اطلاعات بانک‌ها با صورت‌های مالی نمونه بانک مرکزی قابل فهم‌تر می‌شود
بانک مرکزی صورت‌های مالی نمونه بانکی را در بهمن‌ماه سال گذشته به نظام بانکی کشور ابلاغ کرده است، انطباق با این صورت‌های جدید مالی با توجه به همزمانی با فصل مجامع اهمیت ویژه‌ای برای بانک‌ها، حسابرسان و حسابداران بانک‌ها پیدا کرده است.
بانک مرکزی معتقد است این صورت‌های جدید، لازمه مدل کسب وکار بانکداری بدون ربا است و ارائه آن به شفافیت اطلاعاتی کمک شایانی می‌کند ضمن اینکه مانع انتقال ثروت بین سهامداران و سپرده‌گذاران بانکی می‌شود در همین حال توجه به‌صورت‌های مالی نمونه بانکی بانک مرکزی همزمان با شروع فصل مجامع بانک‌ها اهمیت ویژه‌ای یافته است.
هوشنگ خستویی یکی از حسابداران رسمی با سابقه کشور می‌گوید: ابلاغ صورت‌های مالی نمونه بانکی با توجه به وضعیت کنونی جامعه مالی بین‌الملل و مراجع پولی و مالی مساله مهمی است که در این برهه زمانی به درستی تشخیص داده شده و عملیاتی شدن آن منجر به هم افزایی و همسویی در بخش‌های مالی داخلی و خارجی می‌شود.
مشروح این گفت‌و‌گو را در ذیل بخوانید
به عنوان یکی از با سابقه‌ترین حسابرسان سیستم بانکی اقدام بانک مرکزی در ابلاغ نمونه جدید صورت‌های مالی که اجرای آن برای سال مالی ۹۴ الزامی شده است را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
خستویی در پاسخ به این پرسش اظهار داشت: این امر را باید از دو جنبه در نظر گرفت اول اینکه بانک مرکزی به عنوان مرجع پولی کشور و تدوین‌کننده و ارائه‌دهنده رسمی آمارهای پولی و بانکی باید اطلاعات کافی از چگونگی امورو صنعت بانکداری داشته باشد بنابراین بسیار طبیعی است که نیازهای اطلاعات مالی خود را در قالب صورت‌های مالی و دیگر اطلاعات مشخص شده کسب کند البته به همین دلیل در قوانین خاص بانکداری این موضوع به خوبی مشاهده می‌شود.
نمونه جدید صورت‌های مالی هم نیاز اطلاعاتی مرجع پولی و هم الزام بانک‌ها به انتشار صورت‌های مالی را اجرایی می‌کند
وی با بیان اینکه، براساس قانون پولی و بانکی بانک ها موظفند ابلاغیه های بانک مرکزی و مصوبات شورای پول و اعتبار را اجرایی کنند، افزود: از آنجایی که نیاز به دریافت اطلاعات طبقه بندی شده و مناسب از سوی بانک ها وجود داشت بانک مرکزی گزارش مقررات احتیاطی و ضوابط را ابلاغ کرده است. بنابراین نمونه جدید صورت های مالی هم نیاز اطلاعاتی مرجع پولی را تامین می‌کند و هم الزام بانک ها به عنوان شرکت‌های سهامی عام را در انتشار صورت های مالی را اجرایی می‌کند.
خستویی ادامه داد: هر چند ابلاغ نمونه صورت های مالی در ایران نسبت به بانکداری بین المللی دیرهنگام انجام شده اما ازآنجایی که در دنیا توافقاتی برای جهانی شدن سرمایه ها انجام و عملیاتی شدن ضوابط گزارش گری مالی بین المللی ( IFRS) از سال 2016میلادی توصیه شده بنابراین ابلاغ نمونه جدید صورت ها ی مالی برای نظام بانکی بسیار راهگشا خواهد بود. البته نا گفته نماند که گزارش گری مالی بین المللی هنوز به طور کامل در انگلیس و آمریکا نیز به دلیل برخی از شرایط نظیر روابط فی مابین بانکداری داخلی و بین المللی عملیاتی نشده و اجرایی شدن کامل آن نیاز به تعقیبات بعدی دارد.
این مجموعه صورت‌های مالی بخشی از الزامات گزارشگری مالی بین المللی و اصول کمیته تخصصی بال را پوشش داده است . این موضوع چه تاثیری بر تعاملات بین المللی بانک های ایرانی در فضای پسا برجام دارد ؟
خستویی در توضیح این مطلب با تاکید بر اینکه، بال یک وظیفه و الزامی است که بانک ها باید آن را اجرایی کنند ، گفت: بال وحدت شکلی و یک نواختی در اطلاعات ایجاد می کند.
