عمان؛ همسایه‌ای کوچک با آرزوهای بزرگ
به گزارش «اقتصادنیوز» وخامت حال سلطان قابوس پادشاه ۷۴ ساله عمان رایزنی‌ها برای انتخاب جانشین او را قوت بخشیده است. سلطان «قابوس بن سعید» در راس حکومت پادشاهی کاملا مطلقه در عمان قرار دارد؛ حکومتی که تحت نظارت پارلمان یا دستگاه قضا نیست. او در میان کشورهای عربی، تنها رهبری است که خود را «سلطان» و کشورش را «سلطان‌نشین» نامیده و از عنوان پادشاه استفاده نمی‌کند. به رغم اینکه سلطان قابوس هفت دهه از عمر خود را سپری کرده اما هنوز جانشینی برای خود تعیین ننموده و همین موضوع نگرانی‌های داخلی و خارجی را ایجاد کرده است.
مرگ سلطان و نگرانی همسایگان
مجله «کومنتری» اخیرا در گزارشی به تاثیرات مرگ احتمالی سلطان قابوس بر منطقه خاورمیانه و رویارویی جدید میان ایران و عربستان سعودی پرداخته و آن را تهدیدی برای منافع ملی آمریکا دانسته است: نخستین مساله این است که پس از درگذشت سلطان قابوس، جانشین وی از طریق رایزنی و مشورت میان بزرگان عمان انتخاب می‌شود و ایران می‌تواند در این روند دخالت کند و گزینه حامی خود را به کرسی پادشاهی نزدیک کند. در این صورت دو سمت تنگه هرمز در کنترل ایران قرار خواهد گرفت.
سلطان قابوس فرزندی ندارد اما سه پسر عمو به نامهای «اسعد»، «شهاب» و «هیثم بن طارق آل سعید» دارد که از شانس بیشتری برای جانشینی وی برخوردارند. اگر هر یک از این سه برادر سلطان عمان شود سیاست سلطان قابوس برای ایجاد موازنه میان منافع ایران، عربستان سعودی و کشورهای غربی را ادامه خواهد داد. پادشاه عمان همزمان با برقراری روابط بسیار دوستانه با ایران و عربستان، به انگلیس و آمریکا اجازه داده پایگاه‌های نظامی در کشورش ایجاد کنند؛ او در مدت حکمرانی‌اش توانست به پلی میان قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل شود و از طریق میانجیگیری‌ها و واسطه‌گری‌ها به مقابله با برخی تنش‌ها و بحران‌های منطقه‌ای اقدام کند.
میانجیگری سلطان قابوس در ماجرای سه شهروند آمریکایی بازداشتی در ایران (سارا شورد، شین بائر و جاشوا فتال) که با پرداخت وثیقه چند میلیارد تومانی از سوی پادشاه عمان آزاد شده و با هواپیمای اختصاصی وی راهی آمریکا شدند، هنوز از خاطره دو دولت پاک نشده. همچنین آزادی مجتبی عطاردی (استاد دانشگاه شریف که در آمریکا بازداشت بود)، شهرزاد میرقلی خان (زندانی در آمریکا) و نصرالله تاجیک (سفیر اسبق ایران در اردن که در لندن بازداشت بود) با میانجیگری‌های سلطان قابوس محقق شد.
علاوه براین او در بحث‌های هسته‌ای نیز تلاش بسیاری در توافق ایران و ۱+۵ داشته است. سلطان عمان همچنین مایل به واسطه‌گری در روابط مخدوش شده تهران و ریاض است.
عمان و میل به میانجیگری
عمانی‌ها امیدوارند هر فردی که به مقام جانشینی سلطان قابوس می‌رسد بتواند راه و رسم چهل ساله او را ادامه دهد. کشورهای همسایه در منطقه نیز چنین آرزویی دارند. این سلطان، کشورش را با یک سیاست خارجی ماهرانه هم با متحدان غربی‌ها و هم در تماس با ایران هدایت کرده است. علاوه براین عمان عضو شورای همکاری کشورهای خلیج فارس است که عربستان بر آن نفوذ زیادی دارد. عمان و ایران در تنگه هرمز در قسمت خروجی خلیج فارس با هم مرز دارند. از این گذرگاه آبی بخش قابل توجهی از صادرات نفت به جهان صورت می‌گیرد و در این منطقه هیچ کس خواهان یک دولت بی‌ثبات یا شکننده نیست.
در حال حاضر نزدیک به ۶۰ درصدنفت جهان از تنگه هرمز عبورمی کند. در تیرماه سال ۱۳۵۳ قراردادی مابین ایران وعمان منعقد گردید که طبق آن با توجه به حضور بخشی از جزایر ایرانی در این تنگه، ایران دارای برتری سیاسی والبته جغرافیایی در بخش وسیعی از تنگه هرمز است. ساحل عمان نزدیک به ۸۰ کیلومتر با تنگه هرمز ایران فاصله داشته و همکاری‌های متقابل وفی مابین با این کشور، بیشتر از آن به این جهت است که هرگونه تهاجم نظامی بر علیه ایران پیامدهای ناگواری برای عمان از جمله انزوای اقتصادی و مسائل امنیتی به همراه خواهد داشت. تنگه هرمز ازآن حیث دارای اهمیت فوق العاده برای ایران می‌باشد که در واقع شاهرگ ارتباطی مابین ایران و سایر کشورهای جهان ومنطقه است.
