تداوم مجادله بر سر رشد اقتصادی
به گزارش «اقتصادنیوز» این هفته، مجادله بر سر این موضوع همچنان داغ بود. به ویژه که پس از نطق هفته قبل غلامرضا مصباحی مقدم، نماینده تهران در مجلس و «افسانه» خواندن گزارش بانک مرکزی از سوی او، این بانک فرصت پیدا کرد جوابیه ای به اظهارات او تنظیم کند.
مصباحی مقدم چهارشنبه هفته قبل در نطقی در صحن علنی مجلس با بیان اینکه نرخ رشد 4.6 درصدی اعلام شده به شدت غلط و غلط انداز است، گفته بود: «مگر می شود نرخ رشد منفی 5.8 درصدی سال گذشته در سه ماهه اول سال 93 به 4.6 درصد رسیده باشد؟ این به افسانه شبیه‌تر است. البته احتمال دارد در مقایسه سال 93 با 92 این نرخ رشد به دست آمده باشد که با کم کردن 4.6 از نرخ منفی 5.8 درصد، نتیجه منفی 1.2 می‌شود، اما این هم بدین معناست که هنوز نرخ رشد زیر صفر است.»
در نخستین واکنش به این اظهارات، محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت با اشاره به محاسبات منفی 1.2 درصدی مصباحی مقدم گفت: «حتما خود ایشان هم می‌دانند که رشد اقتصادی را اینگونه محاسبه نمی‌کنند». او همچنین گریزی به وضع اقتصادی کشور در سال گذشته زد و گفت: «انگار منتقدین فراموش کرده‌اند که در سه ماهه ابتدایی سال گذشته کشور حتی قانون بودجه هم نداشت.»
بیانیه بانک مرکزی در واکنش به انتقادات آماری هم روز شنبه در مطبوعات انعکاس پیدا کرد. از جمله روزنامه «اعتماد» زیر عنوان «خطای آماری منتقدان اقتصادی» نوشت: «وقتی مجادله آماری میان ذی‌نفعان آن بالا می‌گیرد، آن وقت کسی که آمار را به زبان ساده برای افکار عمومی تشریح می‌کند، برنده بازی است، آن کسی که گاف آماری نمی‌دهد، برنده بازی است یا آن کسی که گاف آماری را می‌گیرد، برنده بازی است. حالا این مجموعه دولت است که دارد به منتقدانی که طی چند روزگذشته آمارهای بانک مرکزی را مورد حمله قرارداده‌اند، فن بدل می‌زند.»
این روزنامه سپس بخش‌هایی از بیانیه بانک مرکزی را منتشر کرد که تاکید داشت: «رشد اقتصادی 4.6 درصدی اقتصاد کشور در فصل اول سال جاری بر اساس مقایسه (محاسبه درصد تغییرات) رقم تولید ناخالص داخلی به قیمت‌های ثابت سال 1383 در فصول اول سال‌های 1393 و 1392 به دست می‌آید... رقم رشد اعلام شده بر اساس استانداردهای آماری موجود و منابع آماری رسمی محاسبه شده و طرح هرگونه شبهه‌ای در این زمینه بی‌مورد است.»
بانک مرکزی در بخش دیگری از بیانیه خود به کاربرد تعبیر «افسانه» توسط مصباحی مقدم واکنش نشان داد: «قاعدتا اگر ایشان گزارش‌های تکمیلی بانک مرکزی در این مورد را ملاحظه می‌فرمودند، به این نکته واقف می‌شدند که با وجود رشد 4.6 درصدی اقتصاد در فصل اول سال 1393، کماکان سطح تولید ناخالص داخلی به قیمت‌های ثابت سال 1383 در سطحی کمتر از رقم فصل اول سال 1390 قرار دارد. این امر به آن معنی است که اقتصاد ایران در مرحله بازیابی توان از دست رفته و به عبارت دیگر، بازیابی استفاده از ظرفیت‌های خالی خود قرار دارد و هنوز به سطح تولید سال 1390 نرسیده است. لذا، با وجود رشد 4.6 درصدی اقتصاد در فصل اول سال جاری، اتفاق خارق‌العاده و غیرقابل باوری در اقتصاد کشور صورت نپذیرفته است و چنین نرخ رشدی پس از هشت فصل رشد منفی، کاملا طبیعی است.»
