قیمت نفت به 70 تا 80 دلار می‌رسد
علی طهماسبی:نرسی قربان در نشست تخصصی کمیسیون اقتصادی بنیاد امیدایرانیان با اشاره به وقایع سال‌های 2013 و 2014، ریشه عرضه گسترده نفت را سرمایه‌گذاری‌های کلان در شیل آمریکا به سبب قیمت بالای نفت در سال‌های اخیر دانست.
به گفته او در پنج سال میلادی گذشته متوسط قیمت نفت 102 دلار و در 10 سال گذشته دلار 86 بوده است. این در حالی است که پیش از آن نفت به مدت دو دهه نزدیک به 20 دلار معامله می‌شد. در چنین فضایی فرآیند سرمایه‌گذاری در تولید نفت در کشورهایی مثل برزیل و حتی قطب شمال مطرح شده بود.
قربان معتقد است که در سال 2014 رکود جهانی شکل گرفت؛ تا جایی که چین که از بزرگترین مصرف کنندگان نفت بود، سطح مصرف خود را کاهش داد و در اواخر نیمه دوم 2014 با افزایش فشار بر قیمت‌ها، همه منتظر جلسه 166 ام اوپک در ماه نوامبر بودند و در نهایت اجماع اعضای اوپک بر این شد که تولید کاهش نیابد.
این کارشناس ارشد انرژی تاکید کرد: در آن جلسه جلوگیری از خطر جایگزینی نفت روسیه، مکزیک و آمریکا بر کاهش چهار میلیون بشکه‌ای ترجیح داده شد. هرچند برخی مدعی توطئه آمریکا و عربستان بودند، اما اصل قضیه همان عرضه و تقاضای نفت بود. با توطئه عرضه و تقاضای نفت در جهان جابه‌جا نمی‌شود.
وی ادامه داد: با این حال در دو ماه آخر سال ۲۰۱۴ با وجود نوسان اندک عرضه و تقاضای نفت قیمت طلای سیاه در بازارهای جهانی ۲۵ درصد افت یافت. ریشه این پدیده در بازار آتی (future) بود که تولیدکنندگان نفت شیل اقدام به پوشش ریسک (hedge) یا پیش فروش می‌کردند. طرف مقابل تولیدکنندگان شیل که خریداران قراردادهای آتی نفت بودند، پس از تصمیم اوپک و احتمال کاهش قیمت نفت به سرعت موقعیت فروش اتخاذ کردند و میلیون‌ها قرارداد نفت بدون ارتباط به معاملات فیزیکی آن خرید و فروش شد.
قربان عنوان کرد: موسسات بزرگ هم اکنون مدعی شده‌اند که با نفت کمتر از ۶۰ دلاری، یک تریلیون دلار سرمایه‌گذاری در نفت و گاز به تعویق افتاده است. در این راستا گلدمن ساکس هم بیان کرده که ۴۰۰ پروژه نفت و گاز در آستانه کنارگذاری است. این موسسات همچنین پیش‌بینی کرده‌اند در صورت حفظ روند موجود روزانه 7.5 میلیون بشکه از بازار خارج می‌شود و این همان چیزی است که اوپک به دنبال آن است. به علاوه توسعه آتی شیل نیز متوقف خواهد شد.
وی در عین حال در خصوص تبعات کاهش قیمت نفت گفت: افت قیمت نفت چند پیامد داشته که کمتر به آن پرداخته شده است. اتفاقات اخیر نشان داد که اهمیت کشورهای نفتی خاورمیانه به‌علاوه سایر کشورهای عضو اوپک آن چنان نیست. زمانی جنگ‌های اعراب و اسرائیل در ۱۹۷۳، کویت، عراق و لیبی بنیاد سیستم نفتی دنیا را به هم زد. اما در ادامه تاثیر آنها کمتر شد. همچنین وام‌های انرژی در آمریکا در حدود یک تریلیون دلار است که طبق نظر دویچه بنک، در نفت ۶۰ دلاری، در ۶۰۰ میلیارد آن باید تجدید نظر رخ دهد.
به نظر او احتمال صعودی شدن قیمت نفت در آینده بیشتر از احتمال افت آن است و پیش‌بینی می‌شود قیمت نفت در سال‌های پیش رو در بازه ۷۰ تا ۸۰ دلار قرار بگیرد. وی در عین حال از قراردادهای نفتی بیع متقابل با عنوان زجر متقابل یاد کرد.
گروگان قرارداد با ترکیه شده‌ایم
در ادامه جلسه حالت گفت‌گوی متقابل به خود گرفت و در این راستا حسین عبده تبریزی به طرح مساله‌ای در خصوص شکستن قیمت‌های بازار با افزایش عرضه توسط عربستان و خط گاز ایران و ترکیه اشاره کرد.
نرسی قربان در پاسخ به این دو مساله خطر نفتی عراق و خطر سیاسی یمن را برای عربستان برشمرد که در این شرایط تولید بیشتر این کشور منتفی است.
وی ادامه داد:خط لوله گاز ایران و ترکیه منفعت زیادی برای ایران داشته است. منتها این قرارداد خوب باعث شده که هیچ کسی جرات نکند قرارداد گازی دیگری با قیمت کمتر ببندد. پس ما گروگان قیمت قرارداد قبلی هستیم. رقیب اصلی ما در شرایط فعلی روسیه که قصد تصاحب بازار هدف ایران را دارد. در رابطه موضوع یمن دکتر نظربلند، کارشناس علوم سیاسی بی پولی،پرکاری و البته مسلح بودن یمنی‌ها را مقابل عربستانی‌ها قرار داده است.
