لازمه پرسش‌گری، جریان آزاد اطلاعات و پاسخ‌دهی
به نام خدا
4 مهر 1394
نامه به سردبیر:
با سلام،
لازمه پرسش‌گری، جریان آزاد اطلاعات و پاسخ‌دهی
رئیس جمهور در مراسم سال جدید تحصیلی از دانش‌آموزان خواست درباره همه چیز سوال کنند. وی افزود «باید سوال کنید که چرا وضعیت این گونه است؟ اول و پایان سال چرا این‌طور است؟ محیط زیست ما چرا این گونه است؟ اگر سوال کنید چرا وضع ما این گونه است و با دیگر کشورها مقایسه کنید می‌توانید برای آینده تصمیمات بهتری بگیرید.»
گفته می‌شود حق دانستن و حق دسترسی به اطلاعات یا آزادی اطلاعات، «اکسیژن دموکراسی» است. حق دسترسی به اطلاعات، ارتباطی به حریم خصوصی ندارد و مشخصاً به عملکرد حکومت‌ها برمی‌گردد. آزادی اطلاعات شامل آزادی جستجو، ذخیره‌سازی، انتقال و استفاده از اطلاعات به هر شکلی، یکی از حقوق بنیادین انسان‌ها بشمار می‌رود.
بدیهی است با هر پرسش و پاسخی، پرسش دیگری مطرح شده و زنجیرهوار به هزاران پرسش دیگر می‌رسیم. نکته مهم اینست که برای این پرسش‌ها پاسخی قانع‌کننده وجود داشته و کسانی باشند که خود را پاسخگو بدانند. بیاییم تصور کنیم نخستین پرسش‌های این دانش‌آموزان چنین باشد که بودجه مدرسه ما چقدر است؟ چقدر از این بودجه صرف تعمیرات مدرسه، صرف تجهیز کتابخانه، صرف بازدیدهای علمی، و صرف چه و چه می‌شود و پس از آن اینکه چرا این گونه است و چرا به‌گونه‌ای دیگر نباشد؟ آیا فضای دموکراتیک برای طرح چنین پرسش‌ها وجود دارد و نیز عزم و الزام جدی در مدیران و کارکنان آموزش و پرورش برای پاسخ دادن به پرسش‌هایی که در ارتباط مستقیم با وضعیت کنونی دانش‌آموزان است دیده می‌شود.
قانون آزادی اطلاعات نخستین بار در کشور سوئد تقریبا سیصد سال پیش به اجرا درآمد. برای مثال طبق قانون آزادی اطلاعات در انگلستان، هر سازمانی که از بودجه دولتی ارتزاق می‌کند مسئولیت ارائه اطلاعات روشن و دقیق درباره چگونگی خرجکرد این بودجه و نیز پاسخ دادن به هر پرسش هر شهروندی حتی خارجیانی که در انگلیس زندگی می‌کنند را برعهده دارد. سقف زمانی نیز برای پاسخ‌دادن به پرسش‌ها تعیین شده است. اجرای این مسئولیت در هر ارگان و سازمان دولتی برعهده پرسنل تخصصی است که توانایی و وظیفه پاسخگویی را دارند.
متاسفانه در بسیاری از موارد مسئولان حکومتی در ایران با این استدلال که اطلاعات خواسته شده تحت عنوان «اسرار حکومتی» طبقه‌بندی شده است از افشای اطلاعات و پاسخگویی طفره می‌روند. اما باید دانست مهمترین اصل برتری و اولویت منافع عمومی است و بیشتر اطلاعات باید به درخواست افراد در اختیارشان قرار بگیرد.
پس دولت تدبیر و امید که در پرسشگر بودن جامعه و شفافیت فضا پیشقدم شده است یکی از سرمایه‌گذاری‌هایی که باید انجام دهد آماده‌سازی تشکیلات و آموزش و آئین‌نامه‌های مربوط به اجرای بدون مشکل «قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات» است. با ایجاد محیط شفاف و آزادی اطلاعات، جلوی بسیاری از قانون‌شکنی‌ها گرفته شده و عملیات دولت کارامدتر خواهد شد. قطعا مقامات دولتی هنگامی که با پرسش‌های مردم و خبرنگاران درباره ریزترین تصمیمات خود مواجه شوند در گفتار و کردار خود دقت کافی خواهند داشت. از نمایندگان مردم در مجلس هم انتظار می‌رود بر اجرای درست قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات نظارت داشته باشند.
ارادتمند شما
جعفر خیرخواهان
jafkheir@gmail.com
