مذاکرات هسته‌ای ایران؛ ابزار روسها علیه آمریکا
«تحریم های آمریکا علیه روسیه چشم‌انداز همکاری‌های دوجانبه (روسیه و آمریکا) در حل و فصل پرونده هسته‌ای ایران، اوضاع سوریه و دیگر بحران‌های بین‌المللی را در شک و تردید قرار می‌دهد.» این جدیدترین موضع‌گیری روس‌هاست که در پی اعلام تحریم‌های جدید علیه مسکو از سوی واشنگتن بیان شده است.
به گزارش «اقتصادنیوز» الکساندر لوکاشویچ، سخنگوی وزارت خارجه روسیه با تهدید نسبت به انجام اقدامی تلافی‌جویانه در برابر افزایش فشارهای آمریکا می‌گوید: «ما نمی‌توانیم اقدامات غیردوستانه آمریکا علیه خود را بی پاسخ بگذاریم و این چیزی است که آمریکایی‌ها پیشتر نیز تجربه کرده‌اند.»
دم خروس روسها از مذاکرات بیرون زد
این نخستین بار نیست که روسها درصدد بازی با کارت ایران هستند. آنها در سال‌های گذشته از یک سو به بهانه افزایش فشارهای غرب از تهران امتیاز می‌گرفتند و از سوی دیگر در زمان رای‌گیری‌های شورای امنیت همصدا و هم‌راستا با کشورهای دیگر به تحریم‌های ایران رای مثبت می‌دادند.
مسکو یک بار هم در زمان تحویل موشک‌های اس-300 نیز درصدد بازی دادن ایران بود. ایران در سال 2007 میلادی یک رشته موشک‌های پیشرفته ضدهوایی موسوم به تور-ام 1 را در قراردادی 700 میلیون‌دلاری از روسیه دریافت کرد. وزیر دفاع روسیه در همان تاریخ اعلام کرد که در صورت تمایل ایران، روسیه آماده خواهد بود تا سیستم‌های دفاعی بیشتری را به ایران بفروشد. کمتر از یک سال بعد مصطفی محمد نجار، وزیر دفاع وقت ایران گفت که روسیه سیستم موشک‌های ضدهوایی اس-300 را تحویل ایران خواهد داد. اما دولت روسیه در واکنش، فروش موشک‌های اس-300 به ایران را تکذیب کرد.
در تاریخ 10 اکتبر 2008 میلادی آندری نسترنکو سخنگوی وزارت خارجه روسیه، در مورد احتمال فروش موشک‌های اس-300 روسیه به ایران تاکید کرد: ما مکرراً در بالاترین سطوح سیاسی گفته‌ایم که قصد تحویل این نوع سلاح‌ها را به کشورها در مناطق بی‌ثبات نداریم و این کار نه با منافع سیاسی کشور ما سازگار است و نه با هدف حفظ ثبات در این منطقه از جهان.
لج و لج‌بازی روسیه با آمریکا
طی ماه‌های اخیر و در پی تشدید روز افزون تقابل آمریکا و روسیه بر سر موضوع اوکراین، گمانه‌زنی‌های متعددی درباره احتمال تاثیرگذاری این موضوع بر مذاکرات هسته‌ای ایران مطرح شد که بیانیه وزارت خارجه روسیه و اظهارات سخنگوی آن مبنی بر تلافی تحریم‌های آمریکا در مذاکرات هسته‌ای ایران موید این موضوع است.
حافظه تاریخی ملت ایران مملو از خاطرات ناخوشایندی از روس‌هاست. پطر کبیر در سال 1089 شمسی بعد از 28 سال پادشاهی اصول سیاست‌های خود را تحت عنوان «وصیتنامه» تنظیم کرد که این سیاست‌ها بیش از 280 سال شاکله اصلی «سیاست تهاجم و گسترش ارضی» روسها در دوره‌های مختلف بود.
در وصیتنامه پطر، اصول سیاست روسیه در قبال ایران این‌چنین ذکر شده است: «...گرجستان و سرزمین قفقاز رگ حساس ایران است. همین که نوک نیشتر استیلای روسیه به آن برسد فوراً خون ضعف از دل ایران بیرون خواهد رفت و طوری ضعیف خواهد شد که هیچ طبیب حاذقی نتواند آن را مداوا کند. تا می‌توانید به سوی بیابان‌های قرقیزستان، خیوه و بخارا پیش بروید... هر قدر ممکن است خود را به خلیج فارس برسانید.»
بر این مبنا اولین درگیری‌ها بین ایران و روسیه در زمان محمود غلجایی (پس از سقوط شاه سلطان حسین) و توسط پطرکبیر به بهانه شورش لزگی‌های قفقاز علیه روسیه و غارت یک کاروان روسی به دستور خان خیوه روی داد. با حضور نادرشاه و سپس آقامحمدخان تحرکات روسها در شمال ایران برای نفوذ در ایران نتیجه‌ای در پی نداشت. اما پس از آقامحمدخان و ضعف دیگر حاکمان قاجار به تدریج زمینه پیروزی‌های روسیه و تصرف بخش‌های عمده‌ای از خاک ایران توسط این کشور فراهم آمد.
