موعد رکودزدایی

مدتی است دیگر پیش بینی زمان خروج از رکود شنیده نمی شود. گویا سیاست گذاران اقتصادی کشور با سعی و خطا درک کرده اند که سیاست های اقتصادی آنها برای خروج از رکود کارساز نیست و دیگر پیش بینی ارائه نمی دهند. تمام سالهای 93 و 94 با قول و وعده به آینده سپری شد. در سال 95 و یا حتی سال های بعد نیز، اگر تغییری داده نشود، نتیجه ای هم حاصل نخواهد شد.

هرگز ضروری نبود اقتصاد ایران وارد رکود شود و وقتی هم که به این بیماری مبتلا شد، می توانست به‌سرعت از آن خارج شود. پدیده مخرب و خانمان برانداز عدم خروج از رکود دو دلیل اقتصادی دارد:

1-سیاست گذاران اقتصادی دولت، یکی از وسیله ها یعنی تورم را بعنوان هدف خود قرار داده اند. تورم فقط یک وسیله است که دولت ها با تغییرات (یعنی بالا یا پایین آوردن) آن می توانند میزان تولید را بالا ببرند. بنابراین، تولید ناخالص داخلی هدف است که سطح زندگی یا وضعیت معیشت مردم را نشان می دهد نه نرخ تورم قیمت‌ها.

2-سیاست گذاران اقتصادی ما، از بین صدها کالا فقط یکی (نفت) را انتخاب کرده و سرنوشت کشور را به آن گره زده اند. ایران کشوری است با پیشینه اقتصادی قوی و توانایی تولید صدها نوع کالاها و خدمات مختلف. هیچ دلیلی وجود ندارد که به‌خاطر یکی از این صدها کالا، تولید بقیه کالاها و خدمات را تا این حد دچار رکود کنیم. حتی بخش تولید مواد معدنی به تنهایی می تواند اقتصاد کشور را از رکود خارج کرده چرخ های تولید کالاهای دیگر را به‌راه اندازد.

یک اقتصاددان عالم و آشنا به علم روز، هرگاه تولید یا فروش یکی از کالاهای کشور را دچار مشکل ببیند، طبیعتاً تاکید را بر روی تولید کالاهای دیگر می گذارد نه اینکه با به‌وجود آوردن رکود و بحران، تولید تمام کالای دیگر را هم پایین بیاورد. اقتصاد ایران اقتصادی تولیدی است نه فقط نفتی. بسیاری صنایع دیگر ما به راحتی می توانند جای نفت را پر کنند. صنایع معدنی ایران به تنهایی می توانند سایر بخش های اقتصادی کشور را به راه اندازند چرا که از خاصیت شتاب دهندگی بالایی برخوردارند، به‌شرط اینکه تا این حد آنها را زمین گیر نکنند که تولیدکنندگان بالاجبار معادن و کارخانه های خود را تعطیل و یا نیمه تعطیل کنند.

نتیجه اینکه تا تغییری در سیاست‌های اقتصادی داده نشود تغییری هم در نتیجه دیده نخواهد شد. تاکید بر تک رقمی کردن نرخ تورم بایستی به تاکید بر کاهش دستوری و فاحش نرخ بهره تبدیل شود. از طرف دیگر، راه اندازی چند طرح عمرانی بزرگ توسط دولت نیز به ازدیاد تقاضا چه توسط دولت و چه توسط بخش غیر دولتی کمک کرده اقتصاد کشور را به‌سرعت از این رکود بی دلیل و فزاینده بیرون خواهد آورد. از طرف دیگر، اگر دولت محترم با یک عقب گرد کامل، اقتصاد کشور را از رکود نجات ندهد، همه روزه شاهد کاهش بیشتر تولید در بخش های مختلف اقتصاد کشور خواهیم بود.

ماه گذشته شاهد توقف تولید انواع کامیون بودیم و هفته گذشته شاهد دور ریختن شیرهای تولید شده توسط دامداران. این وضع تا به صفر رسیدن تمام تولید کشور می تواند ادامه داشته باشد، مگر اینکه سیاست گذاران اقتصادی با یک تغییر روش، جامعه ای که خود آن‌را ربوی و مصرفی کرده اند را سازنده و تولیدی کنند. موفقیت های بزرگ دولت در سیاست‌های خارجی و در توانایی کاهش تورم به همه ثابت شد. حال زمان رونق تولید داخلی فرارسیده است. ادامه سیاست های انقباضی فعلی و لجاجت بر استمرار روش‌های نابجا، زیرساخت های قوی اقتصادی کشور و نیز منابع اقتصادی فراوان داخلی را به هدر خواهد داد.

استاد اقتصاد مهندسی دانشگاه استرلینگ انگلیس