پس از این اظهارات و به دلیل بالا گرفتن بحث بر سر آمارهای رشد اقتصادی، مسعود نیلی، مشاور اقتصادی رییس جمهور یکشنبه‌شب به برنامه «پایش» تلویزیون دعوت شد و تلاش کرد به زبان ساده توضیح دهد که محاسبات رشد اقتصادی چگونه انجام شده و چه معنایی دارد.
نیلی در این برنامه تلویزیونی با اشاره به اینکه «شیوه محاسبه نرخ رشد اقتصادی در ایران مطابق استانداردهای جهانی بوده و در این روش در سایر کشورها نیز رایج است» گفت: «رشد اقتصادی 4.6 درصدی به معنای رونق اقتصادی نیست؛ حجم اقتصاد ایران هنوز با زمستان سال 90 فاصله زیادی دارد و رشد اقتصادی بهار تنها به منزله نشانه‌ای از آغاز خروج از رکود بوده است.»
نیلی در واکنش به سوال نظرسنجی این برنامه که پرسیده بود: «آیا امسال نسبت به سال 92 رونق قابل توجهی در اشتغال و کسب وکارها احساس کرده اید؟» و با واکنش منفی اکثریت پاسخ‌دهندگان روبرو شده بود، گفت: «برای اینکه مردم خروج از رکود را احساس کنند، زمان لازم است. در حال حاضر دو بخش نفت و خودرو رشد داشته‌اند؛ ولی زمان می برد تا این رشد به سایر بخش ها نیز ورود پیدا کند.»
نزول و صعود طلای جهانی
این هفته یک اتفاق مهم در بازارهای جهانی را نیز شاهد بود: سقوط ارزش طلای جهانی به کمتر از 1200 دلار در هر اونس. روند این بازار البته در میانه هفته اندکی تغییر کرد و طلای جهانی بار دیگر به بالای 1200 دلار برگشت، اما همان یکی دو روز حضور اونس در کانال 1100 دلاری کافی بود تا نگرانی سرمایه‌گذاران از تکرار تجربه سال 2008 این بازار بالا بگیرد.
روزنامه «دنیای اقتصاد» روز دوشنبه در گزارشی با تیتر «تکرار تاریخ در بازار طلا؟» نوشت: «سقوط بهای طلا در ماه سپتامبر و افت قیمت اونس به زیر مرز 1200 دلار باعث شده گمانه‌زنی‌هایی درباره احتمال تکرار سقوط سال 2008 ایجاد شود. در مقطعی از سال 2008 افت بهای اونس به زیر مرز 1000 دلار، طلا را ظرف چند ماه به سطح 700 دلاری رساند. اکنون با ثبت قیمت‌هایی زیر مرز روانی، پرسش مهم این است که آیا با توجه به روند کاهشی طلا در هفته گذشته باید در انتظار تکرار روند سال 2008 و سقوط بیشتر قیمت فلز زرد باشیم؟»
به نوشته این روزنامه «احیای اقتصاد آمریکا و تقویت دلار هم اکنون مهم‌ترین عوامل کاهشی بازار فلزات گرانبها شده‌اند تا عوامل افزایشی مانند بحران‌های سیاسی یا ژئوپلیتیک هم توان بالا بردن قیمت‌ها را نداشته باشند. حالا امید طلا باید به تشدید تنش‌های سیاسی یا افزایش معاملات به دلیل سطوح پایین قیمتی باشد. با این همه سقوط طلا در ماه سپتامبر و روزهای نخست ماه اکتبر باعث شده که پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و حتی بلندمدت کاهشی بمانند.»
