احتمال وقوع خطر در بازار/آیا این صعودها با شرایط بنیادی شرکت‌ها تناسب دارد؟
شاهین شایان‌آرانی، کارشناس ارشد مسائل اقتصادی در گفت‌و‌گو با اقتصادنیوز در خصوص علت صعود این روزهای بازار سهام اظهار کرد: صعود در بورس، بی‌وقفه اتفاق نیفتاده است، در همین یک و نیم ماه گذشته بحث نتیجه گرفتن مذاکرات هسته‌ای را داشته‌ایم و این منجر به حذف تحریم‌ها شده است. همچنین در همین مدت شاهد سفرهای متعدد مقامات عالی کشورمان به کشورهای دیگر در خصوص برقراری روابط تجاری بوده‌ایم که شرایط مثبت روانی بر بازار ایجاد کرده است. در همین راستا انتظارات مثبتی نسبت به آینده به وجود آمده، که روی قیمت سهام اثرات قابل توجهی گذاشته است.
او افزود: اما نکته قابل تامل این است که اگر روند انتظارات مثبت همچنان ادامه یابد و قیمت‌ها همچنان افزایش یابد، احتمال وقوع خطر در بازار بسیار است. در همین زمینه باید هرچه زودتر انتظارات مثبت تبدیل به واقعیت‌های مثبت شود، بدین معنی که این روند باید به این صورت ادامه پیدا کند که منابعی را به داخل کشور جذب کند و روی سود شرکت‌ها تاثیرگذار باشد، که در این رابطه ما همچنان این اتفاقات را مشاهده نمی‌کنیم.
آیا این صعودها با شرایط بنیادی شرکت‌ها تناسب دارد؟
شایان‌آرانی تصریح کرد: قیمت سهام یک شرکت به دو دلیل رشد می‌کند، ابتدا به دلیل انتظارات مثبت نسبت به آینده سهام رشد آغاز می‌شود و بعد از آن برای آنکه این رشد پایدار باشد با چاشنی واقعیت‌های رخ‌داده مثبت در صورت‌های مالی و عملکرد شرکت‌ها همراه می‌شود. معمولاً در تمام بازارهای سهام دنیا این اتفاق می‌افتد و ما نیز قسمت اول این موضوع را در کشورمان مشاهده می‌کنیم.
این فعال بازار سهام در ادامه گفت: اینکه آیا این رشد 26درصدی، معقول است یا خیر از بحث‌های کلی است که نمی‌توان برای آن محاسباتی انجام داد. اما مطمئناً با شرایطی که بازار ما سپری می‌کرد، این رشد باید اتفاق می‌افتاد. با توجه به اینکه بازار ما برای مدت زیادی در رکود و شرایط منفی قرار داشته است، این رشد 26درصدی به نظر من کاملاً طبیعی بوده است و اتفاق عجیبی رخ نداده است. برای مثال اگر این رشد به 60 درصد می‌رسید کمی نگران‌کننده بود. بنابراین در شرایط کنونی مسوولان باید حواس‌شان جمع باشد که این رشد این چنین ادامه پیدا نکند.
آیا افزایش معاملات حقیقی‌ها در بازار ریسک بازار را افزایش خواهد داد؟
او عنوان کرد: با توجه به اینکه حقیقی‌ها توان تحلیل عمیق را در حد سازمان‌های حرفه‌ای بازار ندارند، باید این اشخاص را آگاه کرد. به همین سبب است که آنها نباید تحت تاثیر هیجانات و تاثیرات لحظه‌ای قرار گیرند و خود این موضوع می‌تواند نوسانات بازار را تشدید کند. اما نمی‌توان جلوی فعالیت این افراد حقیقی را گرفت.
بورس یک سازمان با مشارکت بالای مردمی است و نمی‌توان جلوی سرمایه‌گذاری مردم را گرفت. بلکه تنها راه‌حل این مشکل آگاه کردن مردم از فضای حقیقی بازار بورس است و باید به آنها آموزش داد که چگونه تحلیل کنند.
