امکان حل‌وفصل کلی مسائل ایران و آمریکا چقدر است؟
محمدجواد ظریف درباره احتمال همکاری‌های ایران و آمریکا فراتر از بحث هسته‌ای و پس از برجام گفت: مذاکرات تمام شده است، اما اجرای برجام هنوز تمام نشده است. ایران قسمت اول تعهداتی که باید انجام می‌داد را اجرا کرده است. هم تعهدات ما مستمر است، هم تعهدات طرف مقابل و لازم است این تعهدات به شکلی اجرا شود که ایجاد اعتماد کند و برجام را معنی‌دار کند.قسمت مربوط به تعهدات ایران مشخص است و آژانس راستی‌آزمایی کرده و در حال انجام است. تعهدات طرف مقابل اما نیازمند به حضور همراه با اراده سیاسی آن‌هاست. یک وقت حضور و انجام تعهدات برای رفع تکلیف است و ایجاد اعتماد نمی‌کند. مثلا باید برخی دستورات اجرایی را برای رفع تحریم‌ها صادر می‌کردند که این کار انجام شده است اما یک وقت است که باید نشان دهند واقعا به اجرای توافق متعهد هستند.
او ادامه داد: با توجه به اینکه تحریم‌ها در یک مقطع زمانی طولانی اعمال شده، معتقدیم اکنون فضا شکسته شده است اما برای اینکه شرکت‌ها و بانک‌ها بتوانند در فضای پسابرجام ورود پیدا کنند، نیاز است که طرف آمریکایی با یک حرکت موثر فضای ایران‌هراسی که برخی گروه‌ها خارج از ایران تلاش دارند کماکان به آن دامن بزنند را بشکنند و این ملاک آزمایش ما خواهد بود که آیا واقعا آمریکایی‌ها قصد دارند به تعهدات‌شان با حسن نیت عمل کنند یا این‌گونه عمل نخواهند کرد. تاکنون روی کاغد به تعهدات عمل شده است و در اجرا هم اقدامات خوبی صورت گرفته است از جمله سوییفت. اما هنوز در زمینه توقف تلاش‌ها برای حفظ تحریم روند کند است. آمریکایی‌ها باید برای حذف موانع روانی تحریم‌ها جدی‌تر وارد میدان شوند. ما کماکان منتظریم ببینم آمریکا در تعهدی که کرده جدی است یا فقط می‌خواهد رفع تکلیف کند.
ظریف درباره احتمال مذاکره ایران و آمریکا درباره مسایلی فراتر از بحث هسته‌ای با تاکید بر "بی‌اعتمادی مردم ایران به آمریکا که بی‌اعتمادی عمومی است" به نظرسنجی دانشگاه مریلند در این رابطه اشاره کرد و گفت: در این نظرسنجی اکثریتی از مردم ایران از برجام حمایت می‌کنند ولی اکثریت بالاتری نسبت به آمریکا بی‌اعتماد هستند. بنابراین آمریکا برای رفع بی‌اعتمادی باید اقدام کند. اول باید حرف‌هایی که برخی مقامات غیرمسوول آمریکایی می‌زنند و باعث نگرانی مردم و مقامات عالی ما می‌شود متوقف شود. دوم از حرف‌های تبلیغاتی خودداری کنند و اقدامات اجرایی جدی در اجرای تعهدات‌شان انجام دهند؛ صدور دستورالعمل صرف در رفع تحریم‌ها کفایت نمی‌کند، باید اطمینان یابند که دستورالعمل‌ها اجرایی می‌شود و کسی خلاف آن اقدام نمی‌کند و این‌ها ملاک‌هایی است که ما در آینده از حرف تا عمل آمریکایی‌ها را می‌سنجیم که آیا آن‌ها به توافق و تعهدات خود پایبند هستند یا ملاحظات دیگری بر سیاست‌های‌شان حاکم است، این مساله است که تعیین می‌کند آیا مقامات عالی کشور در آینده منافع ملی را در این می‌بینند که گفت‌وگوی دیگری با آمریکا در حوزه دیگری صورت گیرد یا خیر. من فکر می‌کنم کلید این موضوع همان‌طور که رییس‌جمهور گفتند در واشنگتن است و آمریکایی‌ها هنوز باید برای تبدیل بی‌اعتمادی مردم ایران به اعتماد، تلاش کنند.