چهارمین گرانی برای بلیت قطار
دغدغه های معامله گران بزرگ در بازارهای طلا و ارز تهران شاید مسائلی مثل روند رشد اقتصاد آمریکا یا بحران های ژئوپلتیک منطقه ای باشد، اما برای مردم عادی، قیمت های خرد داخلی مهم تر است. روزنامه «خراسان» هم که این دغدغه‌ها را می‌شناخت، تیتر اول روز سه شنبه خود را به «بلیت قطار روی ریل گرانی» اختصاص داد و ضمن خبر دادن از «چهارمین افزایش قیمت بلیت قطار طی ۱۰ ماه گذشته» نوشت: «اولین بار طی ۱۰ ماه اخیر قیمت بلیت قطار در آذرماه ۹۲، ۲۰ درصد افزایش یافت. پس از آن در اردیبهشت ماه ۹۳ اعلام شد که قیمت های بلیت قطار شناور شده و تا ۳۰ درصد افزایش یافته است. در مردادماه ۹۳ نیز بخش خصوصی اعلام کرد: راه آهن بابت افزایش هزینه خدمات ایستگاهی، قیمت بلیت قطار را ۱۰ درصد افزایش داده است. به این ترتیب از ۱۰ ماه گذشته تا ۱۱ مهرماه قیمت بلیت قطار به طور متوسط حدود ۶۰ درصد افزایش یافته که این میزان افزایش، بسته به نوع قطار، مسیر و تاریخ تردد متفاوت است. اکنون نیز از ۱۱ مهرماه جاری و برای چهارمین بار در طول ۱۰ ماه اخیر، نرخ بلیت قطار در مسیرهای مختلف افزایش یافته است. این افزایش نرخ در مسیرهای ریلی منتهی به مشهد تا ۶۵ درصد نیز بوده است.»
به نوشته این روزنامه که از مرکز مشهد منتشر می شود، «مشهد - تهران پرترددترین مسیر ریلی کشور است و نرخ بلیت قطار در این مسیر در کم کیفیت ترین قطار ۲۲ هزار تومان و در ویژه ترین و گران ترین قطار که غزال بنیاد (V.I.P) است، ۸۶ هزار و ۵۵۰ تومان است... قطارهای مسیر مشهد - تهران بین ۴ تا ۲۲ هزار تومان افزایش نرخ داشته است و از لحاظ درصدی نیز بین 5.4 تا 48 درصد افزایش قیمت را نشان می دهد.»
کشاورزی سنتی دشمن منابع آبی
اگرچه طی این هفته با آغاز بارش های پاییزی در تهران و برخی شهرهای دیگر، حساسیت های عمومی درباره معضل کم آبی تا حدودی کاهش پیدا کرده است، اما روزنامه ها همچنان از زوایای مختلف به این موضوع می‌پردازند. روزنامه همشهری هم یک روز از هفته، تیتر اول خود را به این موضوع اختصاص داد و زیر عنوان «کشاورزی ایران ۳ برابر جهان آب می‌خورد» نوشت: «کمبود ذخایر و منابع آبی در کشور بحران آبی را در بخش‌های مصرفی پیش روی کشور قرار داده است. در این شرایط صرفه‌جویی و مصرف بهینه آب به‌ویژه در بخش کشاورزی به‌عنوان اصلی‌ترین مصرف‌کننده آب، مورد تأکید قرار گرفته است.»
این روزنامه سپس به سخنان وزیر نیرو استناد کرد که در همایش ملی روز روستا گفته بود: «یک مترمکعب آب در دنیا 2.5 کیلو و در ایران فقط ۸۴۰ گرم محصول کشاورزی می‌دهد؛ یعنی بازدهی کشاورزی ایران یک‌سوم دنیاست. در این شرایط اگر مصرف بی‌رویه آب اصلاح نشود، ابتدا روستاییان متضرر می‌شوند.»
روزنامه وابسته شهرداری تهران، در ادامه گزارش خود به مساله بارش های پاییزی هم گریزی زد، اما تاکید کرد که «بارندگی پاییز، کمبود آب را جبران نمی‌کند.» همشهری در این زمینه سخنان رئیس مرکز ملی خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی را نقل کرد که پیش‌بینی می‌کرد «میزان بارش در پاییز 93 نرمال خواهد بود. با وجود این، به‌دلیل کاهش شدید آب‌های سطحی و زیرسطحی عواقب کمبود آب همچنان ادامه دارد.»
شاهرخ فاتح همچنین گفته بود: «در تابستان 93 میزان بارندگی نسبت به تابستان 92 که معادل 10.5میلی‌متر بوده، 60.2 درصد کاهش نشان می‌دهد. در تهران نیز میزان بارندگی در تابستان 93 معادل 10.3میلی متر بوده که این میزان نسبت به بارندگی سال گذشته تهران 13.8 درصد و نسبت به بارندگی بلندمدت در این استان 39.3 درصد کاهش داشته است.»
