بی‌تدبیری‌ها در زنجیره حمل‌ونقل و تجارت/راه‌هایی که تا نیمه می‌روند
به گزارش اقتصادنیوز، جواد سمساری‌لر در پاسخ به این سوال که راه‌های کشور تا چه اندازه با هدف توسعه تجارت داخلی یا بین‌المللی ساخته شده‌اند؟ گفت: راه‌های کشور ما برای توسعه تجارت در کشور و جابه‌جایی کالاهای صادراتی به مرزها یا برعکس، برای حمل کالاهای وارداتی از مرزهای خاکی و آبی به مقاصد هدف، مشکلات اساسی دارند.
او افزود: یکی از این مشکلات که در سفر با خودروهای سواری نیز به چشم می‌خورد، مجزا نبودن مسیر رفت و برگشت است. راه‌های ما دوطرفه هستند. همین مهم خطر تصادف‌ها را افزایش می‌دهد. در چنین راه‌هایی خودروهای سواری و خودروهای باری همزمان در حال تردد هستند. به دلیل وسعت کشور اینکه راه‌های عبوری برای خودروهای سنگین را از خودروهای سواری جدا کنیم، امکان‌پذیر نیست اما می‌توان با جدا کردن مسیرهای رفت و آمد از یکدیگر، این چالش را از حوزه حمل‌ونقل کشور حذف کرد.
این فعال قدیمی عرصه حمل‌ونقل در ادامه گفت‌وگویش با هفته‌نامه تجارت فردا بیان کرد: با این کار به‌طور قطع تصادفات کاهشی چشمگیر پیدا می‌کنند. در حال حاضر در بسیاری از جاده‌های کشور چند ماشین سواری پشت سر یک خودرو سنگین حرکت می‌کنند. خودرو سنگین به دلیل حجم و وزن بالای بار خود، با سرعت کمی حرکت و راننده‌های سواری را مستاصل می‌کند. برخی راننده‌ها تصمیم به سبقت می‌گیرند در حالی که از باند روبه‌رو دیگر خودروها با سرعت زیاد در حال حرکت هستند و همین خود عامل درصد بالایی از سوانح راهنمایی و رانندگی و مرگ و میر در جاده‌های کشور است.
او گفت: اینکه مسوولان راهنمایی و رانندگی عامل اصلی مرگ و میر در حوادث رانندگی را جاده‌ها می‌دانند واقعیتی انکارناپذیر است. در راه‌های ما نه‌تنها باید مسیر رفت از برگشت جدا شود بلکه باید نقاط حادثه‌خیز نیز رفع و اصلاح شوند. این نقاط خود از دلایل سختیِ تردد وسایل نقلیه سنگین است. در چنین مسیرهایی کنترل خودروهای بزرگ سخت‌تر از سواری‌هاست و شاید همین موضوع، دلیل تعدادی از تصادف‌های ما باشد. ممکن است تعداد تصادف‌هایی با این دلیل سالانه قابل توجه نباشد، اما حتماً از نظر اقتصادی ضررهای زیادی به کشور وارد می‌کنند.
سمساری‌لر افزود: در چنین تصادف‌هایی نه‌تنها سلامت سرنشین‌ها به خطر می‌افتد و هزینه درمان آنها بر سیستم پزشکی تحمیل می‌شود بلکه باری که حمل می‌کنند و ارزش بالایی دارد نیز از دست می‌رود. این بار شاید دارو و در حال انتقال به روستایی باشد که تاخیر در دریافت آن جان انسان‌هایی را به خطر می‌اندازد. یا شاید بار صادراتی و در مسیر رفتن به مرز باشد که نرسیدن آن به مقصد، مشکلاتی را برای صادر‌کننده، در عرصه مبادلات بین‌المللی به وجود می‌آورد. همه این مشکلات یک طرف، هزینه‌ای که بر صاحب کامیون تحمیل می‌شود یک طرف. شاید تمام دارایی یک خانواده همین کامیون باشد که به دلیل نبود راه‌های مناسب از بین می‌رود و حالا یک خانواده داریم که در تامین معیشت خود دچار مشکل خواهد شد و تبعاتی که همین موضوع می‌تواند در اجتماع پیش آورد نیز نباید فراموش شود. بنابراین با تاکید می‌گویم مسیرهای کشور هرقدر به صورت آزادراه باشند به نفع اقتصاد ماست.
او در پاسخ به این سوال که آیا جدا کردن راه تردد وسایل نقلیه باری از خودروهای سواری به منظور حل مشکلات امکان‌پذیر است؟ گفت: به دلیل وسعت کشور نمی‌توان راه مورد نیاز برای صادرات و واردات را از راه‌های تردد وسایل نقلیه شخصی و حمل مسافر تفکیک کرد. پس بهتر است در زمان راه‌سازی با فکر و تاکید بر اینکه از این راه‌ها وسایل نقلیه سبک و سنگین همزمان تردد می‌کنند، راه‌هایی استاندارد بسازیم.
