مناسبات ایران و استرالیا در گیرودار اختلافات بی‌امان
به گزارش «اقتصاد نیوز» ایران و استرالیا دو کشور در دو پهنه جغرافیایی بسیار دور از هم هستند که هرازگاهی بر طبل دشمنی با هم می‌کوبند و با اظهاراتی غیردیپلماتیک سعی در به چالش کشیدن یکدیگر دارند. هرچند که این دشمنی‌ها عموما از سوی مقامات کانبرا و با هدف همراهی و همگامی با سیاست‌های بریتانیای کبیر ابراز شده است. بحث‌های هسته‌ای، حقوق بشری، ادعای حمایت ایران از تروریسم و همه و همه از جمله مواردی هستند که تنور تخاصمات ایران و استرالیا را گرم و گرم‌تر کرده‌اند. هرچند هرازگاهی هم موضوعی جدید برای به تلاطم درآوردن این مناسبات ناآرام مطرح می‌شود که نمونه اخیر آن گروگانگیری یک تبعه ایرانی الاصل در سیدنی بود که در نهایت با مرگ دو گروگان و شخص گروگانگیر خاتمه یافت.
«هارون مونس» با نام اصلی «محمدحسن منطقی بروجردی» فردی بود که نزدیک به دو دهه قبل به استرالیا پناهنده شده بود و بنا بر گفته‌های مرضیه افخم، سخنگوی وزارت امور خارجه سوابق فردی و ذهنی او مکرراً با مقامات استرالیا مطرح شده و وضعیت‌اش برای مسوولان آن کشور روشن بوده است؛ منطقی بروجردی که به جهت کلاهبرداری‌های مالی از ایران فرار کرده بود به دلیل برخی مشکلات روحی و روانی و ایجاد آزار و اذیت به پلیس استرالیا احضار شده بود اما بنا بر گفته‌های نخست وزیر این کشور دلایل عدم دستگیری او از سوی پلیس استرالیا روشن و مشخص نیست.
مهاجرت؛ موضوعی لاینحل در مناسبات تهران و کانبرا
مسائلی از این دست در مناسبات ایران و استرالیا بسیار است. بحث‌های مرتبط با موضوع مهاجرت و تلاش‌های غیرقانونی برخی از ایرانیان برای ورود به خاک استرالیا از جمله موضوعات لاینحل این مناسبات است. «پال فالی» سفیر استرالیا در تهران که تلاش بی‌امانی را نسبت به آگاهی بخشی به جامعه ایرانی نسبت به خطرات سفر‌های غیرقانونی به استرالیا و عدم میزبانی و پذیرش این میهمانان ناخوانده انجام داده است، پیش از این در گفت‌وگویی با هفته‌نامه «تجارت فردا» گفته بود: در حال حاضر سالیانه نزدیک به دو هزار ایرانی به صورت قانونی به استرالیا مهاجرت می‌کنند و ما از تمام مردم ایران می‌خواهیم که از این روند مهاجرت استفاده کنند. سفر با قایق آن هم به صورت غیرقانونی بسیار خطرناک و ناموفق است؛ آن‌ها خودشان را به دست شبکه قاچاقچیان می‌سپارند که معمولاً نتیجه این نوع از سفر‌ها هم غرق شدن در دریاست.
مرگ این افراد برای دولت استرالیا نیز مشکلات فراوانی به همراه داشته است به همین دلیل اخیرا دولت استرالیا سیاست جدیدی را در دستور کار خود قرار داد و کسانی را که به شکل غیرقانونی به استرالیا مهاجرت می‌کنند، راهی گینه‌نو می‌کنند. جزیره‌ای در نزدیکی استرالیا که حتی در صورت مورد قبول بودن دلایل مهاجرت این افراد آن‌ها را در همان جزیره نگه می‌دارد و هیچ‌وقت اجازه نمی‌دهد تا ساکن استرالیا شوند.