این تحلیلگر بازار سهام در خصوص زمان مناسب برای عرضه‌های اولیه سهام بیان کرد: زمان و میزان عرضه اولیه را باید موسسات تامین سرمایه تعیین کنند. در همین رابطه موسسات تامین سرمایه، کشش بازار را اندازه‌گیری می‌کنند و به مشتری خود در این زمینه مشاوره می‌دهند. بنابراین تعیین زمان این موضوع وظیفه سازمان‌های تامین سرمایه است. با این حال شما در هر زمانی می‌توانید عرضه اولیه داشته باشید و تاثیرات متفاوتی را از بازار شاهد باشید. این بحث به نوع شرکت، نحوه فعالیت این شرکت و همچنین به کشش بازار بستگی دارد.
چگونه می‌توان نگاه کوتاه‌مدت سرمایه‌گذاری در ایران را تبدیل به سرمایه‌گذاری واقعی و بلندمدت کرد؟
او خاطر نشان کرد: بحث نوسان‌گیری تا حدی برای بازار مناسب است. چرا که باعث به تعادل رسیدن بازار می‌شود ولی اگر از اندازه خود بالاتر رود، می‌تواند بازار را متلاطم کند. مقام‌های ناظر بر بازار می‌توانند مرز این تعادل و تلاطم را تعیین کنند چرا که اطلاعات لحظه به لحظه بازار را دارند.
این فعال بازار سرمایه در ادامه گفت: در جاهای مختلف دنیا برای آنکه از این نوسانات جلوگیری کنند تا مانع تلاطم بازار شوند بر این‌گونه اعمال مالیات در نظر می‌گیرند. برای مثال تعیین می‌کنند که اگر شخصی کوتاه‌تر از یک مدت مشخص سهامی را خرید و فروش کرد، باید درصد مشخصی مالیات بپردازد. به عبارتی با این کار هزینه این عمل نوسان‌گیری را افزایش می‌دهند. پس این بر عهده و قضاوت مسوولان نظارت بر بازار است که باید تشخیص دهند که نقطه عطف تغییر تعادل به تلاطم در نتیجه عمل نوسان‌گیری کجاست تا بتوانند سیاستگذاری کنند.
آیا حضور سرمایه‌گذار خارجی می‌تواند روحیه افزایش بهره‌وری را در کشور ما احیا کند؟
شایان‌آرانی اظهار کرد: قطعاً حضور سرمایه‌گذار خارجی کمک خواهد کرد تا بازار ما به سمت حرفه‌ای شدن حرکت کند. البته فضای رانت اطلاعاتی در تمام کشورها هست و تنها به کشور ما مربوط نمی‌شود اما ما باید برای بهبود این فضا تلاش کنیم. به عبارتی خود سرمایه‌گذار خارجی هم با یکسری ترفندها و حرفه‌ای‌گری به دنبال رانت‌های اطلاعاتی خواهد بود. اما نکته مهم این است که سرمایه‌گذار خارجی قدرت تحلیل بالاتری دارد. ما در ایران فکر می‌کنیم که داشتن اطلاعات برایمان کافی خواهد بود در صورتی که اطلاعات بدون پردازش و تحلیل هیچ اهمیتی ندارد.
چگونه می‌توان شرایط را به گونه‌ای در بازار سهام رقم زد که زمینه‌ساز توسعه بیشتر تولید و رشد واقعی اقتصاد شود؟
او تصریح کرد: در بازار سرمایه، بازار ثانویه با تاثیرات غیرمستقیم به افزایش تولید و افزایش رشد اقتصادی کمک می‌کند. اگر سهامی در بورس معامله می‌شود و شرکت عملکرد خوبی دارد طبیعتاً حجم معاملات سهام این شرکت بالا می‌رود و این منجر به این خواهد شد که مدیریت شرکت تصمیم به افزایش سرمایه بگیرد که افزایش سرمایه این شرکت قاعدتاً با مقبولیت مواجه می‌شود.
