چگونگی مدیریت ریسک در بازار بین بانکی ارزی

فعالیت بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری در حوزه‌های مختلف از جمله اعطای تسهیلات، سرمایه‌گذاری، صدور انواع اوراق بهادار، صدور انواع گواهی سپرده، صدور ضمانت‌نامه‌ها و گشایش انواع اعتبارات اسنادی یا به عبارت دیگر، اقدام به ایفای نقش در بازارهای پول و سرمایه، آنها را در معرض مخاطرات و ریسک‌های خاص این گونه فعالیت‌ها قرار داده است.

بانک‌ها با انواع متنوعی از ریسک‌ها روبرو هستند و عموماً بانک‌های معتبر جهانی اقدامات موثری در زمینه مقابله با ریسک انجام می‌دهند که از این اقدامات در چند سال اخیر از طریق بانک مرکزی کشور در سیستم بانکی نیز در حال اجراست. تدوین قوانین و مقررات و مجوعه رهنمودهای بانک مرکزی همچون مدیریت ریسک اعتباری، مدیریت ریسک نقدینگی، نظام موثر کنترل‌های داخلی و دستورالعمل‌های سرمایه‌گذاری در بانک‌ها و موسسات مالی و اعتباری از جمله این اقدامات هستند. با این وجود با توجه به فعالیتهای اخیر شبکه بانکی کشور در زمینه فعالیت‌های ارزی در بازار بین بانکی به نظر می‌رسد، مقررات موجود برای مدیریت ریسک در بانک‌ها، پاسخگوی ریسک ناشی از فعالیت ارزی در بازار بین بانکی نبوده و مدیریت ریسک بازار بین بانکی مفقود مانده است. بنابراین به نظر می‌رسد، شناسایی ریسک ارز در بازار بین بانکی و مدیریت آن باید مورد توجه قرار بگیرد.

برای شناسایی ریسک بازار بین بانکی نیاز است ابتدا به شناسایی بازار بین بانکی و اهمیت آن‌ پرداخته شود. بازار بین بانکی یکی از بزرگترین بازارها است که یکی از اقدامات موجود در آن مبادلات ارز خارجی است که در آن بانک‌ها به مبادله ارزهای مختلف با یکدیگر و در سطح بین‌الملل می‌پردازند. در این بازار، بانک‌ها قادرند با یکدیگر مستقیماً مبادله کنند یا از طریق سیستم عامل کارگزاری الکترونیکی(1) اقدام کنند. بازار بین بانکی ارزی به عنوان بخشی از بازار بین بانکی نشان‌دهنده توافق بین بانک‌ها برای مبادلات ارز در نرخ مشخص و توافق شده در یک زمان مشخص است.

بر اساس مطالعات صورت گرفته ریسک بین بانکی(2) ریسک مربوط به ضرر و زیان مستقیم یا غیر مستقیم ناشی از وام‌دهی در بازار بین بانکی است. بحران مالی اخیر، پیامدهای ناشی از این ریسک را مورد توجه همگان قرار داد. به طوریکه بخشی از کل ریسک بین بانکی ناشی از ریسک نکول بوده و با افزایش زمان سررسید نیز افزایش یافت. درواقع در سررسیدهای بلندمدت‌تر ریسک نکول در طول دوره مورد بررسی، جزء اصلی ریسک بین بانکی در نظر گرفته شد.

با توجه به اینکه در شبکه بانکی کشور، مبادلات ارزی در بازار بین بانکی در حال شکل‌گیری است، ضروری است با توجه به تجربیات بین‌المللی در زمینه مدیریت ریسک در بازار بین بانکی، چارچوب مقرراتی لازم جهت شناسایی و اندازه‌گیری مدیریت ریسک ارزی در شبکه بانکی کشور طراحی شود به طوری که ناظران بانکی قادر به پایش سلامت فعالیت‌ها در بازار بین بانکی و شناسایی بانک‌های در معرض خطر ناشی از مبادلات ارزی بین بانکی قبل از وقوع ریسک سیستمی در بازار بین بانکی باشند. همچنین با پیشنهاد آیین‌نامه اجرایی لازم، بانک‌ها نیز قادر به فعالیت‌های ارزی مناسب در بازار بین بانکی خواهند بود.

در این راستا پیشنهاد می‌شود سامانه‌ای طراحی گردد که در آن بانک‌ها نرخ‌های موجود در بازار ارز را مشاهده نمایند و بر اساس نرخ‌ها موجود در بازار به مبادله ارز با یکدیگر بپردازند. از طرف دیگر سازوکار مناسب برای قیمت‌گذاری نقل و انتقالات وجوه ارزی در بازار بین بانکی طراحی گردد. همچنین برای کاهش ریسک ناشی از فعالیت ارزی در بازار بین بانکی پیشنهاد می‌شود که سازوکاری برای تعیین رتبه اعتباری بانک‌ها توسط بخش نظارت بانک مرکزی طراحی شده و به صورت آیین نامه اجرا و ابلاغ شود.

پی‌نوشت:
(1)- Electronic brokerage platforms
(2)- Filipovic, Damir, and Trolle وAnders B.,(2012), The Term Structure of Interbank Risk, Ecole Polytechnique Federale de Lausanne and Swiss Finance Institute

*کارشناس ارشد پژوهشی گروه بانکداری، پژوهشکده پولی و بانکی