برجام، فرجام انگشتان پینه بسته

برهمگان روشن است که فرش ایرانی هنر صنعتی است که از دیرباز به عنوان نام و اعتباری برای ایران، بر فرهنگ ایرانی سایه افکنده است. نقوش به کار رفته در فرش ایرانی برگرفته از فرهنگ و سبک زندگی بافندگان آن است به گونه‌ای که هر فرش ایرانی نشان از فرهنگ خطه‌ای از ایران است. بنابراین صادرات فرش ایرانی مقوله‌ای است که می‌تواند در انتقال این فرهنگ کهن ایرانی به اقصی نقاط جهان کمک کند.

دومیلیون بافنده به همراه خدمات جانبی (پشم‌ریسی، رفوگری، رنگرزی، قالیشویی، فروشندگان و صادرکنندگان) و خانواده‌هایشان جمعیتی در حدود 12 میلیون نفری را رقم می‌زنند. 15 درصد جمعیت ایرانی به واسطه این هنر-صنعت به نام فرش ارتزاق می‌کنند، تولیداتی که بخش عمده آن صادر می‌شود، در تاریخ 29 سپتامبر 2010 که مجددا خرید و واردات فرش ایرانی به آمریکا و به تبع آن کشورهای تحت نفوذ ایالات متحده تحریم شد، وضعیت اقتصادی و اجتماعی صنعت فرش را دستخوش نوساناتی کرد. صادرات فرش به آمريکا که در سال ‏‎2000‎‏ آزاد شده بود در سال ‏‎2010‎‏ ممنوع شد.‏

صادرات فرش دستباف در دو دهه گذشته یک میلیارد و 700 میلیون دلار بود که مقام اول را در صادرات غیرنفتی داشت. اما متأسفانه به دلایلی به 300 میلیون دلار کاهش یافته است. سال 92 شاید سال خوبی برای صادرات فرش نبود چراکه میزان صادرات 314 میلیون دلار بود که خوشبختانه در پایان سال 93 این میزان به 330 میلیون دلار افزایش یافت.

موضوعی که در سال‌های اخیر صادرات فرش را تحت الشعاع قرار داده است، بحث تحریم‌ها بود. براساس آمار ارائه شده پیش از تحریم‌ها، حدود شانزده و نیم درصد صادرات فرش ایران به آمریکا صورت می‌گرفت که در حدود 80 میلیون دلار بود.

لغو ممنوعیت واردات فرش دستباف ایرانی به بازار آمریکایی در بند 22 برجام آمده است که اگر به تصویب برسد، فرش ایرانی جان تازه‌ای خواهد گرفت، به هرحال آمریکایی‌ها از مشتریان قدیمی و آشنای فرش دستباف ایران هستند که با توافق هسته‌ای و تصویب برجام، امید است که مجددا صدور فرش دستباف ایران به بازار آمریکا آغاز شود. در کنار لغو تحریم بانکی و آزاد شدن معاملات بانکی توسط تجار فرش، می‌توان به آینده صنعت فرش امیدوار بود.

در سال 2010 بیش از شانزده و نیم درصد بازار صادراتی ایران، آمریکا بوده و بیش از 80 میلیون دلار صادرات فرش را به خود اختصاص داده است. فرش ایران در بازار آمریکا یک برند شناخته شده است و این کشور یکی از بزرگترین مصرف‌کنندگان فرش دستباف در جهان است که به طور معمول تقاضای زیادی از تولیدات فرش ایران دارد. بر طبق آمار، پیش از اعمال تحریم‌ها در سال 2010 آمریکا یکی از بزرگترین وارد کننده فرش ایران بود و در سال قبل از آن، هشتاد و دو میلیون دلار صادرات فرش به آمریکا داشته‌ایم. در حقیقت 16 درصد صادرات فرش ایران به این کشور بوده اما در سال‌های اخیر صادرات فرش به این کشور متوقف شده است.

با وجود تقاضا و بازار فرش ایران در آمریکا بعد از تحریم‌ها بر اساس قانونی که در کنگره آمریکا مصوب شد، معافیت‌هایی که در زمان کلینتون برای صادرات برخی از کالای ایران مانند فرش در نظر گرفته شده بود لغو شد.

در تیرماه 1389 این مصوبه امضای نهایی شد و از مهرماه 1389 ورود هر گونه فرشی به آمریکا، که مبدأ صادراتی آن ایران ثبت شده بود متوقف شد. این امر باعث شد که صادرات فرش ایران به حدود یک پنجم کاهش یابد.

همزمان با مذاکرات ایران و گروه 1+5، در شبکه‌های اجتماعی نیز فعالیت گسترده‌ای برای ارتقا این هنر صنعت ایرانی شکل گرفته است، نشان دادن تصاویر جذاب از صنایع دستی و فرش در کمپین MustSeeIran نمونه بارز این حرکت مردمی است. از اهداف مهم کمپین مردمی MustSeeIran همانا نشان دادن این هنرصنعت دستباف مردمی به جهان است، هنری که با تصویب برجام و لغو تحریم صدور فرش دستباف ایران به آمریکا در برنامه جامع اقدام مشترک وضعیت اقتصادی آن بلاشک ارتقا خواهد یافت. همچنان که رسانه‌های خارجی نیز با استقبال از لغو تحریم‌ها، به بازتاب آن پرداختند، آنچنان که آسوشیتدپرس گزارش کرده، پس از توافق هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی، صنعت فرش ایران به تکاپو افتاده و امیدوار است پس از لغو نخستین مجموعه از تحریم‌های بین‌المللی در ماه‌های آینده صادرات این محصول رونق بگیرد.

این روزها هم البته نمایشگاه فرش ایران که از یکم شهریورماه آغاز شده است و تا هفتم ادامه دارد در فضایی بالغ بر 30 هزار متر مربع میزبان فرش ایرانی است. برگزاری نمایشگاه‌ها، تصویب برجام، آغاز واردات و صادرات در کشورهای برند قطعا می‌تواند زندگی دوباره به صنعت فرش کشور برگرداند و بافندگان نفسی تازه سرکنند. اميدوارم لغو اين تحريم‌ها جهشي شايسته در صادرات فرش دستباف ايران پديد آورد.