وی می‌افزاید: در سال ۲۰۰۳ طرحی به امضای مقامات ایرانی و استرالیایی رسید؛ مبنی براینکه جوانان ایرانی که مایل به کسب تجارب بیشتر بودند به استرالیا بروند و پس از چند سال به ایران بازگردند. اما متاسفانه بیشتر کسانی که این طرح شامل حالشان شد هیچ‌گاه به ایران بازنگشتند که این بر‌نگشتن‌ها با آن اصول و در واقع ماهیت توافقنامه ساماندهی مهاجرت‌های غیرقانونی ایرانیان به استرالیا، و طراحی ویزای کار و تحصیلات برای آن‌ها در تضاد بود و بر همین اساس اجرای آن پس از چند سال متوقف شد.
اشاره «فالی» به طرح ساماندهی مهاجرت‌های غیرقانونی ایرانیان به استرالیا، و طراحی ویزای کار و تحصیلات برای ایرانیان میان دولت‌های تهران و کانبرا است که با تلاش‌های دولت اصلاحات به تصویب رسید اما به جهت عدم اجرای مفاد آن از سوی طرف ایرانی ناکام ماند.
استرالیا؛ پیشتاز اعمال تحریم‌ها
البته دامنه اختلافات تهران و کانبرا انقدر هست که شاید به این زودی‌ها حل و فصل شدنی نباشد. استرالیا از جمله نخستین کشورهایی بود که اقدام به اجرای تحریم‌های یکجانبه و چندجانبه علیه ایران کرد. این کشور پیش‌تر از کشورهای اروپایی و آمریکا اقدام به تحریم شرکت کشتیرانی ایران کرد؛ استرالیا در راستای قانون سال ۲۰۱۱ این کشور با نام «قانون مستقل تحریم‌ها» نیز انجام هر گونه مراوده با ایران را در بخش نفت و گاز، خدمات مالی و همچنین مراودات و معاملات مربوط به فلزات گرانبها، طلا و الماس را ممنوع اعلام کرد.
با اعمال تحریم‌های فوق میزان مبادلات بازرگانی ایران و استرالیا تا حدود زیادی کاهش یافت. هرچند که با روی کار آمدن دولت روحانی این آمار با تغییر اساسی مواجه شد و البته و صد البته وزنه آن بیشتر به نفع طرف استرالیایی سنگینی می‌کرد. براساس آمار گمرک کشور، این آمار در هشت‌ماهه سال جاری در بخش واردات بیش از ۱۵۳ میلیون دلار (شامل کالاهایی چون گوشت، نفت تصفیه شده، انواع محصولات لبنی، سنگ مس، وسایل حمل و نقل، آلومینا و سنگ آلومینیوم، گاز طبیعی، پشم و گندم) و در بخش صادرات بیش از ۱۶ میلیون دلار بوده است که عمدتا صادرات سنتی ایران چون فرش، پسته و خرما را در برمی گیرد. یعنی به طور کلی عایدی ما از روابط بازرگانی با کانبرا بیشتر به نفع طرف استرالیایی است. این آمار در مدت زمان مشابه سال قبل در بخش واردات بیش از ۸۲ میلیون دلار و در بخش صادرات حدود ۱۵ میلیون دلار بود.
همچنین استرالیا به عنوان یکی از کشورهای عضو اتحادیه همسود (مشترک المنافع) تلاش‌های بی‌امانی را برای تحت فشار قراردان برنامه‌های هسته‌ای ایران از طریق همسویی با سیاست‌های غرب انجام داده است. همین چند سال پیش بود که این کشور از سوی اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل به عنوان ناظر بر روند اعمال تحریم‌های ایران انتخاب شد و در تحقق هدف خود نیز بسیار موفق ظاهر شد.
با این تفاصیل، به نظر می‌رسد راه بهبود روابط سیاسی و اقتصادی ایران و استرالیا، همچنان با دست‌اندازهای بیشماری روبرو باشد و اتفاقاتی چون حادثه گروگانگیری روز دوشنبه نیز ممکن است به بدبینی میان دو طرف دامن بزند. هرچند مقامات تهران صراحتا اعلام کرده‌اند که هیچ‌گونه ارتباطی میان فرد گروگانگیر با حاکمیت ایران وجود ندارد و تهران پیش از این هشدارهای لازم را به مقامات کانبرا داده بود.
