4 راه پیشنهادی برای تامین اعتبارات توسعه حملونقل/توسعه حملونقل صرفاً با منابع بانکی یا پول دولت ممکن نیست
به گزارش اقتصادنیوز، حمید آذرمند از موانع نوسازی ناوگان حملونقل و توسعه در این بخش می‌گوید. وی اشاره می‌کند که تنها مشکلات مالی مورد اشاره مقامات وزارت راه و شهرسازی مانع توسعه حملونقل نیست. بلکه از نگاه آذرمند، در کنار این مساله، دخالت دولت در قیمت‌گذاری، عدم یکپارچگی، ساختار غیرشرکتی داشتن حملونقل جاده‌ای و سیاست‌های کلانی چون موانع تجاری و تعرفه‌های بالا هرکدام مسائل و چالش‌های پیش‌روی توسعه حملونقل کشور هستند.
در همین حال وی به اهمیت مساله تامین مالی پروژه‌های حملونقل اشاره و خاطرنشان می‌کند: «مساله تامین مالی پروژه‌های حملونقل فراتر از نقش نظام بانکی، اعم از داخلی و خارجی، است. ما به تدوین یک مدل تامین مالی برای پروژه‌های بزرگ حملونقل نیاز داریم.»
به گزارش اقتصادنیوز، خلاصه گفت‌وگوی هفته‌نامه تجارت‌فردا(شماره 178) با آذرمند را در زیر می‌خوانید:
*تحریم‌های بانکی فقط بخشی از مشکل است ولی مشکلات تامین مالی پروژه‌های حملونقل، منحصر به تحریم‌های بانکی نیست. طبیعتاً برخی مشکلات به‌جا مانده از تحریم‌های بانکی، همچنان مشکل‌ساز است. ولی سوال این است که اگر از یک مقطعی تمامی مشکلات مربوط به تحریم‌های بانکی برطرف شوند، آیا نظام بانکی ما بدون هیچ مشکلی با نظام بانکی بین‌المللی تعامل خواهد داشت؟ نظام بانکی ما، حتی پس از رفع تحریم‌های بانکی، با انواع مشکلات از قبیل انطباق با قوانین ضدپولشویی، اعتبارسنجی، کفایت سرمایه بانک‌ها و برخی مشکلات دیگر مواجه است که هر یک از این مشکلات مانعی برای تعامل با نظام مالی بین‌المللی است.
*بخش حملونقل ایران، هم به لحاظ زیرساخت و هم به لحاظ ناوگان، با توسعه‌نیافتگی مواجه است. جبران این توسعه‌نیافتگی و کاهش شکاف موجود، به سرمایه‌گذاری‌های هنگفت و بلندمدت نیاز دارد.
*توسعه حملونقل صرفاً به اتکای منابع بانکی یا بودجه عمومی دولت ممکن نخواهد بود. در واقع تامین هزینه‌های حملونقل به یک مدل تامین مالی ترکیبی نیاز دارد. این مدل ترکیبی، چهار وجه خواهد داشت. یک وجه آن منابع بودجه‌ای دولت است. وجه دیگر آن مشارکت بخش خصوصی است. وجه سوم بخش خارجی است و وجه چهارم که مکمل سه وجه دیگر است، سیستم بانکی است.
*سیستم بانکی، هم نقش تامین بخشی از اعتبارات را بر عهده دارد و هم نقش کارگزار. هیچ یک از بخش‌های مذکور بدون حضور سایر بخش‌ها نمی‌تواند نظام مناسبی برای تامین مالی حملونقل باشد. میزان مشارکت هر یک از بخش‌ها در تامین مالی، بستگی به نوع قرارداد دارد. امروزه در دنیا انواع قراردادها در پروژه‌های حملونقل قابل تعریف است که می‌توان به قراردادهای BOT، واگذاری امتیاز بهره‌برداری، Joint venture و لیزینگ اشاره کرد.
* در زمینه نوسازی ناوگان اصلی حملونقل مانند هواپیما، قطار و کشتی، قراردادهای لیزینگ شیوه بسیار مناسبی است. با روش لیزینگ، امکان نوسازی ناوگان در ابعادی گسترده وجود خواهد داشت. این شیوه در دنیا بسیار مرسوم است. ملاحظه می‌شود امروزه در دنیا، ترکیبی از تمامی شکل‌های تامین مالی برای پروژه‌های حملونقل به کار گرفته می‌شود. در واقع در هر یک از حوزه‌های حملونقل، ترکیبی از انواع مشارکت بین بخش خصوصی، دولت، بخش خارجی و سیستم بانکی باید به کار گرفته شود. این مدل، کاملاً متفاوت با شیوه سنتی تامین مالی پروژه‌های حملونقل در ایران است.
*در حملونقل هوایی، مشکل اصلی فرسودگی ناوگان و کمبود هواپیماست. در حملونقل دریایی، مساله اصلی ظرفیت بسیار پایین بنادر و ناوگان کشتیرانی است. در حملونقل زمینی، مشکل اصلی فرسودگی ناوگان باری و مسافری عمومی و همچنین پوشش ناکافی شبکه بزرگراه‌های کشور است. در حملونقل ریلی هم، مشکلات اصلی فرسودگی ناوگان و ناکافی بودن پوشش خطوط ریلی در اقصی نقاط کشور است. در واقع در تمامی بخش‌ها هم با کمبود زیرساخت‌ها مواجهیم و هم با فرسودگی و ناکافی بودن ناوگان.
* توسعه حملونقل در ایران با چالش‌ها و موانع متعددی مواجه است. یک مساله، ساز و کارهای تامین مالی است که در ابتدای بحث به آن اشاره شد. مساله دیگر، دخالت دولت در قیمت‌گذاری است. مساله قیمت‌گذاری، هم در بعد قیمت‌گذاری سوخت و هم در قیمت‌گذاری خدمات حملونقل مطرح است. تا زمانی که پایین نگه داشتن قیمت بنزین و گازوئیل، برای حملونقل جاده‌ای مزیت ایجاد می‌کند، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حملونقل ریلی با استقبال مواجه نخواهد شد.
*آزادسازی قیمت بلیت هواپیما، گام مثبتی برای توسعه حملونقل هوایی محسوب می‌شود و لازم است این سیاست در سایر حوزه‌های حملونقل نیز اجرا شود. مشکل دیگری هم در حوزه توسعه حملونقل وجود دارد و آن بحث عدم یکپارچگی است. یکی از مولفه‌های مهم در توسعه حملونقل، یکپارچگی سیستم حملونقل است. بدین معنی که اگر قرار است سیستم حملونقل مناسبی برای جابه‌جایی بار و مسافر طراحی شود، باید از مبدأ تا مقصد، تمامی زیرساخت‌ها، ناوگان و تسهیلات، کاملاً متناسب با هم و به صورت یکپارچه طراحی شود.