غلامحسین دوانی، عضو شورای عالی انجمن حسابداران خبره ایران بیان کرد: ایران در پارادوکس رابطه با روسیه قرار گرفته است. از طرفی با روسیه‌ای مواجهیم که ادعای حمایت از ایران را در محافل بین المللی دارد که البته دور از واقعیت است. از طرفی جهت خط برقراری خط لوله گاز ناچار به روبرو شدن با روسیه هستیم.
قربان در پاسخ به این مساله اظهار کرد: مساله فعلی ایران خط لوله نیست. بلکه تولید گاز است که در شرایط تحریمی فعلی سرمایه گذاری در این حوزه شکل نمی‌گیرد.
وی عنوان کرد: ما باید اجازه دهیم سرمایه گذاران غیردولتی در منابع نفت و گاز پول خرج کنند. یکی از مشکلاتی که خط لوله ایران به هند و پاکستان دیده شد، این بود که دولت درصدد تامین کل هزینه‌های آن بود.
سپس سعید اسلامی بیدگلی، کارشناس اقتصاد و مالی به توضیح در خصوص تصمیم مهم عربستان در اجلاس اخیر اوپک پرداخت و گفت: این کشور با این مساله موجه بود که برای یک بازه کوتاه مدت نفت را گران بفروشد یا در یک دوره طولانی نفت را با قیمت پایین تری عرضه کند. عربستان با قبول گزینه دوم به این نتیجه رسید که شیل به سرعت نخواهد توانست که تولید خود را ارزان کند. شیخی، از مسئولان بنیاد امید نیز این بحث را مطرح کرد که اگر ایران هم در وضعیت عربستان قرار می‌گرفت چه واکنشی نشان می‌داد؟ پس نمی‌توان کار عربستان را توطئه نام نهاد.
محمدرضا عارف هم در این هم‌اندیشی بیان کرد: با وجود تمامی بحث‌های اقتصادی اما سیاسی بودن قضیه هم منتفی نیست. جایی که به‌نظر هدف اصلی روسیه بوده است.
قربان در تایید این صحبت گفت: بدون شک مسایل سیاسی با نفت عجین است. در ایران هیچ وقت به خاطر قالی، خاویار و... کودتا نشد. بلکه به دلیل نفت بود. در این قضیه هدف ایران نبود. چون ایران در شرایطی است که یک میلیون بشکه تولید می‌کند و پول آن هم بخاطر تحریم به دستش نمی‌رسد. آقای قربان در پاسخ به سوالی مبنی بر عدم وجود ارتباط بین تولید ناخالص ملی کشور‌ها و قیمت نفت بیان کرد: بین این دو فاصله زمانی است. به عنوان مثال با کاهش قیمت نفت، شاید دوسال طول بکشد تا رشد اقتصادی جهان شکل بگیرد.
او همچنین در جواب به سوالی در خصوص احتمال تغییر بازیگران نفتی با اتمام نفت عربستان گفت: دو عامل تکنولوژی و قیمت نفت هستند که ذخایر را تعیین می‌کنند. اخیرا ادعایی شده است که ایران نفت محصور (arrested oil) دارد که می‌توان در آینده بخشی از آن را با کمک از تکنولوژی‌های مدرن بیرون کشید و آن را پتانسیل ایران برای سال‌های بعد نام برد. او در خصوص انرژی‌های تجدید پذیر ادامه داد: هرچند برخی شرکت‌های نفتی مثل بریتیش پترولیوم (BP) در آستانه تصاحب (take over) هستند اما شرکت‌های فعال در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر هم خیلی بیشتر نخواهند شد. او هم چنین سواپ نفت و محصولات را غیرشفاف دانست. ما باید خریدار و فروشنده نفت و گاز باشیم.
پیشنهاد تشکیل وزارت‌خانه‌های آب و انرژی
او در ادامه تعیین فرمول دراز مدت گاز را مهم‌ترین موضوعی شرایط فعلی دانست. فرمولی که هم از اسراف جلوگیری کند و هم سرمایه‌گذاری‌ها را به سمت صنایع گازبر بکشاند. در این شرایط گاز می‌تواند جایگزین نفت شود.
او پیشنهاد داد: وزارت انرژی تشکیل دهیم که در یک سمت آن اکتشاف و تولید و صادرات نفت را همانند شرکت ملی نفت انجام دهد و در سمت دیگر همانند شرکت ملی گاز، تولید و صادرات را برعهده بگیرد. چون شرکت ملی گاز ایران اکنون مثل گازپروم تولید کننده گاز نیست و پخش کننده آن است. یک طرف دیگر هم برق قرار گیرد که شامل برق هسته‌ای هم می‌شود. علاوه بر این، وزارت آب با قدرتی مثل وزارت نفت ایجاد کنیم.
محمدرضا عارف، ریاست بنیاد امید ایرانیان نیز در جمع بندی جلسه اظهار امیدواری کرد انرژی‌های تجدیدپذیر در برنامه ششم لحاظ شود.
وی ادامه داد:سواپ گازی هیچ‌گاه برای ما منفعتی نداشته است. وزارت انرژی در اصلاح ساختارهای سال۸۰ به نتیجه خوبی که یک سازمان سیاست گذار حوزه انرژی باشد. اما به دلیل بلاتکلیف شدن آب، به نتیجه نهایی نرسید که امیدواریم در برنامه ششم پیگیری شود.
