تردید در بازگشت مشتریان سوآپ ایران

ایسنا در گزارشی نوشت:

پس از اقدام وزیر نفت دولت دهم در سال 1389 مبنی بر توقف سوآپ به بهانه خیانت به کشور و در نهایت محکومیت ایران در دادگاه بین‌المللی داوری لاهه، مسوولان وزارت نفت به دنبال بازگرداندن مشتریان و ایجاد شرایط لازم به منظور اجرای طرح سوآپ نفت در نکا هستند.

طرح سوآپ نفتی که در سال 1376 در دولت اصلاحات و زمانی که زنگنه سکان وزارت نفت را به دست داشت، کلید خورده بود در خردادماه 1389 در دولت احمدی‌نژاد توسط وزیر وقت نفت مسعود میرکاظمی، متوقف شد.

میرکاظمی سوآپ نفت را خیانت به کشور می‌دانست و اعلام کرده بود اجرای طرح سوآپ ، عملا ایران را به واردکننده نفت تبدیل کرده بود و بی‌تردید ادامه اجرای آن خیانت بزرگی به کشور و مردم بود.

بر اساس این گزارش در برنامه سوآپ نفت، ایران با استفاده از تاسیسات نکا، نفت را در دریای خزر خریداری کرده و به مصرف داخلی می‌رساند، در مقابل با استفاده از دسترسی ایران به آب‌های آزاد، معادل نفت خریداری شده در شمال، در جنوب ایران به فروش می‌رسید. بر اساس قراردادی که ایران با چهار شرکت بین المللی منعقد کرده بود به ازای هر بشکه نفت خام که در خلیج فارس به مشتریان این شرکت‌ها تحویل می‌شد، حدود یک دلار به ایران می رسید به طوری که رقم این تجارت در سال‌های اوج خود به بیش از 130هزار بشکه در روز رسید و در نتیجه تاسیسات نفتی نکا و خطوط انتقال متناسب با این ظرفیت افزایش یافت.

اما با توقف این طرح در دولت دهم، اکنون نه تنها ایران از درآمد سوآپ محروم شده، بلکه دادگاه لاهه نیز حکم به محکومیت ایران داد به گونه ای که ایران بر اساس رای دادگاه ملزم به پرداخت 5.5 میلیون دلار به شرکت شاکی آذربایجانی پرداخت شد که البته گفته می‌شود ادعای این شرکت بیش از این رقم بوده، اما با تلاش تیم وکلای ایران رقم جریمه ایران کاهش یافته است.

اما دولت یازدهم همانطور که بارها وزیر نفت و معاونانش مطرح کرده‌اند به دنبال از سر گیری سوآپ نفت است، به تازگی نیز عباسعلی جعفری نسب، مدیر عامل شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران، با بیان اینکه طرح سوآپ نفت مورد توجه وزارت نفت و تمامی مسئولان ذیربط است اعلام کرده که عملیاتی شدن طرح سوآپ نفت در نکا عامل توسعه و تحکیم روابط با کشورهای همسایه است.

وی با بیان این که در دنیای اقتصاد و بازار نفت، حفظ مشتری بسیار مهم است، افزود: به دلیل اهمیت این بازار، مشتریها با مد نظر داشتن مزایا و منافع خود نسبت به انتخاب راه های صدور و انتقال نفت خام اقدام می کنند.

اما مشکل این است با توقف سوآپ نفت خام در ایران، کشورهای همسایه منتظر ما نشدند و راه‌های دیگری را برای انتقال نفت خود پیدا کرده‌اند.

آن طور که پیش‌تر منصور معظمی، معاون برنامه‌ریزی و نظارت بر منابع هیدروکربوری وزیر نفت، اعلام کرده پس از توقف سوآپ توسط ایران، بازارهای ما از دست رفت و کشورهای حاشیه دریای خزر با دور زدن ایران، محصولات نفتی خود را از سایر مسیرها به بازارهای بین‌المللی عرضه کردند.

آنطور که گفته می‌شود بزرگ‌ترین برنده توقف سوآپ توسط ایران، ترکیه بود به طوری که پس از لغو سوآپ ، همه نگاه‌ها به سوی ترکیه معطوف شد و این کشور توانست از طریق جلب اعتماد کشورهای تولیدکننده و مصرف‌کننده نفت و گاز، موقعیت خود را به عنوان مسیر ترانزیتی امن و باثبات تحکیم کند.

البته پیش‌تر ،‌علی ماجدی، معاون سابق امور بین‌الملل و بازرگانی وزیر نفت از مذاکره با شرکت‌هایی از قزاقستان خبر داده بود.

به تازگی نیز جمهوری آذربایجان برای مشارکت در زمینه عرضه نفت ایران به روسیه در قالب سواپ سه جانبه اعلام آمادگی کرده است. بر این اساس بنا به اعلام سفیر آذربایجان در روسیه آذربایجان آماده بررسی امکان مشارکت در زمینه عرضه نفت ایران به روسیه با استفاده از مدل موافقتنامه های سواپ سه جانبه است.

در چنین شرایطی که ایران بازار را به سادگی در اختیار رقبای خود قرارداده و نه تنها از سود سوآپ منتفع نشده بلکه جریمه‌ای را نیز به شرکت‌ها پرداخت کرده است، باید دید که آیا با توجه به قطع ناگهانی سوآپ نفت در دولت قبلی از سرگیری این طرح مجددا امکان پذیر خواهد بود؟