وی اظهار داشت: سرمایه و اعتماد مردمی از مهمترین موارد در نظام بانکی بین الملل است و برای اعتماد سازی به همراه سرمایه مناسب باید اقدامات مناسبی انجام داد.
صورت جدیدی به مجموعه صورت های مالی افزوده شده به عنوان صورت عملکرد سپرده های سرمایه گذاری ، گفته می شود این صورت از یک سو پاسخ گویی مدیران بانک است به صاحبان سپرده های سرمایه گذاری و از سوی دیگر شفافیت محاسبات و گزارشگری مالی در مورد ما به التفاوت سود قطعی و علی الحساب را افزایش می دهد به گونه ای که در هر دو حالت مانع از پرداخت اضافی به سپرده گذاران از جیب سهامداران و بالعکس آن یعنی پرداخت از جیب سپرده گذاران به سهامداران می‌شود.
نظر شما در این خصوص چیست؟
رییس کمیته تحقیقات امور حسابداری و حسابرسی انجمن حسابداران خبره ایران در پاسخ به این پرسش تصریح کرد:در مفاهیم حسابداری با دو مقوله سهامدار(ذیحق) و سپرده گذار(ذینفع) مواجه ایم و با توجه به اینکه سرمایه بانک وجوه مشتریانی است که به آن اعتماد کرده اند بنابراین باید به این امر توجه ویژه داشت.
خستویی ادامه داد: باید به ذینفعان این اطمینان را داد که منابع به درستی در مواردی که قانون تعیین کرده مانند مضاربه، اجاره به شرط تملیک و غیره سرمایه گذاری شده است و به درستی کسب سود کرده است. ضمن اینکه این به طور منصفانه و براساس ضوابط تعیین شده تخصیص یافته و پس از کسر هزینه به سود آن به سهامدار ارائه شده است.
وی گفت:این امر سبب می شود تا قضاوت و اندازه گیری سخت باشد زیرا منابع باید به گونه ای تنظیم شود که حق ذینفع به ذیحق داده نشود همچنین باید عکس این امر نیز صادق باشد.
استفاده من غیر حق از منابع دولتی همان اختلاس است
اولین مدیر برد بانک ها در سازمان حسابرسی اظهارداشت: به عنوان مثال در بانک ملی که سهامدارش دولت است اگر بیش از حد معمول به سپرده گذارانش پول داده شود این امر به معنای آن خواهد بود که حق ذیحق را در نظر نگرفته ایم بنابراین استفاده من غیر حق از منابع دولتی شده که همان اختلاس است.
وی با بیان اینکه، تشخیص اینکه وجوه به درستی مورد استفاده قرار گرفته و جلب اعتماد سپرده گذاران و سهامداران وظیفه حسابرس است، افزود: حسابرس باید به سهامدار این اطمینان را بدهد که در ریسک ها حق محفوظ بوده در همین حال نیز باید به سپرده گذار این اطمینان را بدهد که تخصیص های داده شده همان سود مشاع است بنابراین باید صورتی تهیه و مورد آزمون قرار گیرد البته این امر در گذشته در بانک ها انجام می‌شد.
خستویی تصریح کرد: بر اساس اصول بین الملل باید رابطه علی بین هزینه و کسب درآمد برقرار و شناسایی درآمد به صورت تعهدی انجام شود.
وی با بیان اینکه باید به میزان کافی آشکارسازی در صورت‌های مالی انجام شود، گفت: هر چند نمونه جدید صورت‌های مالی به ذینفعان و ذینفعان اطمینان نسبی ارائه می‌کند اما برخی از مراجع در جامعه مالی کشور تصور می‌کنند که این نمونه استانداردگذاری است در حالی که تنها شکل صورت‌های مالی در صنعت بیمه، صنعت برق، شهرک‌های صنعتی و... تغییر کرده است و ارائه اطلاعات در بسته بندی زیباتر و قابل فهم‌تر انجام می‌شود.
خستویی ادامه داد: در صورت‌های مالی نمونه بانکی، کیفیت صورت های مالی حفظ شده و بسته بندی به روزتر و زیبا تر شده است اما این نمونه نه تنها استاندارد جدیدی نیست بلکه همان استاندارد حسابداری و حسابرسی صادره از سوی مرجع استانداردگذاری است.
یادداشت‌های افشای مرتبط با انواع ریسک‌های بانک شامل اعتباری، نقدینگی، بازار و عملیاتی برای اولین بار به مجموعه یادداشت‌های صورت‌های مالی افزوده شده است نقش این افشاها در ارتقای شفافیت و اصلاح رفتار بانک‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
رییس سابق انجمن حسابداران خبره ایران با بیان اینکه، ریسک امر جدیدی نیست و قدمت هفت هزار ساله دارد و همواره وجود داشته است، اظهارداشت: در صورت‌های مالی مشخص می‌شود که ریسک‌ها به چه میزان است به عنوان مثال میزان ریسک در بخش راه و ساختمان بالاست و توقف در این بخش منجر به قفل شدن برخی از امور می‌شود البته ریسک در بانک‌ها قابل اتکا و مسوولیت افزا است.
