استیضاح؛ عقوبت اصلاحات در دانشگاه

به گزارش «اقتصادنیوز»، از انتخاب جعفر توفیقی برای سرپرستی تا معرفی جعفر میلی منفرد و در ‌‌نهایت سکانداری رضا فرجی دانا بر وزارت علوم، هنوز هم سریال دنباله‌دار حواشی وزارت علوم با حضور دولت یازدهم و نمایندگان مجلس که عمدتاً از اعضای جبهه پایداری هستند ادامه‌دار است. 

سرانجام بعد از دو ماه کشمکش میان دولت و مجلس، ۲۱ مرداد ماه امسال هیات‌رئیسه مجلس طرح ۵۲نفر از نمایندگان برای استیضاح وزیرعلوم، تحقیقات و فناوری دولت یازدهم را اعلام‌وصول کرد و به این ترتیب فرصت ۱۰روزه رضا فرجی‌دانا و حسن روحانی برای حضور در پارلمان و پاسخ‌دادن به نمایندگان استیضاح‌کننده آغاز شد.

فرجی دانا، دکترای مهندسی برق دارد و عضو هیأت علمی دانشگاه تهران است. او در دولت دوم محمد خاتمی به مدت سه سال، ریاست دانشگاه تهران را بر عهده داشت. پس از آن‌که مصطفی معین، وزیر علوم وقت، به منظور ثبت نام در انتخابات ریاست جمهوری از سمت خود استعفا کرد، رئیس‌جمهور وقت رضا فرجی‌دانا را برای تصدی وزارت علوم به مجلس معرفی کرد اما نمایندگان مجلس به وی رای اعتماد نداد. 

رضا فرجی‌دانا وزیری است که پنجم آبان‌ ماه سال ۱۳۹۲ از مجلس‌نشینان رای‌اعتماد گرفت و دو ماه بعد در روز هشتم دی‌ ماه سال گذشته از‌‌ همان نمایندگانی که به او رای اعتماد داده بودند کارت زرد گرفت.
 

۱۸ مرداد ماه امسال وزیر علوم برای پاسخ به سئوالات نمایندگان در بهارستان حاضر شد. نمایندگان دو شرط را برای استیضاح نشدن او بر شمردند: اخراج دانشجویان ستاره‌دار که به دانشگاه بازگشته‌اند و اخراج افرادی که در حوادث سال ۸۸ فعال بوده و دستگیر هم شدند و هم‌اکنون در پست‌های کلیدی وزارت علوم سمت دارند.

رضا فرجی دانا وزیر علوم زیر بار این دو شرط نرفت و نمایندگان به‌این ترتیب مصمم به اجرای استیضاح شدند. 

ماجرای بازگشت دانشجویان ستاره‌دار به دانشگاه و برکناری رئیس دانشگاه‌های افراطی در زمان توفیقی در 70 روزی که سرپرست وزارت علوم بود اتفاق افتاد. او شماری از رئیسانی دانشگاه‌ها که از نگاه برخی افراطی بودند را کنار گذاشت و تعدادی از استادان و دانشجویان کنار گذاشته شده و محروم از تحصیل را به دانشگاه بازگرداند. 

 
اکنون ۹ ماه از فعالیت وزیر علوم در دولت یازدهم می‌گذرد و قرار است در هفته آینده وی استیضاح شود. موارد ذکر شده در برگه درخواست استیضاح وزیر علوم نشان می‌دهد که او چندین‌بار به این موارد پاسخ داده است. 

منتقدان استیضاح معتقدند که فشار بر وزیر علوم جنبه سیاسی دارد. در مقابل استیضاح‌کنندگان هم این موضوع را رد نمی‌کنند، امثال افرادی چون علیرضا زاکانی و الیاس نادران که جزو مرکزیت پیگیری استیضاح وزیر علوم هستند نگران آرمان‌های انقلاب هستند که اکنون به عقیده آنها با برنامه‌های وزارت علوم صدمه دیده است.

آنها می‌گویند که قصدشان جلوگیری از صدمات بیشتر است. در همین رابطه عباس مقتدایی یکی از استیضاح کنندگان به روزنامه اعتماد می‌گوید که منتقدان رضا فرجی دانا هر طور شده جلوی ادامه کار او را می‌گیرند تا وزارت علوم بیشتر از این حاشیه ساز و هزینه آفرین نشود.
 

انتصاباتی که دامن فرجی‌دانا را گرفت
انتصابات در وزارت‌علوم، یکی از مهم‌ترین محورهای استیضاح فرجی‌داناست و دو محور از چهار محور استیضاح به این امر اختصاص دارد. چنانکه ردیف سوم از

محور‌های استیضاح عبارت است از منصوب‌کردن افراد دارای سوابق مشخص در حوادث سال ۸۸ در مسئولیت‌های مهم ستادی وزارتخانه و نصب افراد دارای سوابق تند افراطی به‌ویژه در مدیریت‌های میانی دانشگاه‌ها و چهارمین محور نیز اینگونه بیان شده است: اعزام گروه‌های سیاسی بعضا دارای سوابق تندروی، کار‌شناسان، ارزیابی عملکرد روسای دانشگاه‌ها که زمینه ایجاد تنش را در دانشگاه‌ها فراهم کرده و... این موارد یکی از انتقادات نمایندگان در روز سوال از فرجی‌دانا نیز بود که او در پاسخ، استعلام‌های انجام‌شده از وزارت‌اطلاعات و سپری‌شدن پویا و بدون مشکل آذر ماه را در دانشگاه‌ها موید تنش‌آفرین‌نبودن انتصابات خود دانست.