روند برداشته شدن تحریم‌ها کند بود
وزیر خارجه کشورمان در پاسخ به این پرسش که برای رسیدن به این نتیجه که آمریکایی‌ها به تعهدات خود پایبند هستند چقدر زمان نیاز است یا چه اقدام خاصی باید انجام دهند تا شما نسبت به پایبندی آن‌ها به تعهدات‌شان اطمینان حاصل کنید؟ گفت: منتظر اقدام خاصی نیستیم. آمریکا باید تعدادی تحریم را روی کاغد لغو می‌کرد که انجام دادند اما این یک روند است و باید ببینم آن‌چه در روی کاغذ لغو کردند در عمل هم کمک می‌کند تحریم‌ها برداشته شود یا خیر. البته این روند مقداری کند بوده است.
رییس دستگاه دیپلماسی کشور ادامه داد: علت اینکه هنوز با آمریکایی‌ها مذاکره می‌کنیم از جمله در حاشیه اجلاس مونیخ یا لندن به همین دلیل است. ملاقات‌ها برای این است تا اقداماتی که باید در صحنه عمل انجام گیرد به نحوی درست صورت گیرد. این اقدامات در طول زمان انجام می‌گیرد از این رو باید با دقت پیگیری شود که درست انجام شود و شرکت و موسسه یا بانکی معطل تصمیم و اقدامی نماند. ما در وزارت خارجه این روند را رصد و پیگری می‌کنیم.
ظریف در عین حال تصریح کرد: فکر می‌کنم روند اجرای برجام بد نبوده است اما آن‌قدر هم که ایجاد اعتماد کند، جدی نبوده است. شاید مقداری از این مساله به خاطر مجموعه تار عنکبوتی تحریم‌ها است که آمریکایی‌ها دور خود تنیده‌اند و الان خودشان هم در این تار عنکبوت گیر کرده‌اند.
وزیر امور خارجه در پاسخ به این پرسش که برخی صاحبنظران معتقدند بهتر بود همه مسایل مطرح میان ایران و آمریکا از جمله بحث موشکی روی میز مذاکره قرار می‌گرفت نه صرفا بحث هسته‌ای. چراکه پس از توافق و اجرایی شدن برجام شاهد هستیم مقامات آمریکایی اظهاراتی را در رابطه با خریدهای تسلیحاتی و دفاعی ایران یا آزمایش‌های موشکی ایران مطرح می‌کنند یا بعضا تهدیداتی را در صورت نقض برجام در این رابطه داشته‌اند؟ گفت: حتما اگر حل و فصل کلی داشتیم، این معضلات نبود. اما شرایط ما، نوع روابط ما با آمریکا و مدل رفتاری آمریکا در 37 سال گذشته امکان این را فراهم نمی‌کرد که با آمریکا به یک حل و فصل کلی برسیم. ما موضوع هسته‌ای را که یک موضوع دشوار و ویژه بود انتخاب کردیم و الان توپ در زمین آمریکایی‌هاست که نشان دهند با اجرای جدی برجام در ارتباط با ایران تابع واقعیات هستند یا فشار، یا تعریفی از منافع که با واقعیات خارجی در تعارض است. ما رفتار آمریکا را فعلا در حوزه برجام مشاهده می‌کنیم، چون در سایر حوزه‌ها با آمریکایی‌ها معامله‌ای نکردیم که از آن‌ها توقعی داشته باشیم و بالعکس و هر کدام از کشورها سیاست‌های خود را دنبال می‌کنیم.