عمان و مناسبات اقتصادی با ایران
با وجود آنکه تهران و مسقط از روابط در خور توجهی برخوردارند، اما این مناسبات هنوز حوزه‌های اقتصادی را در برنگرفته است. آنچنانکه غلامرضا شافعی رئیس اتاق بازرگانی ایران می‌گوید: «باید این سؤال را از خود بپرسیم که چرا با وجود روابط خوب سیاسی بین ایران و عمان، مناسبات اقتصادی دو کشور در سطح نامطلوبی باقی مانده است؟»
وی با انتقاد از میزان واردات و صادرات دو کشور متذکر می‌شود: در حال حاضر از ۵۶ میلیارد دلار صادرات عمان، سهم ایران از این رقم تنها ۲۵ صدم درصد است که آمار مناسبی نیست. علاوه بر این از ۶۵ میلیارد دلار صادرات ایران سهم عمان نیز تنها ۱۲ صدم درصد است که باید مورد بازنگری قرار گیرد. ایران با توجه به توانمندی‌هایی که دارد می‌تواند در زمینه تحقق اهداف برنامه‌های توسعه عمان که تا سال ۲۰۲۰ میلادی پیش بینی شده است، نقش خوبی را ایفا کند.
براساس آمار گمرک کشور میزان کالای صادراتی ایران به عمان از فروردین ۹۳ تا پایان آبان سال جاری بیش از ۲۱۷ میلیون دلار و میزان واردات از آن کشور ۵۳ میلیون دلار بوده است. ایران از عمان سوئیچ شبکه کامپیو‌تر، روتر شبکه کامپیو‌تر، هاب شبکه کامپیو‌تر، هاب سوئیچ شبکه کامپیو‌تر، فایروال شبکه کامپیو‌تر، مالتی پلکسر، شبکه کامپیو‌تر، بی‌رأس شبکه کامپیو‌تر، اکسس پوینت، دی اس لم شبکه کامپیو‌تر، کانورتور شبکه کامپیو‌تر، وسایل نقلیه باموتور پیستونی، بازدارنده‌های اکسیداسیون و رسوبات وفرآورده‌های ضدخوردگی و سایر افزودنی‌ها وارد می‌کند و در مقابل صیفی جات و مرکبات، محصولات از آهن یافولاد غیر ممزوج تخت گرم نوردشده و... صادر می‌کند.
علاوه بر این ایران، عمان بر آن است تا سالانه ۱۰ میلیارد متر مکعب گاز از طریق رویان در هرمزگان به منطقه سو‌ها در عمان را منتقل کنند؛ این بخشی از تفاهم نامهای است که در جریان سفر سال گذشته حسن روحانی به مسقط منعقد گردید. براساس آنچه بلومبرگ می‌نویسد: طرح عمان برای ساخت یک خط لوله انتقال گاز یک میلیارد دلاری از ایران جدید‌ترین نشانه‌ای است مبنی بر اینکه عربستان نتوانسته است همسایگان کوچک‌تر خود در حاشیه خلیج فارس را به بلوک متحدان ضدایران، وفادار نگه دارد.
این نخستین موافقتنامه این‌چنینی بین ایران و یک کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس در بیش از یک دهه گذشته به شمار می‌رود. با وجود آنکه تحریم‌ها علیه بخش گاز ایران کمتر از تحریم‌های نفتی است، اما به‌گفته بسیاری از تحلیل‌گران ساخت یک خط لوله انتقال گاز یک اقدام قابل تحریم است. از سوی دیگر این امکان وجود دارد که حتی پیش از آغاز عملیات ساخت خط لوله، تحریم‌ها علیه ایران برداشته شوند.
پس از دور اخیر مذاکرات هسته‌ای، ایران و قدرت‌های جهانی اعلام کردند که همچنان در مسیر دستیابی به توافق نهایی قرار دارند. عمان برای بهره بردن از ورود مجدد ایران به اقتصاد جهانی در موقعیت خوبی قرار گرفته است. این موضوع می‌تواند موجب تقویت روابط تاریخی دو کشور شود.
کولین شپ، تحلیلگر مسائل خاورمیانه در مؤسسه کنترل ریسکس لندن خاطرنشان می‌کند: عمانی‌ها بر‌خلاف سعودی‌ها ایران را یک تهدید نمی‌بینند. این یکی از دلایل اصلی‌ای است که موجب شده است عمان از طرح‌های عربستان برای ایجاد اتحادیه کشورهای خلیج فارس فاصله بگیرد. کشوری که بیش از ریاض بر مناسباتش با تهران تاکید می‌کند و در تازه‌ترین اقدام میانجیگریانه خود خواهان واسطه‌گری میان مناسبات ایران و کانادا است که از شهریور سال ۹۱ متوقف شده است.