هرچند که این توضیحات از سوی نمایندگان مورد قبول واقع نشد اما در ماه‌های بعد نیز به فراخور انتقاداتی که همچنان ادامه داشت، برخی از مسئولان مربوطه اقدام به بیان جزییاتی از این انتصابات کردند. در آخرین مورد این اظهارات، حجت‌الاسلام رضوان‌طلب، رئیس مرکز جذب اعضای هیات‌علمی وزارت‌علوم، که هیچگاه نیز در دایره اصلاح‌طلبان قرار نداشته، سه‌روز قبل، در نشستی خبری با تاکید بر اینکه ترکیب اعضای هیات اجرایی توسط شورایعالی انقلاب فرهنگی و هیات‌عالی جذب و تایید می‌شود و وزیرعلوم نمی‌تواند فردی را به عضویت این ترکیب در بیاورد، درباره علت مخالفت‌ها با انتصاب‌های وزیرعلوم گفته است: وزیر علوم تاکنون درخصوص حکم این ترکیب‌ها حتی نظر هم نداده و این در حالی است که ما داریم نمونه‌هایی از اصولگرایانی که به من گفته‌اند اگر ما جزو ترکیب هیات اجرایی دانشگاه‌مان نباشیم، وزیر را استیضاح می‌کنیم. 

یکی دیگر از محورهای اعلام‌شده در نامه استیضاح وزیرعلوم،‌‌ همان ماجرایی است که حامیان دولت معتقدند مهم‌ترین علت تشدید مخالفت‌ها با فرجی‌دانا یعنی ماجرای بورسیه‌هاست. در طرح استیضاح وزیرعلوم عدم‌پذیرش و سرگردانی پذیرفته‌شدگان قانونی بورسیه‌های تحصیلات تکمیلی و... به‌عنوان یکی از دلایل نارضایتی نمایندگان امضا‌کننده ذکر شده است. اما این بحث در شرایطی، مورد اعتراض برخی از نمایندگان قرارگرفته که اسناد منتشرشده توسط وزارت‌علوم و پیگیری‌های برخی دیگر از نمایندگان نشان می‌دهد بسیاری از بورسیه‌های تحصیلات تکمیلی در دولت قبل، بدون طی مراحل قانونی و با تخلفات عدیده به افرادی خاص اعطا شده است.

علی مطهری نیز چندی پیش، به وزیرعلوم پیشنهاد کرده بود تا با استقبال از طرح استیضاح، از تریبون مجلس برای افشای این تخلفات و نمایندگان و مسئولان متخلف استفاده کند. 

با همه این احوال، حالا قرار است فرجی‌دانا اولین وزیر استیضاح‌شده کابینه روحانی در آستانه یک‌سالگی این دولت باشد. هرچند اعلام وصول این استیضاح در روزی که برخی نمایندگان از سخنان روز دوشنبه روحانی دلخور بودند، همه‌چیز را برای تسویه حسابی از نوع عزل وزیر علوم فراهم کرده، اما همچنان برخی از نمایندگان معتقدند که داشته‌های فرجی‌دانا برای ارایه در جلسه استیضاح بر سروصداهای استیضاح‌کنندگان غلبه خواهد کرد.

موضوعی که به‌نظر می‌رسد تا حد زیادی بستگی به نطق هفته آینده روحانی در دفاع از وزیری دارد که این روز‌ها بار انتقاد تندرو‌ها از همه سیاست‌های دولت به دوش او افتاده است. 

 
نمایندگانی که در اقلیت مجلس هستند و مدت‌هاست به دنبال فرصتی هستند تا برای دولت یازدهم مشکل ایجاد کنند و بر سر راهش مانع بگذارند، حال گویا در حال موفق شدن هستند. حالا که زوایای پنهان و زیادی از بورسیه‌های غیر قانونی ارئه شده در دولت‌های محمود احمدی‌نژاد مشخص شده است، انتصاب‌ها در وزارت علوم و ماجرای دانشجویان ستاره‌دار را بهانه کرده‌اند. 

از نگاه برخی، وزیر علوم دولت یازدهم در حال حاضر بهای افشاگری آنچه در دولت‌های نهم و دهم گذشته است را می‌دهد و نمایندگان جبهه پایداری هم در ایجاد مانع برای دولت یازدهم از هیچ فعالیتی چشم نمی‌پوشانند. 

هنوز مدت زیادی از انتشار سندی از سوی سایت خبری تدبیر مبنی بر استفاده یک نماینده مجلس از بورسیه و حضور دامادش در هئیت علمی دانشگاه گیلان نگذشته است.

