عباس آخوندی: خصوصی‌سازی‌های قبل حراج سرمایه ملی بود / ناچاریم سیاست‌های خصوصی‌سازی را بازنگری کنیم
نگارمیرکریمی:وزیر راه وشهرسازی که روزگاری دولت را تشویق به خصوصی‌سازی می‌کرد، امروز در زمره منتقدان آن قرار گرفته است. او البته در این زمینه تنها نیست چه آن که مسعود نیلی هم بارها از روند ناقص خصوصی‌سازی در ایران سخن گفته و در حالی که خود نیز روزگاری جزو مدافعان این سیاست بوده، اکنون از عواقب منفی آن سخن می‌گوید و از بازنگری سیاست‌های خصوصی خبر می‌دهد.
اما چرا چرا مدافعان خصوصی‌سازی در ایران امروز به منتقدان آن تبدیل شده‌اند؟ و چرا وزیر راه و شهرسازی به منتقد خصوصی‌سازی تبدیل شده است؟
به اعتقاد عباس آخوندی نمی‌توان با گلایه از فرآیند خصوصی‌سازی از کنار آن گذشت. بلکه این موضوع باید در مجامع سیاست‌گذاری و کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد؛ چراکه اصلی‌ترین دلیل رکود اقتصادی نرخ بهره‌وری پایین و پایین بودن بهره‌وری سرمایه در ایران است که این پیام بسیار مهمی است.
آخوندی در توضیح این مسأله به اقتصادنیوز گفت: فرآیند خصوصی‌سازی برای این است که مدیریت دولتی فاقد کارایی است و قدرت سرمایه‌گذاری محدودی دارد. اما میبینیم این فرآیند در ایران در هر دو هدف معکوس است. از طرفی بخش خصوصی نداریم و ازطریف دیگر این روند باعث شده که برخی بخشهای به ظاهر خصوصی شده، جوابگوی دولت ونهادهای نظارتی هم نباشند .
طرفدار سرمایه‌گذاری دولتی نیستم
وزیر راه وشهرسازی عنوان کرد:نباید تصور کرد فردی که سال ها مدافع بخش خصوصی و خصوصی‌سازی بوده امروز برخلاف آن سخن بگوید.چرا که موضوع این نیست که سیاست خصوصی سازی بد یا معیوب است بلکه منطور این است که خصوصی‌سازی در ایران معیوب اجرا شده و امروز مشکلات زیادی برای کشور به وجود آورده است.
به اعتقاد او، در سال های گذشته که خصوصی سازی به صورت معیوب اجرا شده، سرمایه گذاری جدیدی صورت نگرفته و نظارت هم از میان رفته است.
آخوندی بیان کرد:من طرفدار سرمایه گذاری دولتی نیستم اما حداقل در گذشته در بودجههای سالانه میتوانستیم به بخش ریلی و هوایی بودجه‌ای را تزریق کنیم که درحال حاضر این بودجهها هم از این بخشها سلب شده است.
وزیر راه وشهرسازی اظهار کرد: من معتقد به اقتصاد دولتی نیستم اما می‌گویم اگر قرار بود خصوصی‌سازی شود باید ابتدا نظام بنگاه‌داری و نحوه رقابت در آن تعیین تکلیف میشد. این بازارها که همگی بازارهای انحصاری هستند ، چطور قبل از استقرار سیستم رقابت واگذار شده‌اند؟ تمام مقدمات علم اقتصاد می‌گوید که انحصار بخش خصوصی بدتر از انحصار بخش دولتی است. چرا که حداقل در بخش دولتی سیستم پاسخگویی وجود دارد.
وی معتقد است: علاوه بر موضوع مشکلات دسترسی به منابع مالی بین‌المللی، از نحوه نظام بنگاه‌داری و فرآیند خصوصی‌سازی در ایران هم رنج میبریم.
وزیر راه و شهرسازی دولت یازدهم گفت: درحال حاضر میبینیم که سهم بنگاه‌های حمل و نقل در بازار سرمایه ایران یک در هزار هم نیست. این نشان می‌دهد که نظام بنگاه‌داری در صنعت و حملونقل در سیستم بازار سرمايه هیچ جایی ندارد. بنابراین اگر بخواهیم به آینده نگاه کنیم باید همه مجموعه را در کنار هم ببینیم. اول از همه ما باید بنگاههایی را داشته باشیم که به عنوان شریک داخلی بنگاه‌های اقتصادی خارجی در بخش حملونقل عمل کنند. بنگاههایی که قد و قواره‌ای در سطح بین‌المللی داشته باشند.
خصوصی‌سازی نیازمند بازسازیساختاری
عضو کابینه دولت یازدهم در ادامه گفتگو با اقتصادنیوز اظهار کرد : تجربه دنیا نشان می‌دهد که پیش از واگذاری شرکت‌ها باید ساختار اقتصاد دولتی اصلاح شود.یعنی اگر دولت تصمیم گرفت بنگاهی را به بخش خصوصی واگذار کند اول باید بازسازی ساختاری کند و از طرفی باید ببیند سطح بنگاه قابل واگذاری، در حد یک بنگاه ملی است یا اینکه میتوان آن را در بازار بین‌المللی هم عرضه کرد.