این فعال قدیمی حوزه حمل‌ونقل افزود: اینکه ابتدا راهی بدون هدف و صرفاً برای تردد ساخته شود و آن را افتتاح کنیم خود دلیل بروز مشکلات بعدی خواهد بود که می‌توان از ابتدا جلوی وقوع آن را گرفت. با این سیاست لازم است ساختار حمل‌ونقل کشور دگرگون شود. راه‌ها به عنوان شاهرگ‌های حیاتی یک کشور هستند و هر قدر توسعه پیدا کنند کشور و مردم از آن سود می‌برند. راه‌های ما محدود به جاده‌ها نمی‌شود. راه‌آهن نیز مشکلات زیادی در بخش اقتصاد و حمل‌ونقل بار دارد. بنابراین نیاز به توجه و توسعه در هر دو زمینه جاده‌ای و ریلی الزامی است. باز هم باید وسعت کشور را در نظر گرفت و با توجه به آن الگوی مناسبی از تمامی راه‌های ممکن طراحی و پیاده‌سازی کرد.
او در ادامه بیان کرد: در این صورت بهترین کار این است که جاده‌ها و راه‌آهن مکمل هم باشند تا کالا از مراکز تولید به مراکز مصرف یا از مرزها و دیگر ورودی‌ها همچون فرودگاه‌ها به مراکز مصرف منتقل شود. به‌طور قطع باری که از سوی یک رام قطار منتقل می‌شود خیلی حجیم‌تر و سنگین‌تر از توان یک تریلر یا کامیون است. هماهنگ کردن و ارسال یکباره حجم زیادی از بار می‌تواند به کارها سرعت دهد اما از طرفی کشیدن راه‌آهن به برخی مناطق ایران به صرفه نیست و می‌توان با ایجاد جاده کالا را از آخرین ایستگاه قطار به سمت نقطه هدف هدایت کرد.
سمساری‌لر در پاسخ به این سوال که آیا در دیگر کشورها نگاه به راه‌ها صرفاً اقتصادی است و برای آن برنامه‌ریزی مجزا دارند؟ گفت: توسعه راه‌ها فقط برای حمل بار و کمک به امر صادرات و واردات نیست. در همه جای دنیا شبکه راه‌ها مجموعه‌ای است برای رفاه مردم و استفاده‌کننده‌های آن که شامل مسافرها و راننده‌های خودروهای باری می‌شود. ایجاد راحتی در بستر جاده‌ها در طول سفرهای تفریحی و کاری، باعث می‌شود خودروهای سبک و سنگین در آرامش با کمترین احتمال برخورد به راه خود ادامه دهند.
او افزود: در این بین توجه به استانداردهای جاده‌سازی می‌تواند تردد انواع وسایل نقلیه را با امنیت توام کند. وقتی در بیشتر جاده‌های کشور مسیر رفت و آمد تنها با یک خط از هم جدا شده‌اند، نمی‌توان به شرایط مناسب و استاندارد مورد نیاز دل‌خوش کرد. از تهران تا زنجان آزادراه داریم اما بالاتر از آن خیر. تا مرز باز هم جاده دوطرفه می‌شود. در بیشتر بخش‌های کشور همین مشکل وجود دارد.
این فعال قدیمی حوزه حمل‌ونقل در پاسخ به این سوال که ارزیابی شما از راه‌های منتهی به مرزها و بنادر چیست؟ چقدر تا وضعیت نه ایده‌آل بلکه فقط مناسب فاصله دارند؟ گفت: به تمام بنادر و مرزها راه داریم ولی کیفیت لازم را ندارند. مسیر رفت و برگشت در این دست از جاده‌ها از هم مجزا نیستند. دوطرفه بودن این جاده‌ها خود دلیل بسیاری از سوانح است. ضمن اینکه ترافیک را نیز سنگین می‌کند. یک کامیون با توجه به ترافیک و وضعیت جاده‌ها تنها ماهانه 60 هزار کیلومتر راه می‌رود.
او افزود: این استاندارد در اروپا 300 هزار کیلومتر است البته ما به 150 هزار کیلومتر در ماه هم راضی هستیم اما در شرایط فعلی راه‌ها، امکان‌پذیر نیست. اگر راه‌ها، آزادراه باشند و سواری و کامیون با یک سرعت مطمئن حرکت کنند همه سریع و سالم به مقصد می‌رسند. اگر مشکل ترافیک در راه‌های منتهی به بنادر حل شود کالاهای ترخیص‌شده می‌توانند به سرعت پس‌کرانه‌ها را ترک کنند. در حال حاضر برخی پس‌کرانه‌های بنادر ما شکل انبار به خود گرفته‌اند.
سمساری‌لر در ادامه بیان کرد: این یک مشکل اساسی است. کدام تعریف از پس‌کرانه این را می‌گوید؟ بار باید در پس‌کرانه برای ارسال به مقاصد بعد از ترخیص، سوار کامیون و از بندر خارج شود. گاهی شاهد هستیم بار ترخیص‌شده چندین روز می‌ماند تا بتواند از بندر خارج شود زیرا جاده شلوغ است یا اوج سفر است یا کامیون‌های زیادی چند محموله که با هم رسیده را حمل می‌کنند. به ویژه برای کمک به حل این معضل اتصال بنادر با بالاترین توان به شبکه ریلی کشور می‌تواند پس‌کرانه‌ها را خالی و جا را برای کالاهای بعدی باز کند. اما متاسفانه در این زمینه شدیداً کمبود داریم.
