌کند.
روح‌الله حاجب با ابراز نگرانی از وضعیت فعلی بازار می‌گوید: در بوشهر ۲۰ هزار تن خرمای مضافتی دست کشاورز باقی مانده است؛ این در حالی است که خرمای برداشت‌شده ۹۳ وجود دارد.
در همین مورد یکی دیگر از فعالان حوزه خرما از به‌فروش نرفتن چندین تن خرمای مضافتی خبر می‌دهد. فروش نرفتن محصولات کشاورزی پیش از این نیز در مورد محصولاتی مانند سیب درختی و سیب‌زمینی در مناطقی مانند دماوند رخ داده بود.
همچنین یکی از تولیدکننده‌های نمونه خرما در سیتان و بلوچستان نیز از خرید نازل در مزرعه خبر می‌دهد و می‌گوید: تولیدکننده مجبور است خرمای ۱۰ هزارتومانی را دو هزار تومان بخرد.
ارزآوری ۳۵سنتی خرما
در شرایطی که کشور با بحران آب دست و پنچه نرم می‌کند؛ خرماکاران کشور ۱۶ تا ۱۸ هزار متر مکعب در سال آب مصرف می‌کنند. این موضوع نقد مشاور ارشد وزیر کشاورزی را نسبت به عملکرد تولیدکنندگان خرما در پی داشت.
شریعتمدار با اشاره به اینکه ارز آوری خرما در دنیا 1.2 دلار در هر کیلو است، می‌افزاید: ارزآوری خرما برای ما در هر کیلو ۳۵ سنت است و این اصلا خوب نیست.
او تاکید می‌کند: ارزآوری در هیچ محصولی باغی نباید کمتر از یک دلار باشد. چون قیمت آب همین میزان است. البته خوشبختانه ارزآوری کیوی در میان محصولات باغی با 5.9 دلار نقطه قوت است و در خرما نیز باید رقم ۳۵ سنت افزایش یابد.
کود قلابی
در این شرایط نابسامان تولید خرما، توزیع سم و کود قلابی به فعالان این بخش موضوعی نه‌تنها دردناک بلکه نگران‌کننده است. در حالی که کشاورزان خرماکار تلاش می‌کنند محصولی ارائه کنند که بازار هدف آن را پس نزند؛ وجود سم و کود قلابی معضلی بزرگ شده است.
یکی از تولیدکننده‌های نمونه خرما در سیتان و بلوچستان با نقد عرضه نهاده‌های قلابی به کشاورزان اظهار می‌کند که اگر دولت از تولیدکنندگان حمایت نکند آنها نمی‌توانند در طولانی مدت دوام بیاورند.
در این شرایط به گفته برخی فعالان کشاورزی بخش‌های متولی از جمله معاونت آموزش، تحقیقات و ترویج نیز تولیدکنندگان را راهنمایی نمی‌کند که در این زمینه شاید در سال‌های اخیر و شاید در ۳۰ سال گذشته به رغم اهمیت خرما طرح‌ها و پیشنهادات عملی داده نشده است.
در حال حاضر ۴۰۰ واریته در حوزه تولید خرما وجود دارد، ولی هنوز بسیاری از آنها بازاری ندارند و برای آنها کاری صورت نگرفته است.
خرما، بدون حامی
عضو هیات‌مدیره انجمن خرما نیز با بیان اینکه در هشت استان کشور خرما تولید می‌شود و اشتغالزایی بالایی را ایجاد کرده است، می‌گوید: خرما بعد از صنعت خودرو بزرگ‌ترین بالا‌ترین درصد اشتغالزایی را دارد.
کرامت‌الله وکیلی‌پور می‌افزاید: عمدتاً خرمای کشور چند برابر قیمت داخل در بازارهای هدف به‌فروش می‌رود، در مقابل صنعت خودرو سمند را با التماس و زیر قیمت داخل در بازار هدفش عرضه می‌کند.
دبیرکمیسیون کشاورزی اتاق ایران نیز با نقد وضع موجود محصول خرما، عنوان می‌کند: امروز به دلیل سود بسیار اندک تولیدکنندگان خرما در حال عقب‌گرد است و سرمایه‌گذاری در این بخش کم است.
شمس‌علی معلم می‌افزاید: دولت و وزارت جهادکشاورزی به دادن تسهیلات بسنده کنند؛ چون وضعیت نامناسب خرما در بخش‌های تولید، بسته‌بندی و صادرات نیازمند حمایت جدی دولت است.
وعده شیرین
سال‌هاست محصول خرما از نگاه دولتی‌ها مغفول مانده و حمایت جدی در این زمینه صورت نگرفته است. البته مردان دولت یازدهم به فعالان این بخش وعده‌های در خصوص تامین تسهیلات لازم داده‌اند اما این وعده‌های از نگاه فعالان کشاورزی جای بحث زیادی دارد.
از نگاه منتقدان اگرچه در بخش مکانیزاسیون وعده ۸۰۰ میلیاردتومانی دولت شیرین است؛ اما تامین ماشین‌آلات از سوی همه فعالان بخش کشاورزی و به‌ویژه کشاورزان خرد به دلیل کوچک بودن اغلب اراضی و باغ‌ها آنها امکان‌پذیر نیست.
البته رئیس مرکز مکانیزاسیون معتقد است: واحدهای کوچک در تمام بخش‌ها و حتی خرما باید از طریق حضور در یک تشکل بزرگ بتوانند به صورت غیرمستقیم از حمایت‌های جهادکشاورزی در حوزه مکانیزاسیون بهره‌مند شوند.
کامبیز عباسی یادآور می‌شود: سال گذشته ۷۹۴ میلیارد تومان تسهیلات در این بخش جذب شد و این نشانه خوبی است؛ البته او وعده توسعه ۱۲ساله مکانیزاسیون را در حوزه خرما می‌دهد.