وی ادامه داد: صورت‌های مالی این امکان را به مشتریان می‌دهد که به صورت مکتوب وضعیت را بررسی و در خصوص سرمایه خود تصمیم گیری کنند.
آیا رسیدگی به این صورت‌های مالی نیازمند تدوین استانداردهای جدید حسابرسی است؟ یا حسابرسان مشکلی در رسیدگی به این مجموعه ندارند؟
خستویی در توضیح این مطلب گفت: هم اینک استانداردهای رسیدگی در کشور همسو با استانداردهای بین المللی است اما این امر به معنای آن نیست که نیاز به تغییرات همگام با تحولات نظام بین‌الملل نداریم بنابراین باید به سمت ارتقا استانداردها حرکت کنیم البته نا گفته نماند که استاندارد باورعمومی متخصصین است.
ظاهراً حسابرسی صورت‌های مالی با چالش‌هایی نیز مواجه است از جمله اینکه تخصص و تسلط با نکات خاص صنعت بانکداری را می‌طلبد و از سویی دیگر مسوولیت حسابرسان را نیز افزایش می‌دهد. آیا این درست است که بعضی حسابرسان از این موضع ناراضی هستند؟
خستویی اظهارداشت: ممکن است تن آسایی موجب بروز برخی مشکلات در عملیاتی کردن ابلاغیه بانک مرکزی شود اما به شخصه معتقدم انتفاع کشور مهم تر از دیگر مسائل است ضمن اینکه باید به سمت روزآمدی حرکت کنیم.
وی گفت: رسیدگی و حسابرسی بانک ها نیازمند تجارب پیچیده ای است بنابراین باید در این زمینه به هنگام و به روز باشیم.
گفته می‌شود شفافیت ایجاد شده در صورت‌های مالی جدید برخی‌ها را نگران کرده و آنها را به موضع‌گیری واداشته است، علت چیست؟
این حسابدار رسمی اظهار داشت: افرادی که به روشنفکری علاقه ای ندارند ممکن است اظهاراتی را در این خصوص بیان کنند اما کسی که حسابش پاک باشد از آشکار سازی استقبال کرده و توجهی به گفته های کاذب دیگران نمی‌کند.
با توجه به اشراف شما به تاریخچه صورت‌های مالی بانک‌ها، اختیارات و مسوولیت‌های قانونی بانک مرکزی در تدوین صورت‌های مالی نمونه بانک‌ها چیست و اصولاً سابقه این موضوع قبل وبعد از تصویب قانون عملیات بانکی بدون ربا چگونه است؟
خستویی گفت: بانک مرکزی طبق قانون ملزم به تهیه و اجرای شکل و فرمت صورت های مالی است اما این فرمت و شکل باید به نحوی باشد که اطلاعات مورد نیاز را به گروه های مختلف ارائه کند.
وی با بیان اینکه، طیف استفاده‌کنندگان از اطاعات گسترده است، ادامه داد: به همین دلیل فرمت و شکل صورت‌های مالی می‌تواند در نحوه بهره‌گیری بسیار موثر باشد به عنوان مثال افراد می توانند با بهره گیری از این اطلاعات با فروشندگان کالا در خارج از کشور ارتباط ال سی و یا اعتبارات اسنادی برقرار کنند.
وی گفت: این صورت های مالی نشان می دهد که بانک مذکور توانایی تعهد و انجام به هنگام امور را دارد یا خیر و شفافیت صورت های مالی به تجزیه و تحلیل برای تصمیم گیری کمک می کند.
به نظر شما مسوولیت سازمان حسابرسی و حسابداران عضو جامعه حسابداران رسمی به عنوان نهاد استانداردگذار حسابداری و همچنین حسابرس بانک های دولتی در رابطه با صورت‌های مالی جدید ابلاغی بانک مرکزی چیست؟
این حسابدار رسمی گفت: وظیفه سازمان حسابرسی در این زمینه در دو وجه است اول اینکه از جایگاه استاندارد گذاری باید نهایت توانایی خود را جهت تحقق و پیشرفت این دیدگاه به کار ببرد البته از سازمان حسابرسی نیز همین انتظار وجود دارد.
وی ادامه داد: در بخش دیگر به عنوان مجری و حسابرس باید از جایگاه ایفا کننده وظایف یک حسابرس مستقل باشد و فارغ از هر امری دیدگاه خود را بیان کنند ضمن اینکه موظف به حفظ حیثیت حسابدار مستقل نیز هست.
منبع: پژوهشکده پولی و بانکی