در این دوران شاهد انعقاد قراردادهای ننگین گلستان و ترکمنچای بین تهران و مسکو هستیم که جزو تاریک‌ترین صفحات تاریخ ایران به حساب می‌آیند. خاطراتی که با وجود گذشت سال‌ها از وقوع آنها هنوز که هنوز است بسیاری از ایرانیان را آزرده‌خاطر می‌کند. پس از این وقایع تاریخی، روسها بارها و بارها در مقاطع مختلف تاریخی ملت ایران را مورد تهاجم قرار دادند و شاهان ضعیف قاجار نیز هرازگاهی سرکیسه را برای آنها شل کردند تا بدان جا که در برخی مواقع دیگر اندوخته‌ای در خزانه باقی نمی‌ماند.
روسها در دوره حکومت پهلوی هم در قالب توده‌ای‌ها و گروه‌هایی نظیر آن در امور داخلی ایران مداخله می‌کردند و با ایجاد آشوب در شهرهای مختلف کشور به دنبال تحمیل خواسته‌های خود به حاکمیت بودند.
پس از پیروزی انقلاب هم شعار «نه شرقی، نه غربی» انقلابیون ایرانی روسها را در برابر ایران قرار داد؛ به شکلی که در زمان جنگ هشت‌ساله مسکو تامین‌کننده عمده تسلیحات عراق بود و این نقض آشکار اصل بی‌طرفی در مخاصمات به شمار می‌رفت.
با روی کار آمدن گورباچف و آغاز اصلاحات سیاسی و اقتصادی در شوروی، رهبر کبیر انقلاب با راهی کردن هیاتی به مسکو امکان فروپاشی شوروی بزرگ را به مقامات آن هشدار داده بود که البته این‌چنین نیز شد. جالب است که پس از آن و در نخستین سال پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، یلتسین و وزارت امور خارجه روسیه در چارچوب سیاست‌های غرب‌گرایانه خود، جمهوری اسلامی را به عنوان منبع «تهدید اسلامی» مورد ارزیابی قرار دادند.
پس از آن نیز مناسبات ایران و روسیه بهتر نشد بلکه بیش از گذشته در فاز امنیتی قرار گرفت. دلیل این امر را باید در فضای برخاسته از فروپاشی شوروی و نگاه بدبینانه روسها به کشورهای جهان و به ویژه انقلاب تازه متولد‌شده ایران جست‌وجو کرد.
برخلاف گذشته که روابط ایران با روسها بیشتر اقتصادی بود، در این دوره روابط بیشتر امنیتی بوده است تا اقتصادی. لذا همین امر موجب شد که روسیه دائماً نه به دنبال روابط اقتصادی، بلکه همواره به دنبال امتیازات اقتصادی باشد. همکاری‌های امنیتی ایران با روسیه، در دهه‌های اخیر عمدتاً مبتنی بر تبادل اطلاعات و برخی همکاری‌های نظامی بوده است که البته در خصوص همکاری‌های نظامی، همانطور که پیش از این نیز اشاره شد متاسفانه روسیه به مهم‌ترین قرارداد خود با ایران، یعنی تحویل سیستم موشک‌های اس-300 عمل نکرده است.
آنها در طی سال‌های گذشته با طرح دلایل واهی از عمل به تعهدات خود سر باز زدند و در نهایت نیز به بهانه اعمال تحریم‌های سازمان ملل گفتند که نمی‌توانند با درخواست تهران موافقت کنند و موشک‌های مورد نظر را در اختیار ایران قرار دهند.
بهرام امیر‌احمدیان در گفت‌وگو با «اقتصادنیوز» با اشاره به خلف وعده‌های روسها در ساخت نیروگاه بوشهر می‌گوید: مسکو هیچ‌گاه دوست قابل اتکایی برای ما نبوده است. آنها همیشه از مشکلاتی که به واسطه اعمال تحریم‌ها برای ما ایجاد شده سوءاستفاده کرده و شرایط سخت و ناگواری را ایجاد کرده‌اند.
با ارزیابی سیاست روسها در قبال ایران و تشدید رویارویی‌های واشنگتن و مسکو درمی یابیم که روسها روابط خود با ایران را تابعی از نحوه مواجهه غرب با مسکو می‌دانند یعنی هر زمان روابط روسیه با آمریکا در مسیر رشد قرار داشت (مانند زمان تصویب تحریم‌های ایران) روسها با اقدامات مختلف غرب علیه تهران همراه شده اند و هرگاه روابط با غرب و آمریکا رو به تیرگی گذاشت، آنها تلاش کرده‌اند با استفاده از روند تقابل موجود میان ایران و آمریکا، تهران را به عنوان ابزاری در مقابل واشنگتن قرار دهند و از آن در راستای منافع خود سوءاستفاده کنند؛ درست مانند وضعیتی که در بیانیه اخیر وزارت خارجه روسیه بدان اشاره شده است.