وی گفت : خصوصی‌سازی به معنای واقعی، فرآیند پیچیدهای دارد. اما اگر بخواهیم فقط دفع شر کنیم میتوانیم همان گونه عمل کنیم که در مورد برخی شرکت‌های حوزه حمل ونقل عمل شد.مثل خصوصی‌سازی معیوب شرکت هواپیمایی آسمان. اما اگر می‌خواهیم اتفاقی رخ دهد باید بازسازی ساختاری صورت بگیرد و در فرآیند بازسازی ساختاری هما را عرضه کنیم.
پیشزمینه خصوصی‌سازی ، تقویت نهاد بازار است
آخوندی بر این باور است که در ایران یکی از پیش زمینههای خصوصی‌سازی، تقویت نهاد بازار است و یکی از نهادهای بازار، اصول مدیریت حرفهای است.
وی تقویت نهاد بازار و اصول مدیریت حرفهای را برای این اصل میداند که ابتدا باید حرفه را به رسمیت شناخت و سپس فرآیند حرفهای را قبول کرد تا حرفه پاسخگو باشد و اگر حرفه را به رسمیت نشناسیم مثل این است که حرفه فقط به دنبال گرفتن امتیازات از دولت باشد و پاسخگویی هم نداشته باشد.
ابهام جدی در خصوصی‌سازی
آخوندی افزود: بر اساس مطالعهای که در اواخر سال 91 و اوایل سال 92 انجام دادم و نتایج آن توسط اتاق بازرگانی منتشر شد، نشان دهنده این بود که حدود 100 میلیارد دلار در فرآیند خصوصی‌سازی از سرمایه ملی خارج شد؛ به نحوی که مالكیت آن از دولت به بیرون از دولت منتقل شد؛ این در حالی است که بر اساس اصل 44 قانون اساسی خصوصی‌سازی باید منجر به افزایش مالکیت عمومی شود؛ اما این سؤال مطرح می‌شود که چند درصد از این 100 میلیارد دلار بعد از خصوصی‌سازی منجر به افزایش مالکیت عمومی شد؟
به گفته وزیر راه شهرسازی ، میزان دارایی‌های دولت که از مالکیت مستقیم دولت خارج شد ثمره چند 10 سال سرمایه‌گذاری دولتی در ایران بود.
وی افزود: نمی‌توان با گلایه از فرآیند خصوصی‌سازی از کنار آن گذشت؛ بلکه این موضوع باید در مجامع سیاست‌گذاری و کارشناسی مورد بررسی قرار گیرد؛ چرا که اصلی‌ترین دلیل رکود اقتصادی نرخ بهره‌وری پایین و پایین بودن بهره‌وری سرمایه در ایران است که این پیام بسیار مهمی است.
خصوصی‌سازی کج متولد شده است
وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه از نظر من فرآیند خصوصی‌سازی در دولت های قبل بیشتر به حراج گذاشتن سرمایه ملی بود، افزود: بیش از 25 سال در حوزه خصوصی‌سازی مطلب می‌نویسم باید بگویم این پدیده در ایران کج متولد شده؛ به همین دلیل از همه نهادهای مطالعاتی و پژوهشی و همچنین سیاست گذاران می‌خواهیم که به این موضوع ورود کنند تا بتوانیم پی به ایرادهای موجود ببریم و به درستی تصمیم گیری کنیم.
وی خاطرنشان کرد: یکی از بخش‌هایی که خصوصی‌سازی در آن صورت گرفت، صنعت ریلی بود که بیش از 15 سال است که این صنعت در اختیار بخش خصوصی قرار گرفته؛ در جلسهای که با اعضای انجمن حمل و نقل ریلی داشتم اعلام کردم میزان سرمایه‌گذاری بنگاه‌های دولتی در بخش راه آهن در بهترین حالت 300 میلیون دلار بوده است؛ یعنی سالی حدود 20 میلیون دلار در کل صنعت ریلی ایران سرمایه‌گذاری شد. این میزان سرمایه‌گذاری حتی استهلاک صنعت ریلی را جبران نمی‌کند؛ این در حالی است که یک دهه "پر پولی" در کشور پشت سر گذاشتیم.
آخوندی روند سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در صنعت حمل و نقل هوایی را این گونه تشریح کرد که در حال حاضر 18 شرکت هواپیمایی در ایران فعالیت می‌کنند؛ اما در آغاز تولد، پیر متولد شده‌اند.به گونهای که ایران به گورستانی از هواپیماهای قدیمی تبدیل شده است. آیا منظور از خصوصی‌سازی در صنعت حمل و نقل هوایی به وجود آمدن این شرایط بود؟
وزیرراه وشهرسازی در جمع بندی این بحث به اقتصادنیوز گفت: اعتقاد جدی دارم که اجرای سیاست خصوصی سازی برای اقتصاد ایران ضروری است اما آزاد سازی از خصوصی‌سازی اهمیت بیشتری دارد و در عین حال خصوصی‌سازی نباید منجر به بزرگ شدن شبه دولت و شکل گیری انحصار در بخش هایی شود که نظارت پذیر نیستند.
وی افزود:بیشترخصوصی‌سازی‌های صورت گرفته در حوزه حملونقل ضایع کننده رقابت هستند و در عین حال منجر به بهره وری بیشتر نشده‌اند. ارزیابی دولت این است که همین مشکلات را در سایر صنایع کشور دیده می‌شود بنابراین بازخوانی فرآیند خصوصی‌سازی الزامی جدی است و دولت باید این فرآیند را بازنگری کند.