این کارشناس اقتصادی در ادامه خاطر نشان کرد: به وسیله افزایش سرمایه است که شرکت‌ها می‌توانند طرح‌های توسعه خود را انجام دهند. پس عملاً گفته می‌شود که بازار سرمایه برای کسانی که می‌خواهند سرمایه خود را افزایش دهند یا تجدید سرمایه کنند نیز کاربرد خواهد داشت. در بورس ما این قسمت ماجرا ضعیف بوده است و به همین دلیل بورس بیشتر به یک بازار ثانویه تبدیل شده است که حجم معاملات مکرر آن فضایی را ایجاد کرده است که مازاد نقدینگی افراد وارد این بازار می‌شود. به طور کلی نقش کلیدی و اساسی این بازار برای اقتصاد ما کمرنگ بوده است. بنابراین باید کمک کنیم که شرکت‌ها به سهولت بتوانند در این بازار افزایش سرمایه دهند.
او بیان کرد: بازار سهام کشورمان از نظر بسیاری از سرمایه‌گذاران خارجی جذابیت بالایی دارد، اما واضح است که کاستی‌های فراوانی در این بازار در مقایسه با استانداردهای جهانی وجود دارد. در این شرایط انتظار می‌رود که تحرکات مثبتی برای بهبود وضعیت شکل گیرد، اما به نظر می‌رسد پویایی لازم میان فعالان این بازار وجود ندارد و مراحل بهبود به کندی پیش می‌رود.
چه راهکارهایی برای تحرک بورس وجود دارد؟
شایان‌آرانی اظهار کرد: واقعیت این است که ما در زمینه‌های زیرساختی و بنیادی نیاز به تحولات ویژه‌ای داریم تا بتوانیم بهترین خروجی را در آینده داشته باشیم. در همین زمینه طرح برنامه‌هایی از قبیل «برجام2» مطمئناً می‌تواند تاثیر قابل توجهی بر تحولات زیرساختی اقتصادی داشته باشد. باید گفت مشکلات و مصائب بازار سرمایه به طور زنجیروار در تمام بخش‌های اقتصادی کشور وجود دارد. متاسفانه در ایران از یک تصمیم تا اجرای عملی فاصله زیادی وجود دارد که به نظر من نبود نهاد واسطه در این میان بزرگ‌ترین فقدان به شمار می‌رود.
او در ادامه بیان کرد: همچنین در کشور ما بسیاری از طرح‌ها الگوبرداری از کشورهای خارجی است که متاسفانه زمینه‌های اجرای این الگوها مورد بررسی قرار نمی‌گیرد و به همین دلیل در خلال اجرا با مشکلات زیادی مواجه می‌شود. به طور کلی باید در ابتدا اصلاحات اقتصادی در کشور و در نهادهای ذی‌ربط صورت بگیرد تا بتوانیم برجام را به بهترین نحو ممکن به اجرا برسانیم. در کنار این اصلاحات نهادهای واسطه نیز از اهمیت خاصی برخوردار است که این عوامل می‌تواند به طور هماهنگ پویایی قابل توجهی را در اقتصاد کشور ایجاد کند.
چند پیشنهاد برای هماهنگی بیشتر بخش‌های مختلف بازار سرمایه
این کارشناس اقتصادی خاطر نشان کرد: معمولاً در اکثر بازارهای دنیا اصنافی وجود دارد که این وظایف را انجام می‌دهند. برای مثال صنف کارگزاران، صنف سهامداران خرد، صنف سرمایه‌گذاران و این صنف‌ها هستند که با سیاستمداران هماهنگی لازم را انجام می‌دهند تا یک صدای یکسان و با قدرت بیشتری را برای هماهنگ کردن بازار سرمایه به وجود بیاورند. بنابراین پیشنهاد من این است که صنف‌های کارگزاری و صنف‌های شرکت‌های سرمایه‌گذاری یا صنف شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس را به وجود بیاوریم.
شایان‌آرانی در پایان تاکید کرد: البته طبیعی است که مسوولان نظارت بر بورس از تشکیل چنین صنف‌هایی استقبال نکنند. ولی اگر درست نگاه کنیم این صنف‌ها می‌توانند ابزار کمکی برای مسوولان نظارتی باشند تا در سیاست‌های خود بتوانند با بازیگران بازار هماهنگ‌تر به سمت جلو حرکت کنند.
