تامین مالی پروژه‌های کوچک و بزرگ با صندوق‌های پروژه
شاید نام صندوق‌های پروژه بیشتر با پروژه‌های صنعتی عجین باشد، با این حال به لحاظ ساختار به گونه‌ای طراحی شده اند که منافع سرمایه‌گذاران خرد را هم در انواع پروژه ها تامین می کنند ؛ چرا که سرمایه‌گذاران در این صندوق به نوعی مالک پروژه‌اند و در منافع آتی آن شریک.
این صندوق‌ها ابزار جدیدی در بازار سرمایه‌اند که به جهت انعطاف و ساختار ویژه آن می‌توانند در تامین مالی انواع پروژه‌های کوچک و بزرگ به کار گرفته شوند.
دکتر علی سنگینیان مدیر عامل تامین سرمایه امین در گفت‌و‌گویی به ویژگی‌ها و کارکردهای این صندوق‌ها پرداخته است .
بسیاری از شرکت‌هایی که برای اجرای پروژه‌های خود نیاز مالی دارند، علاقمند هستند در خصوص روش‌های تامین مالی در ایران به جز استفاده از سیستم بانکی اطلاع پیدا کنند؛ هم اکنون در بازار مالی ایران چه ابزارهایی برای تامین مالی پروژه در اختیار داریم؟
عمده پروژه‌ها در ایران بر اساس ساز‌و‌کارهای بازار پول تامین مالی می‌شوند بنابر این ابزار کارآمدی برای تامین مالی پروژه‌ها نداریم. تنها ابزاری که برای این منظور در ایران وجود دارد، انتشار اوراق مشارکت است. اوراق مشارکت هم با توجه به محدودیت‌ها و شرایطی که قانون برای آن در نظر گرفته است کارآیی لازم را برای تامین مالی همه پروژه‌ها ندارد.
در بازار سرمایه به جز اوراق مشارکت چه ابزار دیگری برای تامین مالی پروژه‌ها قابل استفاده است؟
در حال حاضر اگر پروژه مربوط به یک شرکت بزرگ یا پذیرفته در بورس باشد؛ می‌توان از محل بازار سهام برای آن تامین مالی کرد. ولی اگر یک پروژه مستقل باشد و شرکتی به عنوان پیمانکار بخواهد پروژه‌ای را اجرا کند، برای تامین مالی به غیر از بازار بانکی ابزار دیگری وجود ندارد.
اخیرا در بازار بحث صندوق‌های پروژه مطرح شده و اولین صندوق هم با همکاری تامین سرمایه امین در آستانه آغاز فعالیت است. صندوق‌های پروژه یکی از ابزارهایی است که از طریق بازار سرمایه برای پروژه‌ها تامین مالی می‌کند. این ابزار جدید چه مزایا و چه ریسک‌هایی به نسبت دیگر ابزارهای موجود در بازار سرمایه برای تامین مالی دارد؟
صندوق پروژه ابزار جدیدی در بازار سرمایه است و با توجه به انعطاف‌پذیری که در ساختار آن پیش‌بینی شده و ارکانی که برای آن در نظر گرفته شده می‌تواند ابزار کارآمدی برای تامین مالی پروژه‌های کوچک و بزرگ باشد؛ چرا که چندان متکی به ساختار شرکتی نیست. از سوی دیگر پروژه‌هایی که از شرکت مادر مستقل هستند و امکان تامین مالی از طریق ابزارهای بدهی مانند اوراق مشارکت و صکوک برای آنها وجود ندارد؛ می‌توانند از صندوق پروژه برای تامین مالی آنها استفاده کرد.
از آنجا که ساختار صندوق‌های پروژه بگونه‌ای پیش‌بینی شده که منافع سرمایه‌گذار اولیه، مجری پروژه و سرمایه گذاران در این است که پروژه با کمترین هزینه و با کارایی بالا اجرایی شود؛ این ساختار به حفظ منافع سرمایه‌گذاران خرد که وارد این صندوق شده و در آن سرمایه‌گذاری می‌کنند، نیز کمک می‌کند.
طی چند ماه آینده شاهد اولین عرضه واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق پروژه در ایران خواهیم بود؛ فکر می‌کنید استقبال مردم و سرمایه‌گذاران از آن با توجه به اینکه شناخت چندانی از این ابزار وجود ندارد، چگونه باشد؟
ساختاری که برای صندوق پروژه در نظر گرفته شده است به ساختار سهام شباهت زیادی دارد تا به ساختار بدهی. سرمایه‌گذاران در صندوق پروژه به نوعی مالک پروژه هستند و در منافع آتی آن شریک می‌شوند. در صندوق پروژه پرند مپنا هم ساختار به گونه‌ای طراحی شده است که با توجه به حضور تامین سرمایه امین به عنوان بازارگردان، نقدشوندگی و بازدهی مناسب سرمایه‌گذاران تامین شده و آنها نگران افت ارزش سرمایه‌گذاری خود یا زیان در این صندوق نیستند. امین به عنوان متعهد پذیره‌نویس و بازارگردان کسب یک بازده مناسب را در بازار برای این صندوق تضمین می‌کند.