او با تاکید بر اشتباه بودن سیاست‌های آمریکا در منطقه خاطرنشان کرد: سیاست‌های آمریکا حتی به منافع خودشان در منطقه ضرر می‌زند چراکه باعث ناآرامی در منطقه یا ایجاد داعش شده است. معتقدم اگر یک چیز تمامی مردم منطقه‌ی ما را به هم پیوند دهد، بی‌اعتمادی آن‌ها به آمریکاست. در عین حال ما با آمریکایی‌ها در مسایل منطقه تفاهمی نکردیم که در این موضوع بحثی با آن‌ها داشته باشیم. آن‌ها نیاز دارند سیاست‌های‌شان را اصلاح کنند و بعد ما تصمیم می‌گیریم در چه حوزه‌هایی با آن‌ها تعامل کنیم.
روزی که سعود الفیصل به وین آمد تقریبا به توافق رسیده بودیم
ظریف در ادامه این گفت‌وگو در پاسخ به این پرسش که سفر غیرمنتظره سعود الفیصل، وزیر خارجه وقت عربستان سعودی و دیدارش با جان کری، وزیر خارجه آمریکا در فرودگاه وین در حین مذاکرات هسته‌ای و در حالی که همگان انتظار به نتیجه رسیدن مذاکرات در کلیات را داشتند، دلیل تمدید مذاکرات بود؟ شما در آن مقطع گفتید که این سفر ربطی به مذاکرات نداشته است؟ امروز می‌توانید توضیح بیش‌تری درباره آن رویداد دهید؟ گفت: همان روز و الان هم طرف آمریکایی این‌گونه مطرح کرد و می‌کند که سعود الفیصل برای گفت‌وگو درباره مذاکرات هسته‌ای به وین نیامده و من هم اگر در این‌باره آن روز حرفی زدم بر اساس ادعای طرف آمریکایی بود. اما واقعیتی که وجود دارد این است که آن روز تقریبا ما به توافق رسیده بودیم. همان تفاهمی که بعدها در لوزان مطرح شد. قرار بود عصر همان روز اعلام کنیم که روی کلیات توافق کردیم؛ همان چیزی که تقریبا در لوزان صورت گرفت. ما حتی با یکی از وزیران خارجه 1+5 بعد از گفت‌وگویی که من و او با آقای کری داشتیم و تقریبا هم‌زمان با عزیمت ایشان به فرودگاه برای دیدار با فیصل بود، درباره نحوه اعلام توافق صحبت می‌کردیم که به چه شکل اعلام شود؛ مکتوب باشد یا به طور کلی اعلام کنیم مبنی بر اینکه می‌توانیم الان وارد جزییات شویم یا توافق را روی کاغد بنویسم و در این حد نزدیک شده بودیم. اما به چه دلیلی به هم خورد؛ برخی معتقدند تماس‌هایی در واشنگتن با کاخ سفید گرفته شد و برخی می‌گویند در ملاقات فیصل و کری صحبت‌هایی رد و بدل شد. من ادعایی درباره تحولات در آن مقطع ندارم و فقط دارم شرایط پیرامونی را تشریح می‌کنم. ممکن است الان هم آمریکا این صحبت‌ها را تکذیب کند.
ظریف در پاسخ به اینکه پس همه چیز آماده اعلام توافق کلی بود که موضوعی خارج از مذاکرات اعلام تفاهم را چند ماه به تعویق انداخت؟ گفت: معمول این است که وقتی شرایط با یک بحران ناخواسته و ناگهانی رو به رو می‌شود مدتی طول می‌کشد که به شرایط قبل برگردید و دو سه ماهی این مساله ما را عقب انداخت.