نماینده‌ای که از طراحان اصلی استیضاح وزیر علوم است و سند منتشر شده را تکذیب کرده است. 

یکشنبه این هفته نیز محمد رضا رضوان‌طلب، رئیس مرکز جذب اعضای هئیت علمی وزارت علوم به تسنیم گفت: ما داریم نمونه‌هایی از اصولگرایانی که به من گفته‌اند اگر ما جزو ترکیب هئیت اجرایی دانشگاه‌مان نباشیم وزیر را استیضاح می‌کنیم. اما وزیر در این زمینه هیچ اظهار نظری نمی‌کند و ما طبق روال عمل می‌کنیم. 

همچنین سعد الله نصیری قداری، معاون پارلمانی وزارت علوم به ایسنا گفته است که به هیچ عنوان از مواضع و برنامه‌های در حال اجرا در وزارت علوم کوتاه نمی‌آییم. 

از طرف دیگر غلامعلی جعفرزاده ایمن آبادی، نماینده مجلس به اقتصاد نیوز می‌گوید: دولت یازدهم بر پایه راستگویی، اخلاق مداری و قانون‌گرایی تشکیل شده است و تفاوت‌های زیادی با دولت‌های نهم و دهم دارد. به همین دلیل وزرای دولت یازدهم نمی‌توانند در مقابل تخلفات و رانت‌بازی‌های مسئولان سکوت پیشه کنند و وظیفه خود می‌دانند که در مقابل این تخلفات سکوت نکنند. 

ایمن آبادی پیش‌تر به تدبیر در رابطه با دانسجویان ستاره‌دار گفته بود: دانشجویان ستاره‌دار چون در هیچ محکمه‌ای محاکمه نشده‌اند پس باید به دانشگاه بازگردند.

وی همچنین در رابطه با بورسیه‌ها گفته بود: اگر تخلفی در این رابطه رخ داده است مراجع قضایی باید به شدت برخورد کنند. یعنی مراجع ما باید محاکم قانونی باشند. 

با این حال به نظر می‌رسد جلسه استیضاح وزیر علوم دولت یازدهم جزو جنجالیترین نشست‌های استیضاح باشد. استیضاحی که بعید است دو طرف از مواضع خود کوتاه بیایند و همه چیز بستگی به رای ۲۹۰ نماینده پارلمان دارد. 

جواد هروی در رابطه با استیضاح فرجی‌دانا در گفت‌و‌گو با ایسنا‌ گفته است: حتی اگر وزیر علوم استیضاح هم شود باز هم پرونده بورسیه‌ها را پیگیری می‌کند.

او پیش‌تر گفته بود که نام‌هایی در ماجرای بورسیه‌های غیر قانونی وجود دارد که دخالتشان در این ماجرا باعث تاسف شدید می‌شود و وزیر علوم تاوان لغو بورسیه برخی مسئولان و البته داماد و عروس برخی مسئولان را می‌دهد. 

احمد شیرزاد نیز در گفت‌و‌گو با ایلنا با بیان اینکه قضاوت مردم در خصوص مجلس نهم به نحوه برخورد آن با استیضاح وزیر علوم بستگی دارد، گفت: مجلس نهم یک اقلیت اصلاح‌طلب دارد و علاوه بر یک اکثریت لرزان اصولگرای سنتی، یک اقلیت بسیار پر سر و صدا نیز در مجلس وجود دارند که با عنوان اعضای جبهه پایداری و تندروی مجلس شناخته می‌شوند. 

حسین عباسی‌نژاد، استاد اقتصاد دانشگاه تهران هم در گفت‌و‌گو با بهار نیوز با اشاره به اعلام وصول استیضاح وزیر علوم گفت: به نظر من این استیضاح رنگ و بویی کاملا سیاسی دارد. فرجی‌دانا یک فرد متدین و متخصص در کار خود است. عده‌ای به دلیل اینکه نمی‌خواهند منافع خود را از دست بدهند، تلاش کردند تا با رابطین خود در مجلس داستان استیضاح را بنویسند.
 

با تمام این صحبت‌ها طرح استیضاح با ۵۱ امضا تقدیم هیات رئیسه شده است اما چهره‌های اصلی مخالف فرجی دانا در پارلمان همچون محمد مهدی زاهدی، حدادعادل و چهره‌های دیگری از این دست احتمالا تاثیر خود را قرار است در برگه‌های رای روز استیضاح نشان دهند. روزی که دو طرف دعوا می‌گویند همه چیز به نفع ما پیش می‌رود. فرجی دانا، وزیر علوم فعلا سکوت پیشه کرده است و از دو ماه پیش که منتقدان دولت یازدهم طبل استیضاح وی را به صدا در آورده بودند تنها نظاره‌گر بوده است. حال تنها باید در چند روز آینده اظهار نظر‌ها پیرامون این ماجرا را پیگیری کرد تا دید در روز استیضاح چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ آیا فرجی‌دانا در جلسه استیضاح آنچه که از وزارت علوم دولت قبل در مشت خود پنهان کرده را رو می‌کند یا اینکه خود را برای خداحافظی از وزارت علوم آماده می‌کند؟