شرکت‌هایی که علاقه‌مند هستند برای تامین مالی پروژه‌های خود از ابزار صندوق پروژه استفاده کنند چه مسیری را باید طی کنند؟
مقررات در این مورد بسیار انعطاف‌پذیر نوشته شده است و ساختار سختی ندارد. با توجه به دیدگاهی که در سازمان بورس برای توسعه این ابزار وجود دارد و استفاده از آن برای پروژه های مختلف، این امکان وجود دارد که ساختار آن قابل تغییر باشد و ثابت نباشد.
شرکت‌هایی که متقاضی استفاده از ابزار صندوق پروژه هستند باید به یک نهاد مالی مراجعه کنند که به عنوان مدیر صندوق اقدامات لازم برای اخذ مجوز و شکل دهی ساختار صندوق را پی‌گیری کند. بعد از این مرحله باید از تامین سرمایه‌ها به عنوان متعهد پذیره‌نویس و بازار گردان استفاده کنند. با توجه به اینکه صندوق‌ها ابزار جدیدی هستند و بازدهی آنها مثل اوراق بدهی تضمین شده نیست، نیاز هست که یک بازار گردان قوی در صندوق وجود داشته باشد تا بتواند حداقل بازدهی را برای سرمایه‌گذاران تضمین کند.
آقای دکتر به جز مدیر صندوق و متعهد پذیره‌نویس و بازارگردان، چه ارکان دیگری در صندوق وجود دارد؟
صندوق یکسری ارکان نظارتی و یکسری ارکان اجرایی دارد. ارکان اجرایی صندوق کسانی هستند که پروژه را اجرا می‌کنند؛ مثل مدیر ساخت و ناظر پروژه که در بخش فنی و مهندسی فعال هستند. یک نهاد مالی باید به عنوان مدیر برای انتشار اطلاعات صندوق، محاسبه NAV صندوق و مدیریت آن باید وجود داشته باشد. متعهد پذیره‌نویس و بازارگردان هم وظایفی مثل آنچه که در ابزارهای بدهی وجود دارد، بر عهده دارد. حسابرس صندوق هم بحث نظارت بر فعالیت های صندوق را پی‌گیری می‌کند.
صندوق‌های پروژه در چه صنایعی قابل استفاده هستند؟
محدودیتی برای صندوق‌ها دیده نشده است. مشخصا این صندوق‌ها را برای پروژه‌های صنعتی پیش‌بینی کرده‌اند؛ برای پروژه‌هایی که می‌تواند در یک زمان معقول 2 یا 4 ساله به نتیجه رسیده و جریان نقدی این پروژه ها را شاهد بود و بعد پروژه‌ها را با ساختار تعریف شده برای آنها وارد بورس یا فرابورس کرد.
بنابر این پروژه‌هایی که خیلی طولانی مدت یا زیرساختی هستند و جریان نقدینگی بالایی را ایجاد نمی‌کنند برای راه اندازی صندوق پروژه مناسب نیستند. بقیه پروژه ها و حتی پروژه های ساختمانی که می‌توان در مدت معقول تا 4 سال آنها را تمام کرد و جریان نقدینگی لازم را در آنها ایجاد کرد که شرایط لازم برای پذیرش در بازار سرمایه را پیدا کنند؛ می توانند از صندوق پروژه استفاده کنند.
ما در ایران شاهدیم که بسیاری از پروژه‌ها در زمان بندی اعلامی به بهره برداری نمی‌رسند و متعاقب آنها هزینه‌ها بالا رفته و نیازمند تغییرات می‌شوند. در خصوص این مشکل چه راهکاری دیده شده است؟
در اولین صندوق از این دست یا همان صندوق پرند مپنا برای اینکه نگرانی از طولانی شدن پروژه نداشته باشیم و به نوعی سرمایه گذار به آن بازدهی که پیش بینی کرده برسد، امین به عنوان بازارگردان به این صندوق به عنوان یک ابزار بدهی نگاه کرده است. یعنی عملا بازده متناسب با انتظار سرمایه گذار همچون اوراق بدهی برای سرمایه‌گذار تضمین شده است.
در پایان اگر نکته‌ای در خصوص صندوق پروژه وجود دارد که باید به آن اشاره شود و یا تاکیدی صورت بگیرد بفرمایید؟
من در ابتدای صحبت‌های خودم گفتم برای تامین مالی پروژه ها تا قبل از این ابزار کارآمدی در بازار سرمایه نداشتیم و صندوق پروژه به عنوان اولین ابزار معرفی شده است. فکر می‌کنم سازمان بورس باید در این حوزه انعطاف‌پذیری بیشتری داشته باشد و روی یک مدل خاص مثل صندوق‌های زمین و ساختمان تاکید نکند. سازمان باید اجازه بدهد این صندوق‌ها همزمان که در صنایع مختلف به کار گرفته می‌شوند تغییرات لازم هم در آن داده شده و توسعه پیدا کنند تا جذابیتهای لازم را پیدا کنند. در واقع توسعه محصول در حین اجرا اتفاق بیافتد. اگر اینگونه شود هم می‌توان جذابیتهای لازم را برای سرمایه‌گذار ایجاد کرد و هم ناشر از نظر هزینه‌های تامین مالی و سهولت و سرعت تامین مالی توجیه لازم را برای استفاده از این ابزار خواهد داشت.
منبع: سنا