بر اساس این گزارش سعود الفیصل، وزیر خارجه وقت عربستان دوم آذر 1393، یک روز قبل از آخرین روز مذاکرات در مهلت تعیین شده به وین آمد و در هواپیمای شخصی‌اش با جان کری، وزیر خارجه آمریکا دیدار کرد. این دیدار در حالی انجام شد که وی چند روز قبل از آن با جان کری در پاریس درباره ایران ملاقات کرده بود و حضور غیرمنتظره‌اش در وین حرف و حدیث‌های زیادی را ایجاد کرد و در نهایت مذاکرات برای هفت ماه دیگر (یک دوره چهارماه اولیه و در نهایت هفت ماهه) تمدید شد.
نمی‌خواهم با پاسخ به اظهارات عادل الجبیر، به او اعتبار بدهم
اظهارات عادل‌الجبیر در مصاحبه با هفته‌نامه آلمانی اشپیگل از دیگر سوالاتی بود که از ظریف پرسیده شد. او در واکنش به بخشی از گفته‌های این مقام سعودی که گفته بود ایرانی‌ها دیپلمات‌های ما را کشته‌اند، اظهار کرد: عادل الجبیر در این مدتی که مسوولت وزارت امور خارجه عربستان را پذیرفته آن‌قدر حرف‌های خلاف زده که فکر نمی‌کنم کسی در دنیا حرف‌های ایشان را جدی بگیرد و من هم قصد ندارم به حرف‌هایی که خیلی جدی نیست با پاسخ دادن به اظهاراتش اعتبار ببخشم و روش خود را در این زمینه نمی‌شکنم.
ظریف در ادامه با تأکید بر اینکه مردم دنیا عاقل‌تر از آن هستند که حرف‌های وزیر امور خارجه عربستان را جدی بگیرند در پاسخ به این سوال که آیا در جریان سفر یوسف بن علوی، وزیر امور خارجه عمان به تهران بحثی به عنوان میانجیگری بین ایران و عربستان از سوی عمان صورت گرفت با توجه به این که مردم ایران از کشور عمان به عنوان میانجی خاطراتی را به یاد دارند؟ تصریح کرد: ایشان برای میانجیگری نیامده بودند. شما باید توجه کنید که روابط ما با عمان روابطی ذاتی است و نسبی نیست.
این دیپلمات عالی‌رتبه ایرانی، ادامه داد: عمان کشور همسایه ماست و ما تلاش داریم که ارتباط خود را با عمان در موضوعات مختلف گسترش دهیم و مطمئنا کسی که بخواهد برای میانجیگری سفری داشته باشد وزیر تجارت، سرمایه‌گذاری و رییس بانک مرکزی‌اش را به همراه نمی‌آورد. سفر آقای علوی و هیأت عالی‌رتبه همراه‌شان به تهران بر اساس منویات رهبران دو کشور صورت گرفته است و ما تلاش داریم که روابط اقتصادی دو کشور را به مانند روابط سیاسی به سطح راهبردی ارتقاء دهیم. عمان و تهران در این زمینه جدی هستند. در این سفر پروژه‌های متعددی بین مقامات دو کشور مورد مذاکره قرار گرفته و امیدواریم در آینده شاهد رابطه راهبردی ایران و عمان در زمینه مسائل اقتصادی باشیم.
وزیر امور خارجه کشورمان در ادامه در پاسخ به این سوال که بعد از تحولات صورت گرفته بین روابط ایران و عربستان اشخاصی مانند اشتاین مایر و ابراهیم جعفری وزیران خارجه آلمان و عراق و هم‌چنین نواز شریف، نخست‌وزیر پاکستان برای میانجیگری بین ایران و عربستان به تهران و ریاض سفر کردند، آیا در این میانجی‌گری‌ها موفقیتی وجود داشت یا این که هم‌چنان عربستان را مانع موفقیت این موضوع می‌دانید که وی پاسخ داد: مسأله این است که ایران به دنبال تنش در روابط منطقه‌یی نیست و هر کشوری که بخواهد از ایجاد تنش در منطقه جلوگیری کند ما مانعی در این ارتباط نمی‌بینیم.
منبع: ایسنا
