ابعاد جدید آثار باستانی مدفون زیر متروی اصفهان
فرزانه احمدی: حالا دیگر ماجراهای متروی اصفهان و آثار تاریخی این شهر عادی شده است. این چندمین بار است که دستگاه‌های حفاری تونل مترو در این شهر تاریخی خبر می‌سازند. آخرین خبر در این رابطه هم که در آذر ماه امسال روایت شد، نقل قولی از مسئول باستان‌شناسی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان بود که از کشف یک آبراه صفوی در زیر ایستگاه مترو میدان امام حسین (ع) اصفهان خبر داده بود که به هنگام حفاری‌های مربوط به این ایستگاه کشف شده بود. این آبراه بدنه آجری ساروج به همراه داشته و در آن قطعات سنگی به کار رفته است. در همان زمان، مدیر روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان اعلام کرد که ادامه عملیات مترو تا زمان اعلام نظر میراث فرهنگی اصفهان متوقف شده است.
نکته جالب اما اظهار نظرهای متفاوت درباره اثر کشف شده است. در حالی که کار‌شناسان سازمان میراث آنچه کشف شده است را آبراهه دوران صفوی می‌دانند، یک کار‌شناس میراث فرهنگی آن را مهم‌تر از آبراه می‌داند. در این میان آن طور که خبرگزاری میراث فرهنگی گزارش داده، علیرضا جعفری زند از باستان شناسان، معتقد است که اگر کاوش صورت گیرد، حتما آثار پیش از اسلام در چهارباغ کشف می‌شود.
به اذعان وی، در این منطقه دروازه‌ای به نام شعیش یا به گفته ابن رسته «اسفیش» وجود داشته که دقیقا نمی‌توان محل قرارگریری آن را تخمین زد ولی باید در محدوده خیابان چهارباغ تا چهار راه تختی باشد.
این باستان‌شناس در ادامه می‌افزاید: «من معتقدم سرستونی ساسانی با نقش خسروپرویز که در حال حاضر در باغ چهلستون قرار دارد از همین منطقه و در زمانی که پی کنی‌های کاخ‌های صفویه انجام می‌شد بدست آمده است.»
نویسنده کتاب «اصفهان پیش از اسلام» می‌گوید:چیزی که حرف من را تایید می‌کند، کاوش‌هایی است که «ماکسیم سیرو» در دهه ۵۰ میلادی، در زمان ساخت هتل عباسی انجام داده و در گزار‌هایش نوشته که بقایای یک باروی بسیار قطوری را در کاوش‌هایی که در جریان بازسازی کاروانسرا انجام داده دیده است.
با وجود این گفته‌ها، رئیس سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی اصفهان، همچنان آجرهای یافت شده را مربوط به کانال آبراهه‌ای می‌داند که از چهارباغ به سمت چهلستون می‌رفت و مربوط به دوران صفوی است.
فریدون الهیاری در این رابطه به «اقتصادنیوز» می‌گوید: بخشی از این آبراهه در اقدامات عمرانی پیشین مانند ساخت حوض دروازه دولت از بین رفته بود.
وی در ادامه توضیح می‌دهد :یافتن پایه‌های کاخ جهان‌نما از برنامه‌های این سازمان است. طبق تفاهم‌نامه‌ای که میان سازمان قطارشهری و پژوهشگاه میراث فرهنگی منعقد شده، قرار بر این است که تحت نظارت کمیته راهبردی متروی اصفهان، پایه‌های کاخ جهان نما در ورودی آن شناخته شود و پیشنهاداتی داده شده است که پس از پیدا شدن پایه‌ها، سازمان مترو موظف به احداث بنایی شبیه کاخ جهان نما به عنوان ورودی ایستگاه مترو در این قسمت باشد.
وی درباره میزان تخریبی که در اثر عملیات کنونی به این آبراه وارد آمده است، عنوان می‌کند: اتفاق خاصی برای آن نیفتاده و قبلا بخشی از آن در عملیات قبلی تخریب شده است. اکنون کار‌شناس مقیم ما در آنجا نظارت دارد و کمیته راهبردی هم قرار است عملیات نجات بخشی را برای آن انجام دهد و چون بناست عملیات مترو ادامه پیدا کند گزینه‌های مختلف بررسی می‌شود، از جمله، انتقال آبراه و نگهداری علمی و فنی از قطعات و اجزا و بازگرداندنشان پس از ساخت مترو بر روی کانال. پیشنهاد دیگر می‌گوید این اجزا در مکانی به نمایش گذاشته شوند.
وی تاکید می‌کند: عملیات مترو در ضلع شرقی که این آبراه در آن یافت شده تا یافتن گزینه مناسب فعلا متوقف است و ساخت مترو از ضلع غربی دنبال می‌شود.
بر اساس گزارش «اقتصادنیوز»، پیش از این نیز سایت تابناک گزارشی در این رابطه منتشر کرده بود که نشان می‌داد در جریان ساخت ایستگاه مترو اصفهان در میدان امام حسین (ع) یا همان دروازه دولت، بقایای سازه‌هایی کشف شد که برخی صاحب نظران آن را باروی زمان سلجوقیان و بقایای «کاخ جهان نما» می‌دانند.
با این حال، به نظر می‌رسد با توجه به گفته‌های ضد و نقیض کار‌شناسان، باید منتظر ماند تا کمیته‌های کار‌شناسی نظر نهایی خود را اعلام کنند و شاید باید در حال حاضر تنها به گفته رئیس سازمان میراث اصفهان دل خوش بود که عملیات مترو در این ضلع فعلا متوقف است. حالا که چهره امروزی اصفهان با پروژه‌هایی مانند مترو، آثار تاریخی این شهر را به مبارزه‌ای نابرابر فراخوانده، تنها راه انگار همین است، دلخوش کردن به وعده‌های رئیس جدید سازمان میراث اصفهان و چشم امید داشتن به اقدامات مسئولان دولتی.
